246
Facebook
Twitter
LinkedIn
Whatsapp
E-mail
De manier waarop we praten over klimaatverandering biedt onvoldoende perspectief en onvoldoende hoop. Als correspondent Klimaat & Energie wil ik het gesprek verder helpen. Denken jullie mee?

Laten we elkaar betere verhalen vertellen over klimaat, duurzaamheid en energie

Er doen veel verhalen de ronde over klimaat, duurzaamheid en energie. Het verhaal dat ik het vaakst hoor, gaat als volgt.

Wij mensen zijn op aarde gekomen, we hebben een geweldige ontwikkeling doorgemaakt, maar we hebben het ook een beetje verpest. Onze economieën zijn namelijk gebouwd op fossiele brandstoffen. Dat bracht ons welvaart, maar met een hoge prijs. Onze economische groei leidt rechtstreeks tot vernietiging van de natuur waarvan we afhankelijk zijn. Het tempo waarmee plant- en diersoorten uitsterven is nu Zie dit onderzoek over het uitsterven van soorten. een factor duizend hoger dan voordat de mens op aarde was. Er wordt nu zelfs een tijdperk naar ons vernoemd, Lees hier meer over het Tijdperk van de Mens. het Antropoceen, en dat is geen compliment. We zijn een natuurkracht, een spoor van vernieling, we zijn met te veel en onze grondstoffen raken op.

Nu de aarde opwarmt, is het tijd voor een grote omslag, zo gaat het verhaal verder. Energie, transport, landbouw, consumptie; de manier waarop we wonen, winkelen, feesten en vakantievieren: het kan en moet duurzaam en verantwoord. En snel ook, als we niet nu ingrijpen zal de wereld zoals we die kennen verdwijnen. Warmer wordt het sowieso, de vraag is of we de opwarming nog binnen de veilige marges kunnen houden.

Maar er zijn oplossingen! Technologische oplossingen bijvoorbeeld. Een supersonische batterij of een wonderschone brandstof – er wordt aan gewerkt. Economische oplossingen: als we het dogma van groei laten varen en de echte prijs voor onze consumptie en onze energie gaan betalen, dan komt het goed. Wat slecht is voor de aarde en het klimaat zal onbetaalbaar worden, groene bedrijven zullen hun fossiele concurrenten verbrijzelen. Daarvoor zijn natuurlijk overheden nodig die onder massale druk de juiste maatregelen nemen (politieke oplossingen). En we moeten verder bewust worden en verantwoord consumeren (culturele oplossingen).

Dit is het gangbare verhaal van mensen die de ernst van het probleem erkennen, het collectieve repertoire waarbinnen iedereen zijn favoriete liedje heeft. En dit repertoire heeft een probleem.

Het is niet goed genoeg.

Zo praten we nu al jaren

Hoewel we al ruim een kwart eeuw weten dat onze CO2-uitstoot het klimaat op gevaarlijke wijze ontwricht, is die uitstoot sindsdien bijna ieder jaar Het was in het Plioceen, ongeveer vier miljoen jaar geleden, dat er net zo veel CO2 in de atmosfeer was als vandaag (ongeveer 400 ppm (parts per milion)). Sinds 1988, toen de wereld het gevaar van klimaatverandering onder ogen kwam en toen het IPCC werd opgericht, is de uitstoot van broeikasgassen bijna ieder jaar gestegen. Na de crisis in 2008 zagen we een dip in emissies in 2009 en ook in 2014 groeide de CO2-uitstoot van de energievoorziening niet, zo maakte het Internationaal Energie Agentschap (IEA) in maart bekend. Dat kwam vooral doordat China economisch minder hard groeide dan voorgaande jaren. Toch kunnen we niet achterover leunen. Als de olieprijs laag blijft, zal de uitstoot vermoedelijk weer stijgen. Bovendien: de CO2-uitstoot moet radicaal omlaag als we een redelijke kans willen houden op niet-catastrofale opwarming van de aarde. Minder harde groei van emissies is pas het begin. We hebben tientallen rampen gezien die rechtstreeks zijn terug te voeren op de vervuilende fossiele economie of op het klimaatprobleem zelf, maar we zijn niet massaal in actie gekomen.

Misschien komt dat door de omvang van het probleem, de onbevattelijkheid ervan. Klimaatverandering is geen zuiver technologisch, economisch, politiek of cultureel vraagstuk – het is het allemaal tegelijk. Het is niet aan landsgrenzen gebonden en het is moeilijk terug te brengen tot het concrete gedrag van individuen. Tegelijkertijd hebben we er allemaal een aandeel in.

We moeten op een nieuwe manier leren praten over dit probleem dat ons allemaal boven het hoofd hangt

Onze hersenen kunnen het niet goed verwerken. Het gevaar ligt – voor de meesten van ons – ver in de toekomst en het is vaak onzichtbaar, zodat we er niet adequaat op reageren. Veel mensen weten ook niet wat een adequate reactie zou inhouden. Dat resulteert in ontkenning, bagatellisering, interne strijd, passiviteit, schuldgevoelens en fatalisme. Sommige lezers zijn misschien al afgehaakt bij het lezen van dit verhaal, omdat ze denken: weer deze klaagzang! Wat kan ik eraan doen? De Chinezen bouwen toch elke dag een kolencentrale? Welk verschil kan ik maken?

Dit alles kan volgens mij maar tot één conclusie leiden. We hebben nieuwe verhalen nodig. We moeten op een nieuwe manier leren praten over dit probleem dat ons allemaal boven het hoofd hangt, zodat we niet hoeven weg te kijken, ons niet schuldig hoeven te voelen en opnieuw kunnen gaan geloven in ons vermogen te veranderen. We hebben hoop nodig, perspectief, een manier van praten die niet hysterisch is en die de mythe van machteloosheid afbreekt. Verhalen die de technologische, economische, politieke en culturele perspectieven met elkaar verbinden. Verhalen die niet alleen informeren, maar ook inspireren, houvast geven en tot de nodige actie aanzetten.

Als correspondent Klimaat & Energie wil ik die verhalen vertellen.

Wat we tot nu toe hebben gedaan

Tot nu toe was ik een van de vier freelancers van Belia Heilbron, Thomas Muntz, Huib de Zeeuw en ikzelf werkten tot voor kort als collectief van freelance onderzoeksjournalisten. We deden in 2012 gezamenlijk een masterclass onderzoeksjournalistiek onder leiding van Marcel Metze bij De Groene Amsterdammer (inmiddels staat dit bekend als het ‘Teaching Lab’ van De Onderzoeksredactie, een jonge non-profit voor onderzoeksjournalistiek). We voerden grote onderzoeksprojecten uit en schreven verhalen voor De Groene, De Onderzoeksredactie en De Correspondent. Tweemaal werden we genomineerd voor de aanmoedigingsprijs voor onderzoeksjournalistiek van de VVOJ. In 2014 wonnen we die prijs met ‘De herontdekking van de polder,’ onze reconstructie van het energieakkoord van de SER. Door de groei van de Correspondent kwam er tot mijn grote geluk een fulltime aanstelling voor mij in zicht. Belia, Thomas en Huib blijven werken voor De Groene en De Onderzoeksredactie en zullen op freelance-basis bijdragen leveren aan De Correspondent. Wij hebben de afgelopen twee jaar tientallen verhalen geschreven. We hebben ons afgevraagd hoe de ‘energietransitie’ eruit zou moeten zien, die ‘kolossale onderneming, die implicaties heeft voor bijna alle gevestigde economische structuren en belangen:’

Hoe gaan we van grijze naar groene energie? Ondanks de bewezen klimaatverandering blijft Nederland zijn energie voor 95 procent uit fossiele bronnen halen. Wie of wat houdt de verduurzaming tegen? Lees hier de aankondiging van de Energiegroep

We schreven bijvoorbeeld over de plannen van liefst tachtig onderhandelaars van in totaal veertig partijen om de Nederlandse energievoorziening te verduurzamen. Zij formuleerden in de beste traditie van het poldermodel het ‘Nederlandse antwoord op het klimaatprobleem.’ Maar zou het ook gaan werken?

Worden we groen van het energieakkoord? Bij de Sociaal Economische Raad werden veertig partijen het eens over verduurzaming van de energievoorziening. Een analyse van het resultaat. Lees hier onze analyse

We lieten zien hoe fossiel Nederland feitelijk is. Bijvoorbeeld in onderstaand verhaal van Huib de Zeeuw. Hij beschreef de innige band die in de afgelopen tien jaar is ontstaan tussen Nederland en Rusland. Een band die ondanks MH17 en de conflicten in Oekraïne Mijn Energiegroep-collega’s publiceerden er deze week een nieuw verhaal over: Nederland blijft nauwe banden met Gazprom koesteren. alleen maar sterker wordt.

Eerst het gas, dan de moraal Niet alleen de wederzijdse afhankelijkheid tussen Nederland en Rusland wordt steeds groter, ook de duurzame energievoorziening raakt steeds verder uit zicht. Lees hier het verhaal

We lieten ook zien hoe klimaatactivisten alle mogelijke middelen aangrijpen om vergroening af te dwingen. Zo heeft de actiegroep Urgenda de staat aangeklaagd omdat ze te weinig zou doen tegen klimaatverandering. Wij vroegen: heeft die zaak kans van slagen?

Het proces: de mensheid versus de Nederlandse staat Actiegroep Urgenda heeft de Nederlandse staat aangeklaagd, omdat deze te weinig zou doen om gevaarlijke klimaatverandering te voorkomen. Ze wil radicale reductie van CO2-uitstoot via de rechter afdwingen. De zaak is uniek in de wereld. Maar maakt ze ook een kans? Lees het verhaal hier

Dit ben ik van plan

Vanaf nu zal ik deze onderwerpen als fulltime correspondent op me nemen. En wel langs drie hoofdlijnen.

In de eerste plaats: journalistiek onderzoek. Met lange en kortlopende onderzoeksprojecten wil ik concrete onderwerpen volledig uitdiepen. Verwacht bijvoorbeeld verhalen over de duurzame energiebronnen die we nodig hebben Denk aan geothermie. naast groene stroom uit zon en wind. Slechts 20 procent van alle energie die we gebruiken is elektriciteit. Hoe gaan we de fossiele brandstoffen in de gebouwde omgeving, industrie, transport en landbouw vervangen?

En als we daarmee bezig zijn, welke instituties en actoren zijn dan cruciaal in versnellende of vertragende zin? Ik zal beide voor het voetlicht brengen - in de hoop daarmee een beetje Dat we sneller kunnen en moeten verduurzamen staat wat mij betreft buiten kijf. Met onze verslaving aan fossiele brandstoffen berokkenen we andere mensen en toekomstige generaties schade toe. Dat is onverdedigbaar omdat we alternatieven hebben. Bovendien zijn de voordelen van een transitie naar een klimaatvriendelijke economie talrijk. Een decentrale energievoorziening gebaseerd op onder meer zonne- en windenergie legt bijvoorbeeld meer macht bij de burger en minder bij multinationals die geld moeten verdienen voor hun aandeelhouders. Duurzaamheid is voor mij ook een kwestie van gezond verstand. Nu verslepen we enorme hoeveelheden grondstoffen en fossiele brandstoffen over de aarde, aan het eind van onze consumptieketen houden we bergen afval over. Dat kan beter.

Honderd procent duurzame energie in 2030, kan dat? Actieorganisatie Urgenda presenteerde in 2013 een plan voor 100 procent duurzame energie in 2030. ‘Het kan als je het wil,’ claimt de groep. Is dat zo? Lees de eerdere analyse hier Zo kan Europa onafhankelijker worden van Russisch gas Wat is het meest realistische middel om minder afhankelijk te worden van het Russische gas? Een energie-unie? Winning van schaliegas? Of toch vol inzetten op duurzame bronnen en energiebesparing? Lees hier de analyse in drie stappen

Ten tweede wil ik de ideeën bespreken die ons kunnen helpen om het probleem zelf beter te begrijpen. Hoe werkt klimaatverandering psychologisch? Waarom framen activisten (en journalisten) het zo gretig als het ‘Einde van de Wereld’? En welke ideeën kunnen ons helpen er meer grip op te krijgen? We moeten beter over dit probleem leren denken als we het willen oplossen. Verwacht boek- en filmbesprekingen en interviews met visionaire denkers.

Klimaatverandering vraagt om een wereldwijde volksbeweging Het dogma van economische groei zit oplossingen voor het klimaatprobleem in de weg, schrijft journalist en activist Naomi Klein in haar nieuwe boek This Changes Everything. Alleen een massale volksbeweging kan het tij keren. Hoe precies? Lees hier de boekbespreking

Tot slot: perspectief en inspiratie. Verwacht verhalen over mensen met hun poten in de modder, mensen die een manier hebben gevonden om zich te verhouden tot dat grote, abstracte klimaatprobleem, die het zich eigen hebben gemaakt en die werken aan oplossingen die ook voor jullie het verschil kunnen maken. Het klimaatprobleem heeft minder ijsberen nodig en meer mensen.

Deze activisten weten hoe ze bedrijven in duurzame energie kunnen laten investeren Investeringen in fossiele energie hebben wereldwijd een gezamenlijke marktwaarde van drieduizend miljard euro. Maar als we klimaatverandering tegen willen gaan, zijn al die aandelen straks waardeloos, betogen deze activisten. Lees hier meer over de ‘carbon bubble’

Klimaatverandering zal niet in ieder stuk terugkomen, maar het is het grote thema waar alle verhalen in mijn tuin onder vallen, omdat het het grootste en urgentste probleem is dat we hebben. De verhalen die we elkaar hierover vertellen, bepalen onze horizon, ons handelingsperspectief en onze hoop.

Laten we elkaar dus betere verhalen vertellen.

Laten we er, bovendien, een gesprek van maken. Ik ben benieuwd welke vragen jullie hebben. Welke inspirerende mensen zouden jullie geprofileerd willen zien? Welke ontwikkelingen uitgeplozen? En welke boeken besproken?

Tot slot twee specifieke oproepen. Aan mensen in de fossiele-energiebedrijven en in de energie-intensieve industrie: ik zou graag gesprekken met jullie voeren – op achtergrondbasis als het niet anders kan – over de energie- en klimaatproblematiek. En aan muzikanten, schrijvers, dichters, kunstenaars, fotografen en ontwerpers die zich met deze vraagstukken bezighouden: mail me jullie projecten, verhalen, ideeën en toekomstvisioenen. We hebben verbeelding, kunst en literatuur nodig om het gesprek verder te brengen.

Benieuwd naar de rest van het artikel?

Dan kun je gewoon verder lezen. Wij geloven niet in betaalmuren, omdat we het belangrijk vinden dat onze journalistiek zoveel mogelijk mensen bereikt. Wil jij toegang tot alle verhalen? Word dan lid!

In gesprek:
Jelmer Mommers
Correspondent Klimaat & Energie Ik hoor graag jullie ideeën, vragen en suggesties in de bijdragen hieronder of via jelmer@decorrespondent.nl!
Ik hoor graag jullie ideeën, vragen en suggesties in de bijdragen hieronder of via jelmer@decorrespondent.nl!