Het is een merkwaardig iets, die paranoïde angst van ons voor indringers. Die vastberadenheid om onszelf koste wat kost te beschermen tegen mensen die zichzelf tot een balling hebben gemaakt om koers te zetten naar een ingebeeld ‘beloofde land’. Maar de rijke landen hebben besloten dat déze migratiestromen onwenselijk zijn. Kijk maar:

Europa vormt het midden van een wereld vol muren
Europa vormt het midden van een wereld vol muren

Ze maken hun grens tot een fort, richten barrières op, bouwen hun muren hoger en hoger. Een echte militaire strategie, bedoeld om deze ‘indringers’ buiten te houden.

In een poging hen na te doen, volgen andere belangrijke landen als Brazilië, China en Rusland . Ze bouwen hun eigen forten om economische migranten uit armere delen af te sluiten van hún groeiregio’s.

Deze fysieke grenzen zijn efficiënte middelen waarmee immigratie langzaam overal ter wereld tot iets crimineels gemaakt wordt. Ze maken een concept mogelijk dat eigenlijk ondenkbaar zouden moeten zijn: ‘de illegale immigrant’. Ze maken dat ook migranten zélf gaan denken dat ze de wet aan het breken zijn. Het is een nieuwe categorie criminelen: de migrant.

Steeds meer zwarte stippen

Doden aan de grens van Europa
Doden aan de grens van Europa

Deze kaart begon ik te tekenen in 2003, We maken er geregeld updates van. Elke keer weer moeten we meer zwarte stippen toevoegen en moeten we de rode cirkels groter maken.

Steeds meer Europees beleid, steeds meer doden
Steeds meer Europees beleid, steeds meer doden

Op 1 januari 1993 wordt Gerry Johnson ontdekt. Dood. Als burger van Liberia - een land dat in die tijd verwoest werd door een bloederige burgeroorlog - stikte hij in een vrachtwagon van een trein. In Feldkirch, Oostenrijk. Op 3 oktober 2013 zinkt er een boot bij het eiland Lampedusa. Aan boord bevinden 500 immigranten, de meesten van hen uit Oost Afrika.

Tussen deze twee data en deze twee plaatsen vonden meer dan andere immigranten de dood. En dat is een lage schatting voor dit onbekende massagraf. Ze verloren hun levens op weg naar Europa, het continent van de vrijheid en de mensenrechten.

De meesten overleden op de heenreis, maar anderen stierven op hun weg terug. Zoals Marcu Omofuma, een Nigeriaan die op 1 mei 1999 vermoord werd door drie sadistische Oostenrijkse politiemensen, tijdens zijn gedwongen uitzetting, aan boord van een Balkan Air-vliegtuig..

In het westen wonen onze vrienden

In welke landen heb je een visum voor Europa nodig, en in welke niet?
In welke landen heb je een visum voor Europa nodig, en in welke niet?

Deze kaart laat het treffend zien: in het Westen wonen onze vrienden, die welkom zijn om langs te komen wanneer ze maar willen. Ten oosten van ons wonen de ongewensten, de ongewassenen. De kleintjes uit een wereld die te arm is om een leven bij ons te verdienen.

De symmetrie op de kaart is haast volledig: slechts kleine clusters met armen blijven in het Westen, slechts enkele clusters met rijken bevinden zich in het Oosten. ?

Niet echt. De politieke geografie van Europa’s visumpolitiek laat met een zekere wreedheid de visie van Europa op de wereld zien. En die is niet bepaald genereus. Iemand zou me eens de logica moeten uitleggen dat de burgers van Kosovo - één van de armste landen in Europa - veel te prijzig gemaakte visa moeten kopen om zich vrij door de Schengenzone te bewegen.

Er zijn veel methoden om de wereld te verdelen. Haar territoria, haar regio’s. Of het nu volgens het principe van de natiestaat is, of door dat van een verzameling landen. Of het nu aan de hand van socio-economische of juist politieke indicatoren gebeurt. Al deze lijnen herinneren ons cynisch aan wat we liever níet zijn bij onszelf. Ons egoïsme, onze gewelddadigheid.

En toch heeft dat verarmde Afrika volop cultuur. Er is muziek, er is theater. Er zijn diplomaten en docenten. Studenten en schrijvers. Vaklui en kantoorklerken. Stuk voor stuk mensen die door Europa worden teruggestuurd als worstjes in vliegtuigen. Tenminste, wanneer ze tenminste niet al in een doodskist liggen.

Waarom? Omdat ze ons geen visa of verblijfsvergunning kunnen tonen.

Explainer: Hoe bewaak je een grens van 53.000 kilometer? Sinds vorige week hebben we daar Eurosur voor. In deze explainer legt Karel Smouter uit wat dit voor systeem is. Hoe bewaak je een grens van 53.000 kilometer?

Dit artikel is een ingekorte vertaling van een tekst die eerder verscheen op het blog van . De teksten horen bij de tentoonstelling ‘Boze Kaarten’, die van mijn werk gemaakt is. In deze TedX-talk vertel ik meer over mijn project om midels ‘radicale cartografie’ conventionele opvattingen aan te kaarten.

YouTube
Een optreden op TedX-Arendal in Noorwegen, waar ik woon