Trudy Dehue. Foto: Marijn Smulders (voor De Correspondent)

We neigen er steeds meer naar het gemiddelde als de norm te Dat zei ook jeugdpsychiater Robert Vermeiren in dit interview. beschouwen. Zo worden we als samenleving steeds ongeduldiger ten aanzien van afwijkingen. Wetenschapsfilosoof Zie hier haar wetenschappelijke profiel. Trudy Dehue maakt zich ernstig zorgen over die ontwikkeling.

Haar nieuwe boek Correspondent Nina Polak haalt het boek aan in haar verhaal over David Cronenberg. Betere mensen is een fel pleidooi voor diversiteit. Een eigenschap als impulsiviteit bijvoorbeeld - tegenwoordig vooral gezien als een aspect van de stoornis adhd - kan enorm waardevol zijn.

Zelf zie ik Betere mensen als een spinnenweb: alles hangt met alles samen. Dehue, die gespecialiseerd is in de geschiedenis van de sociale wetenschappen, laat overtuigend zien hoe ontwikkelingen in die wetenschap letterlijk van invloed zijn op het leven van mensen. Ze haalt er veel voor overhoop: de al te intieme financiële relatie tussen de wetenschap en de farmaceutische industrie, het debat over adhd, politieke besluitvorming die streeft naar meritocratie, reclame, het boek On Liberty van filosoof John Stuart Mill en nog veel meer.

Ze spreekt dan ook van een systeem waar iedereen aan meedoet. Toch laat Dehue zich niet verleiden (al probeer ik het wel) om personen in staat van beschuldiging te stellen, of te spreken van een schandaal (terwijl ik daar in sommige gevallen wel degelijk aanleiding toe zie).

De creatie van de werkelijkheid

In het hart van het spinnenweb zit het begrip Het creëren van een entiteit waardoor er een oorzakelijkheid ontstaat. Het betekent dat wetenschappers niet zozeer spreken namens de werkelijkheid, maar een werkelijkheid creëren. Adhd is daar een goed voorbeeld van.

In Lees hier de column. ‘Verzonnen ziekte!’, een column van maatschappelijk werker Suzan Otten-Pablos in ADHD Netwerk, komt scherp naar voren hoe deze stoornis verdeeldheid zaait: aan de ene kant de groep critici die van de daken schreeuwt dat het een verzinsel is van het medisch-industrieel complot, bedoeld om al die arme kinderen zoveel mogelijk vol te stoppen met pillen en zelf fortuinen te vergaren; aan de andere kant de grote groep ouders en kinderen die zich gekwetst voelt omdat de problemen die zij ervaren niet erkend worden.

Het is een ziekte omdat wij het beschouwen als ziekte. Dat is een keuze

Met de notie van reïficatie laat Dehue zien hoe wetenschappelijk onderzoek bijdraagt aan deze polarisatie van adhd. Stap 1: wetenschappers definiëren een eigenschap (impulsiviteit bijvoorbeeld) als stoornis. En stap 2: ze beschrijven de stoornis als oorzaak van de eigenschap. Dehue is zodoende stellig in haar overtuiging dat adhd niet verzonnen is: het is een ziekte omdat wij het beschouwen als ziekte.

Maar daarmee is nog lang niet alles gezegd. In onze tijd komen er nog bij stap 3: de stoornis is verankerd in ons brein; en stap 4: wij moeten ons eigen brein zo managen dat we mogelijke schade voorkomen. Niet de maatschappij is maakbaar, maar het individu. Dat leidt tot paradoxen, waarvan er in dit gesprek een aantal de revue passeert. Bijvoorbeeld: de overheid wil lagere zorgkosten én dwingt universiteiten tot ondernemerschap, wat in de praktijk betekent dat ze samen met de farmaceutische industrie op zoek gaan naar zoveel mogelijk patiënten.

Eigenlijk zouden wetenschappers weer op zoek moeten gaan naar hun eigen ongelijk, vindt Dehue. En zouden ze zich op moeten stellen als oprechte bemiddelaars die de vooronderstellingen van verschillende opties verhelderen.

Luister dus vooral naar dit intrigerende pleidooi van een vrouw die iets wil veranderen aan onze hardnekkige neiging tot standaardisering.

De podcast:
De Correspondent
Lex Bohlmeijer - in Gesprek met Trudy Dehue
SoundCloud

Interview

Luister ook: Is adhd een serieuze ziekte of een modieuze gril? Steeds vaker krijgen kinderen al zonder diagnose het label 'adhd' opgeplakt. En steeds vaker wordt het middel Ritalin voorgeschreven. Hoe moeten we deze ontwikkelingen zien? En wat zegt het over onze tijd? Jeugdpsychiater Robert Vermeiren scheidt zin en onzin van elkaar in het adhd-debat. Luister de podcast hier terug Hoe onze risicomijdende cultuur de solidariteit ondermijnt Het is dé trend in de verzekeringsbranche: met behulp van Big Data het gedrag van individuen in kaart brengen en korting geven aan hen die ‘gezond’ of ‘veilig’ leven. Maar het resultaat van deze ‘sociale natuurkunde’ is dat de middelmaat wordt beloond en avontuurlijkheid bestraft. Wie is er nog solidair met de excentriekelingen onder ons? Lees hier het essay van Rob terug Maken apparaten ons beter of banger? Het oeuvre van de Canadese regisseur David Cronenberg gaat over de versmelting van mens en technologie. Moeten we bang zijn voor apparaten in en op ons lichaam? Of betekent het juist vooruitgang? Vandaag komt zijn nieuwste film Maps to the Stars uit. Met een uiterst actueel thema: zelfverbetering kan ook te ver gaan en zelfdestructief worden. Lees hier de analyse van regisseur David Cronenberg