Opgetrokken uit glas en een golvend stenen dak behoort de luchthaven van Hatay tot een van de modernste van Turkije. Het is ook een van de kleinste regionale luchthavens: twee lokale luchtvaartmaatschappijen delen een balie en er is één koffiehoek. Gelegen in de meeste zuidelijke provincie (die in de nog tot het Syrische grondgebied behoorde) is Hatay in de afgelopen jaren uitgegroeid tot een van de belangrijkste doorvoerhavens van richting Syrië.

Op het vliegveld van Hatay kwamen de afgelopen jaren duizenden jihadisten aan. Foto: Tan Tunali

Op het vliegveld van Hatay kwamen de afgelopen jaren duizenden jihadisten aan. Foto: Tan Tunali

Ook voor veel Nederlandse strijders was dit de laatste stop voor de oorlog. Een smokkelaar pikte ze op vanaf het vliegveld om ze vervolgens ‘s avonds, enkele tientallen kilometers verderop, de grens over te brengen. Turkije liet het oogluikend toe.

was zo’n smokkelaar. We treffen de breedgeschouderde twintiger in de theetuin van het nabijgelegen ziekenhuis in Antakya. Hij komt uit een grensdorp, maar blijft bij zijn broer die een nacht in het ziekenhuis doorbrengt. Openlijk vertelt hij over wat tot anderhalf jaar geleden zijn dagelijkse bezigheid was. Drie jaar lang smokkelde hij dokters, zakenlui en strijders de grens over.

Het werk van Ümit

De smokkelaar komt uit een invloedrijke soennitische familie. Dat zorgt voor veel contacten in Syrië, voornamelijk binnen kringen van de Moslimbroederschap. Aanvankelijk smokkelde hij dan ook vooral Moslimbroeders, die na massaslachting in Syrië ontvlucht waren. Met Ümit kwamen ze via bergweggetjes illegaal het land binnen om de wapens tegen Bashar al-Assad op te nemen.

‘Als moslim vind ik niet dat je daar veel geld aan kan verdienen. Het is voor mij geen handel, maar hulp’

Later smokkelde hij jihadisten van over de hele wereld: Afghanen, Marokkanen, Canadezen en Fransen. Ümit vertelt - tussen de vele telefoontjes door - hoe dat in zijn werk ging. Hij pikte onopvallend geklede jongemannen, vaak met niet meer dan een rugzak met een Koran erin, op vanaf het vliegveld. Vervolgens bracht hij ze voor 100 dollar de grens over. Als bewoner van een grensdorp kende hij het gebied en de geschikte doorgangswegen als geen ander. Ümit: ‘Als moslim vind ik niet dat je daar veel geld aan kan verdienen. Het is voor mij geen handel, maar hulp.’

In de verte is te zien hoe in Syrië wordt gevochten. Foto: Tan Tunali

In de verte is te zien hoe in Syrië wordt gevochten. Foto: Tan Tunali

Waarom Ümit stopte

Morele bezwaren heeft hij niet. Al erkent hij dat zijn klanten waarschijnlijk ook andere moslims gedood hebben. ‘Maar het was altijd oppositie [tegen Assad; TT, HdZ] die ik smokkelde,’ legitimeert hij zijn keuzes. ‘Ik heb bijvoorbeeld ook journalisten Syrië binnengesmokkeld, omdat het belangrijk is dat er informatie naar buiten komt over wat Assad met zijn burgers doet. Ik zag het als plicht de oppositie zoveel mogelijk te steunen.’

Toch gaf hij er een jaar geleden de brui aan. Dit omdat het hem allemaal te onduidelijk was geworden wie hij waarnaartoe bracht en hij wilde niet bijdragen aan de snelle opmars van de Islamitische Staat (IS). Dat is in zijn ogen een terreurgroep die helemaal niet uit is op de val van Assad maar de islam in een kwaad daglicht stelt. Bovendien heeft Turkije de grenscontrole zodanig dat het veel riskanter is geworden om mensen de grens over te krijgen.

‘Die smokkel was gewoon handel’

We besluiten bij de grens te gaan kijken. De weg leidt door een prachtig glooiend landschap, maïs- en katoenvelden worden slechts onderbroken door een Plukjes Syrische vrouwen werken in de brandende zon op het land. In het grensdorpje Hacipasa zien we dat de situatie die afgelopen maanden flink veranderd is. De inwoners verdienden tot voor kort goud geld met smokkelen. Met name olie, auto’s en wapens gingen de grens over. En jihadisten.

‘Vroeger liepen we gewoon Syrië binnen. Haast iedereen hier heeft ook familie aan de Syrische kant van de grens’

Maar nu de grenscontrole is aangescherpt, gebeurt er niks meer. Rokend en koffiedrinkend een kaartje leggen, is de meest geziene bezigheid geworden. Echt praten willen de bewoners niet: ‘Hacipasa is al zo vaak in de We hebben een slechte naam gekregen en zijn onze werkgelegenheid kwijtgeraakt,’ zegt een man als hij nog maar eens een sigaret opsteekt.

Wat nu smokkel heet, was voorheen gewoon handel, vertelt Ümit ons. ‘Vroeger liepen we gewoon Syrië binnen. Haast iedereen hier heeft ook familie aan de Syrische kant van de grens.’ De provincie Hatay was een belangrijke handelsregio. Vrachtwagens pikten goederen op in de nabijgelegen havenstad Iskerendum en vervoerden die naar het hele Midden-Oosten.

Van die handel is weinig meer over, vertellen vrachtwagenchauffeurs even verderop. Ze delen een Turkse pizza en wachten tot ze hun lading (bouwmateriaal, voedsel) even over de grens bij Cilvegözü kunnen lossen. ‘Voor de oorlog reden we gewoon door, tot Saoedi-Arabië aan toe. Dat kan nu niet meer,’ vertelt een van hen. Een Syrische collega, die beter bekend is met de wegen en checkpoints neemt in een bufferzone de vracht over en vervoert die vervolgens naar de rest van Syrië.

Vrachtwagens wachten voor de Cilvegozu grensovergang. Foto: Tan Tunali

Vrachtwagens wachten voor de Cilvegozu grensovergang. Foto: Tan Tunali

Wapensmokkel naar Syrië

Andere transporten gaan nog wel gewoon de grens over. Afgelopen maand onthulde de Turkse krant Cumhuriyet van een wapentransport op weg naar Syrië uit januari vorig jaar. De Turkse grenspolitie onderschepte destijds een transport dat bemand werd door de geheime dienst uit eigen land. De Turkse regering bleef echter ontkennen dat er wapens in de wagens lagen. Vervolgens werd Cumhuriyet-hoofdredacteur Can Dündar aangeklaagd vanwege ‘het in gevaar brengen van de nationale veiligheid.’ Ook zeven bij de operatie betrokken militairen zagen zware straffen tegen zich eisen.

Volgens Ümit gaan zulke wapentransporten nog altijd de grens over: ‘Zo’n twee à drie keer per week zie ik ‘s avonds vanuit mijn raam civiele escorts die met vrachtwagens de grens over gaan. Ik weet zeker dat het auto’s van de geheime dienst zijn.’

Een militaire controlepost aan de Turks-Syrische grens. Foto: Tan Tunali

Een militaire controlepost aan de Turks-Syrische grens. Foto: Tan Tunali

Deze serie verhalen wordt mede mogelijk gemaakt door het voor journalisten van Free Press Unlimited.

Eerdere verhalen uit deze serie:

De oorlog in Syrië brengt de Koerden dichter bij elkaar Reizend langs de grens leggen gastcorrespondenten Huib de Zeeuw en Tan Tunali vast welke impact de Syrische oorlog op Turkije heeft. In deel 1 van de serie: de dilemma’s rond een Turks-Koerdische strijder/terrorist. Lees het stuk hier terug Vlak over de Turkse grens kun je de IS-vlag al zien wapperen Reizend langs de grens leggen gastcorrespondenten Huib de Zeeuw en Tan Tunali vast welke impact de Syrische oorlog op Turkije heeft. In deel 2 van de serie: een portret van Ghaith aal Fakhri, de organisator van het eerste protest tegen IS in Syrië. Hij zag zijn stad bevrijd worden van een dictator, maar kreeg er nieuwe onderdrukkers voor terug. Lees het stuk hier terug Deze Syrische dokter helpt elke strijder in Turkije, ongeacht voor wie hij vecht Reizend langs de grens leggen gastcorrespondenten Huib de Zeeuw en Tan Tunali vast welke impact de Syrische oorlog op Turkije heeft. In deel 3 van de serie: het verhaal van een Syrische dokter die zijn landgenoten in Turkije verzorgt. Hij helpt elke strijder, ongeacht voor wie die vecht. Lees het stuk hier terug Komt de Turkse hulp aan Syrië bij rebellen of verdrukten terecht? Sinds afgelopen zondag staken er opnieuw duizenden Syrische vluchtelingen de grens bij Turkije over. Gastcorrespondenten Huib de Zeeuw en Tan Tunali zagen met eigen ogen wat voor impact dat op de grensstreek heeft. In deel 4 van hun serie: Turkije steunt Syrië, maar komt de hulp wel goed terecht? Lees het stuk hier terug Waarom helpt Turkije islamitische rebellen in Syrië? Een zoektocht langs de grens Waar westerse landen in Syrië alleen strijden tegen IS, vecht NAVO-partner Turkije vooral tegen het Assadregime. Ook het aan Al-Qaeda gelieerde Al-Nusra ontvangt steun. Waarom doet Turkije dit? Gastcorrespondenten Huib de Zeeuw en Tan Tunali reizen langs de Turks-Syrische grens op zoek naar het lokale perspectief. Een vooruitblik. Lees hier het openingsverhaal van de serie terug