Beste,

Het is niet vaak dat je een wetenschapper spreekt en met stomheid geslagen bent. Dat je het nog eens navraagt en nog steeds denkt: Ho! Wát?!?

Maar dat was wel mijn reactie toen ik afgelopen zomer Professor Thomas Spijkerboer aan de lijn had. Spijkerboer is hoogleraar migratierecht aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. Samen met zijn collega Elies Steyger dook hij in de juridische jungle van het Emergency Trust Fund for stability and addressing root causes of irregular migration and displaced persons in Africa. Het EUTF is het belangrijkste EU-fonds dat migratieprojecten in Afrika financiert: goed voor 4,6 miljard euro.

Spijkerboer en Steyger wilden begrijpen hoe de contracten voor het uitvoeren van EUTF-projecten worden toegewezen. Met andere woorden: wie het geld krijgt en waarom. 

Wat ze aantroffen was een verstopte clausule die een crisis uitroept in 26 Afrikaanse landen. En door die clausule hoeft de EU niet openbaar aan te besteden voor het EUTF. Zo kan de EU het geld snel uitgeven, zonder dat er open competitie voor projecten is.

Dat klinkt misschien technisch, meer iets voor een vakblad – maar de clausule staat voor een fundamenteel probleem in het EU-migratiebeleid én heeft in de praktijk grote gevolgen. 

Het probleem? Haast.

Het gevolg? ‘Kartelvorming’, zegt Spijkerboer. Het geld gaat maar naar een zeer beperkt aantal organisaties.

In dit artikel zetten mijn Italiaanse collega Giacomo Zandonini en ik uiteen met een verborgen crisis-clausule. Dit stukje biedt een

Een stukje context bij het nieuws

Naast dit ‘eigen nieuws’ was er de afgelopen tijd aardig wat nieuws dat wel wat context verdiende.

Het redden van migranten op zee

Vorige week was de Sea-Watch 3 weer in het nieuws. Het schip dat migranten redt op de Middellandse Zee besloot niet meer onder Nederlandse vlag te varen, door een conflict met de Nederlandse regering. Hoe dat conflict precies ontstond – en vooral, hoe de Nederlandse regering op vrij sluwe wijze van de boot probeerde af te komen – Eerder dit jaar gepubliceerd, maar nu opnieuw relevant.

Rond datzelfde thema kwam deze maand een uit dat eindelijk eens goed naar de vraag kijkt: zorgen die reddingsschepen voor méér migranten? Het is een vaak gehoord argument, ook in de Nederlandse Tweede Kamer – de reddingsschepen zouden een pull-factor voor migratie zijn. Het onderzoek laat echter zien: de reddingsschepen hebben geen enkel effect op het aantal bootmigranten dat vertrekt.

Wat wel effect heeft? Het weer.

Cash transfers om armoede aan te pakken

Armoede is een complex probleem. Maar armoede is ook gewoon: een gebrek aan geld. Wat als we al onze ingewikkelde hulpprogramma’s nu eens als cash zouden uitkeren aan arme mensen? Zo’n anderhalf jaar geleden meer ontwikkelingshulp als cash aan arme mensen uitkeren.

Vorige week werd dat pleidooi in de Tweede Kamer nieuw leven in geblazen, toen Isabelle Diks van GroenLinks een oproep aan de minister deed om meer Nederlandse ontwikkelingshulp als cash transfers in te zetten.

Het was erg interessant om het debat terug te kijken. VVD-Kamerlid Arne Weverling begon extreem sceptisch (‘Ik sta toch een beetje met mijn oren te klapperen over cash transfers. [...] Hoe komt dat geld bij de mensen terecht? Hoe gaan we dat controleren?’), maar trok na wat uitleg behoorlijk bij: ‘Ze kunnen ook een Tikkie sturen naar de minister. Maar zonder gekheid, dat zou dus heel effectief kunnen zijn.’ Inderdaad meneer Weverling!

Minister Sigrid Kaag (D66) reageerde helaas nogal onderkoeld op het voorstel van Diks. ‘Het is een sympathieke motie, maar er gaat al heel veel geld heen aan cash transfers en we doen al heel veel, dus het is niet nodig.’ Ze ontraadde de motie. Wordt vervolgd dus.

De Muur van Trump

Trump is nu bijna drie jaar aan de macht, en er is geen steen gebouwd aan De Muur waar hij zo veel over heeft gesproken: je weet wel, die op Amerika’s zuidgrens, die migratie uit Mexico moest terugdringen. Maar, zo laat in Highline zien, in die drie jaar heeft Trump wél een bureaucratische muur opgeworpen die véle malen effectiever is dan een fysieke muur ooit zou kunnen zijn. Een bureaucratische muur die niet alleen Mexicanen, maar alle migratie naar de VS moeilijker maakt. En dat is nogal wat voor ‘a nation of immigrants’. Dit stuk neemt ons mee door de geschiedenis van Amerika’s immigratiewetgeving – en legt zo bloot hoe ongekend de huidige ontwikkelingen zijn. Ga er even voor zitten en laat je meeslepen achter de schermen van de échte Muur.

Hetzelfde onderwerp, ander medium. van This American Life brengt ons naar de frontlinies van Trumps nieuwe ‘Remain in Mexico’-asielprocedure. Zoals we van TAL gewend zijn geniale journalistiek: we horen de asielzoekers die in Mexico wachten (onder vreselijke omstandigheden) én de bureaucraten die hen daarnaartoe hebben gestuurd.

Tot slot...

... raadde ik in een eerdere nieuwsbrief aan over de vraag: komen migranten meer naar landen waar ze gemakkelijk van de bijstand gebruik kunnen maken? Dat paper concludeerde, op basis van onderzoek in Denemarken: ja. Maar onderzoeker Petra de Jong mailde me om te zeggen: die conclusie verdient wel wat nuance.

Haar eigen onderzoek laat zien dat de hoogte van uitkeringen alleen een invloed lijkt te hebben op de locatiekeuzes van bepaalde typen migranten. Ze lijkt wél effect te hebben voor asielzoekers, maar bijvoorbeeld niet voor mensen die migreren voor werk of studie. ‘Verreweg de meeste internationale migranten vallen in deze laatste categorie’, mailt De Jong.

Tot de volgende!

PS: Deze week opent in Halfweg, in Broedplaats BOGOTÁ, een interessante tentoonstelling van de jonge beeldend kunstenaar Jonat Deelstra. Zijn installatie is een constant groeiend kunstwerk, dat gesprek wil opwekken over de urgentie van migratieproblematiek. Lijkt mij een kijkje waard als je in de buurt bent.