Het blijft een fascinerende vraag: waarom is er zo weinig veranderd sinds 2008?

Even ter herinnering: er brak een bankencrisis uit van wereldhistorische proporties, die vooral te maken had met een blind vertrouwen in de wijsheid van ‘de markt’ en een totaal gebrek aan visie op de publieke zaak. De partijen die daar vervolgens van profiteerden waren – redelijk bizar – de VVD (die de kiezer wijs wist te maken dat het allemaal aan de overheidsschuld lag), de PVV (die scoort met onvervalst racisme en allerlei leuke dingen voor de mensen) en D66 (die de politiek nog het liefst zou uitbesteden aan een consultancybureau).

De vraag is dan: wat voor geestvernauwende middelen zitten er in de watervoorziening van het Binnenhof dat er zo weinig alternatieven worden geopperd? Natuurlijk, je kunt boeken volschrijven over dit mysterie, maar ik zou een simpele verklaring willen opperen:

De eeuwige terugkeer van het verliezerssocialisme.

We hebben het hier over een fenomeen dat zich vooral voordoet bij linkse en progressieve partijen, van de Partij voor de Dieren tot de PvdA, van GroenLinks tot de SP. Het wereldbeeld van de verliezerssocialist is eenvoudig samen te vatten. Rechts heeft de ratio, de cijfertjes en de verkiezingsprogramma’s die zijn goedgekeurd door het Centraal Planbureau; links heeft de emotie, het gevoel en de moraal die is goedgekeurd door Marcel van Dam.

‘En nu vooruit’ werd de slogan van D66, die de politiek nog het liefst zou uitbesteden aan een consultancybureau

De verliezerssocialist staat altijd met de rug tegen de muur. Hij ziet de neoliberalen, de multinationals en de eurocraten oprukken en kan weinig meer uitbrengen dan: ‘Jongens, doe dit nou niet.’ De verliezerssocialist loopt over van medelijden en vindt het gevoerde beleid vooral niet éérlijk. Hij ziet de verworvenheden van de twintigste eeuw voor zijn ogen verkruimelen en probeert te redden wat er te redden valt.

Maar als het erop aankomt, dat is het wonderlijke, gaat de verliezerssocialist gewoon mee in het verhaal van de tegenpartij:

‘De overheidsschuld loopt inderdaad uit de hand, maar laten we dan tenminste nog de zorgpremie inkomensafhankelijk maken.’

‘Armoedebestrijding is inderdaad erg duur, maar het is ook een kwestie van beschaving.’

‘De belastingen zijn misschien wat hoog in Nederland, maar de sterkste schouders moeten nu eenmaal de zwaarste lasten dragen.’

Neem Lees het manifest ‘Van Waarde’ hier. het laatste manifest van de Wiardi Beckman Stichting (het wetenschappelijk bureau van de PvdA). ‘De politiek moet niet alleen sturen op kosten en efficiency,’ lezen we. ‘Beteugelen en breidelen, dat is wat de sociaaldemocratie altijd heeft gedaan ten aanzien van die maatschappelijke en economische dynamiek.’

De verliezerssocialist is als het kind dat zich heeft vastgeklampt aan ’s moeders been. Vertraging en uitstel, dat is het hoogst haalbare.

Keer op keer identificeert de verliezerssocialist zich met de verliezers: de armen, de laagopgeleiden, de gehandicapten, de gediscrimineerden, de asielzoekers. Vandaar dat hij zo geobsedeerd is met alle ‘kloven’ die Nederland rijk is, tussen laag- en hoogopgeleid, tussen arm en rijk, tussen burger en politiek. En vandaar dat hij wanhopig ‘het contact’ probeert te herstellen met een achterban die al lang de benen heeft genomen.

Maar het grootste probleem van de verliezerssocialist is niet dat hij ongelijk heeft. Zijn grootste probleem is dat hij suf is. Dodelijk suf. Hij heeft geen eigen verhaal en geen eigen taal. Hij stond erbij te kijken toen ‘hervormen’ een De econoom Hans de Geus schreef in de Groene Amsterdammer een interessant stuk over de term ‘hervormen’. conservatieve term werd. Hij liet het gebeuren dat ‘En nu vooruit’ de slogan werd van die consultancypartij. Hij stond te suffen toen een premier optimisme gelijkstelde aan het consumentenvertrouwen.

De meeste columns over het probleem van alles wat links, progressief en authentiek liberaal is, eindigen hier, als de 700 woorden op zijn. Maar laat ik eens een voorzetje geven van hoe het misschien anders kan. Volgens mij begint het met het heroveren van de taal van de vooruitgang:

Maar laat de verliezerssocialist vooral ophouden met het zwelgen in zijn morele superioriteit. Eenieder die links, progressief of authentiek liberaal is, zou zich moeten onderscheiden met zijn energie én met zijn ideeën, zijn woede én zijn optimisme, zijn moraal én zijn taal. Als het erop aankomt mist de verliezerssocialist het belangrijkste ingrediënt van politieke verandering. Dan heb ik het niet over een goed hart, maar over de overtuiging dat het werkelijk anders kan.



Hoe ideeën de wereld veranderen Het is een harde waarheid: mensen veranderen bijna nooit van mening. Toch wordt de geschiedenis geregeerd door ideeën, alleen op een heel andere manier dan politici en journalisten vaak denken. Dat verklaart ook waarom er zo weinig is veranderd sinds de uitbraak van de crisis in 2008. Lees het essay hier. Wat de Partij van de Arbeid kan leren van aartsvijand Ayn Rand De PvdA publiceerde, niet voor het eerst, een rapport waaruit blijkt dat de partij het contact met een groot deel van haar achterban is verloren. Om te begrijpen waarom dat steeds gebeurt, zou de partij te rade moeten gaan bij haar aartsvijand, de filosofe Ayn Rand. Zij bejubelde het ongeremde kapitalisme. Gastcorrespondent Jurriën Hamer legt uit hoe PvdA'ers zich kunnen verzoenen met hun eigen tegenstrijdigheden. Lees het verhaal hier terug Lees ook Rutgers boek: ‘Gratis geld voor iedereen.’ Een paar maanden geleden verscheen Rutgers boek over hoe het anders kan – van een basisinkomen voor iedereen tot een werkweek van vijftien uur, van een wereld zonder grenzen tot een wereld zonder armoede. De Volkskrant schreef: ‘Schaamteloos grote ideeën, een genot om te lezen.' Je vindt het boek hier, in onze eigen kiosk

Facebook
Twitter
LinkedIn
Whatsapp
E-mail