In 1985 reisde Bertien van Manen is geboren in 1942. Zij begon in 1977 als modefotograaf. Later ging zij ook als zelfstandig fotograaf werken. In 1994 bracht zij haar eerste eigen fotoboek uit. Dit voorjaar verscheen haar zevende fotoboek Moonshine. voor het eerst naar Cumberland in de Amerikaanse staat Kentucky. Ze ging er heen, omdat ze had gehoord dat de vrouwen die daar in de bergen woonden samen met hun mannen in de mijnen werkten. Opgegroeid als mijnwerkersdochter was Van Manen nog altijd gefascineerd door dat leven.

Van Manen ontmoette het mijnwerkersstel Mavis en Junior en raakte met hen bevriend. Twee jaar later ging ze nog eens naar Cumberland, ditmaal woonde ze voor vier maanden in een kleine camper naast die van hen. Zo leerde ze ook de zus, zwager, kinderen en kleinkinderen kennen die allemaal in de buurt wonen. Tot en met 2013 keerde ze regelmatig terug naar Cumberland en bleef ze de gezinnen fotograferen.

Drie decennia verstreken en alles veranderde. Junior overleed, Mavis hertrouwde. Kinderen werden groot en kregen zelf kinderen. Mijnen werden gesloten, inwoners trokken weg. Bruisende steden raakten verlaten, straten werden viezer. Campers werden verruild voor stenen huizen, of voor campers met airconditioning. Buiten-wc’s werden betegelde badkamers. En Bertien van Manen stapte over van zwart-wit naar kleurenfotografie. Dit voorjaar verscheen Lees hier een interview met Bertien van Manen door Robert May, die zich ergerde aan de stereotyperende titel en zo nieuwsgierig (en uiteindelijk ook enthousiast) werd naar het project. het fotoboek Moonshine is een illegaal geproduceerd, huisgemaakte whisky die al eeuwen in het Appalachengebergte in de Verenigde Staten wordt gebrouwen. ‘Het is een zeer sterke drank die zorgt voor hallucinatie, zeker als het gedronken zittend op de veranda op een zwoele zomeravond met alleen het gezoem van de vliegenvanger en het aanzwellen van vrolijk hillybilly geroezemoes,’ zoals de tekst voorin het fotoboek beschrijft. waarin haar foto’s van al die jaren gebundeld zijn.

Dit is geen familiealbum

Fotografie is het beginpunt van alle projecten van Van Manen. Door het verlangen naar intiem Bertien van Manen zegt zich soms meer thuis te voelen in het warme en familiaire van andere culturen, dan in haar eigen cultuur hier in Nederland. Zoals met haar andere project, en eerdere fotoboek, ‘Let’s sit down before we go’ over haar reizen en verblijven tussen 1991 en 2009 in Rusland, Moldavië, Kazachstan, Oezbekistan, Oekraïne, Tatarstan, Georgië. gaat zij op zoek: ze fotografeert alles, vanaf het eerste moment. Maar alles wat volgt, wordt bepaald door de vriendschap die ontstaat. Een vriendschap tussen een onderwerp en een fotograaf, met het De visuele stijl van Bertien van Manen wordt mede bepaald door de camera’s waarmee zij werkt. Juist geen grote, dure apparaten, maar kleine compact cameraatjes (met fotorolletjes). Hierdoor kan zij het overal gemakkelijk mee naartoe nemen en laten rondslingeren. Hierdoor hoeft zij geen fotomomenten te creëren, of bewust ernaar op zoek te gaan. Ze kan altijd alles fotograferen op het moment dat het gebeurt. Hierdoor kan zij intiemere situaties fotograferen. als vanzelfsprekende derde.

Zo hangt een van de foto’s die Van Manen maakte in 1987 nog altijd aan de muur als zij in 2013 voor de laatste keer terugkeert. De foto die zij maakte van het baby’tje dat kort na de geboorte overleed is de enige foto die zij van het kindje hebben. Bertien van Manen neemt én geeft foto’s. Door haar aanwezigheid heeft ze invloed op hun levens, en andersom. Maar zoals het begint, eindigt het ook. Met fotografie dus. Met Moonshine.

Dit boek is dan ook niet voor de gefotografeerde familie bedoeld. Van Manen heeft een selectie gemaakt op basis van beeld, niet op basis van de gebeurtenis. Oude en nieuwe foto’s zijn door elkaar gezet, waardoor de chronologie verloren is gegaan.

Tijd laat zich moeilijk fotograferen

Fotografie is tijd, maar tijd laat zich moeilijk fotograferen. Het wordt alleen zichtbaar in de verandering die het veroorzaakt. Om die verandering zichtbaar te maken, zijn altijd meer foto’s nodig. Hoe groter het verschil, hoe zichtbaarder de verandering wordt.

In het moment zelf maakt de foto onderdeel uit van dat wat gebeurt. Daarna wordt het een herinnering aan dat wat gebeurd is. De foto blijft hetzelfde, maar de waarde ervan verandert door de tijd.

En dat is wat dit zo’n goed fotoboek maakt. Als de beelden chronologisch waren gebundeld, dan was het saai geweest om naar te kijken. Dan was een boek geworden over andermans levens, op onbekende locaties, in onbekende situaties. Hier is gezocht naar contrasten en combinaties van oude en nieuwe foto’s die zo op een bijzonder manier de tijd verbeelden. Het is niet meer hún leven waar we naar kijken, maar het leven zelf.

En zo heeft Bertien van Manen een fotoboek gemaakt dat niet alleen een typerend beeld geeft van een leeglopende mijnstad in de Verenigde Staten, maar ook een fotoboek dat laat zien hoe, door scherp te editen, een intieme vriendschap plus drie decennia aan foto’s een metaforisch verhaal worden.

De werkwijze van Bertien van Manen Bertien van Manen inmiddels zeven fotoboeken gemaakt. Steeds op totaal verschillende plekken, van de oude Oostbloklanden tot China tot Nederland en de binnenlanden van de Verenigde Staten. In haar kenmerkende snapshot-stijl legt zij haar verlangen tot vriendschap vast. Kijk op haar website voor meer informatie over dit en andere boeken

Eerder schreef ik over het fotoboek i van Eamonn Doyle Het nieuwe fotoboek i van Eamonn Doyle zet alle clichés van straatfotografie en bejaarden op hun kop. Het zou zo een enorm verfrissende modeserie kunnen zijn. Een warme aanbeveling. Lees hier mijn aanbeveling: "Een stijlvol fotoboek vol kordate ouderen"

Over het fotoboek ‘Syria Al-Assad’ van Oliver Hartung De afgelopen maanden zijn in de media vele gruwelijke beelden van de oorlog in Syrië verschenen. Het nieuwe fotoboek 'Syria Al-Assad' van Oliver Hartung toont niet de uitwassen, maar de wortels van het conflict. Door die foto's begrijp je de oorlog in Syrië beter. Lees hier mijn aanbeveling: "Er komen niet alleen maar gruwelijke beelden uit Syrië"

En over het fotoboek ‘Birds of the West Indies’ van Taryn Simon Elke nieuwe James Bondfilm lijkt op de vorige. Altijd zijn er snelle auto's, ingenieuze gadgets, Martini's, wapens en mooie vrouwen. Dat is waar het publiek voor komt. Maar het nieuwe fotoboek 'Birds of the West Indies' van de Amerikaanse fotografe Taryn Simon laat James Bond van een heel andere kant zien. En onthult nog een paar geheimen ook. Lees hier mijn aanbeveling "James Bond zoals je James Bond nog nooit hebt gezien"

Facebook
Twitter
LinkedIn
Whatsapp
E-mail