Foto: Herman Wouters / Hollandse Hoogte

‘De kans dat milieuorganisatie Urgenda door middel van een rechtszaak het kabinet kan dwingen tot een ander milieubeleid is vrijwel kansloos. Dat zegt hoogleraar staatsrecht aan de Universiteit van Leiden Wim Voermans. ‘Waarschijnlijk verliezen ze de zaak en worden ze veroordeeld tot het betalen van de proceskosten. Het gaat om een paar duizend euro maar daar krijg je dan wel behoorlijk wat zendtijd voor terug.’'

Zo opende Het FD over de klimaatzaak: ‘Gratis zendtijd voor kansloze klimaatzaak Urgenda.’ een artikel in Het Financieele Dagblad op 14 april 2015. Het was in die tijd niet ongebruikelijk om laag op te geven over de kansen van actieorganisatie Urgenda in Hier het eerste verhaal dat ik over de zaak schreef: ‘Het proces: de mensheid versus de Nederlandse staat.’ de klimaatzaak die ze had aangespannen tegen de Nederlandse overheid. Misbruikte een actiegroep Wat de rechterlijke macht te maken heeft met klimaatverandering? Dat bespreek ik in dit verhaal: ‘Klimaatverandering is onrecht. En daar kunnen rechters wat aan doen.’ de rechterlijke macht niet om de eigen boodschap uit te venten?

Dat commentaar is gebleven, maar van onderschatting is geen sprake meer. De rechter was namelijk Mijn verslag van het vonnis: ‘De rechter dwingt de Nederlandse staat tot méér klimaatactie. Met mogelijk revolutionaire gevolgen.’ met Urgenda eens dat de Nederlandse staat te weinig doet om gevaarlijke klimaatverandering te voorkomen, en legde een ondergrens op van 25 procent emissiereductie De rechter bracht niet zelf een norm in, had geen oordeel klaar over de klimaatwetenschap, maar hield de staat simpelweg aan de implicaties van verdragen die ze zelf had onderschreven. Zoals het klimaatverdrag van 1992, getekend door 195 landen, waarin staten met elkaar afspraken dat ze gevaarlijke klimaatverandering wilden voorkomen. De rechter hield de staat simpelweg aan de implicaties van verdragen die ze zelf had onderschreven. Zoals het klimaatverdrag van 1992, getekend door 195 landen, waarin staten met elkaar afspraken dat ze gevaarlijke klimaatverandering wilden voorkomen.

Als je zegt dat dat nodig is om je burgers te beschermen, moet je het ook doen, Benieuwd wat de precieze overwegingen van de rechter in de klimaatzaak waren? Je leest ze hier. oordeelde de rechter.

Wat is er sindsdien gebeurd?

Door het vonnis ontstond bij veel mensen met een groen hart het idee dat een keerpunt was bereikt. De hashtags #ganietinberoep op Twitter. #ganietinberoep en #nuaandeslag op Twitter. #nuaandeslag waren wekenlang niet weg te slaan van Twitter en bijna 28.000 mensen tekenden de petitie ‘Ga niet in beroep!’ op de petitiewebsite ‘Ga niet in beroep’ van petitiewebsite Avaaz. Avaaz.

Marjan Minnesma, aanvoerder van Urgenda, hoopte dat het vonnis de links-rechtsverdeling in de politiek zou helpen beslechten, zodat nu eindelijk iedereen in actie zou komen voor het klimaat. De rechter was boven de partijen verheven en had de ernst van de situatie luid en duidelijk erkend. ‘Dit gaat over de toekomst van ons allemaal,’ zei Minnesma begin september, toen ze bij Bekijk hier het optreden van Minnesma bij Nieuwsuur. Nieuwsuur te gast was.

De rode draad? De verdeeldheid lijkt alleen maar groter geworden

Veel Nederlanders zien dat inmiddels. ‘Een ruime meerderheid van de Nederlanders (61 procent) wil dat het kabinet snel meer maatregelen neemt om [...] opwarming van de aarde te helpen voorkomen,’ zo bleek uit een Op de website van Milieudefensie lees je meer over de enquête. onderzoek dat Greenpeace en Milieudefensie hadden laten uitvoeren Op de website van Milieudefensie is een onderzoeksverantwoording te vinden: ‘Het onderzoek is uitgevoerd onder een representatieve steekproef Nederlanders van 18 jaar en ouder. In totaal hebben er 962 van de uitgenodigde 1.500 respondenten deelgenomen (64% respons). Het veldwerk heeft gelopen van 14 t/m 17 augustus 2015. De data zijn herwogen naar geslacht, leeftijd, opleiding, gezinsgrootte, regio en politieke voorkeur 2012. In de vragenlijst zijn in gelijke mate argumenten van voor – en tegenstanders van extra maatregelen voorgelegd aan respondenten.’

Het kabinet heeft inmiddels laten weten het vonnis De ‘uitvoering’ komt voorlopig vooral neer op ‘extra onderzoek doen,’ waarover zometeen meer. én Het hoger beroep is op moment van schrijven nog niet officieel aangetekend bij de advocaat van Urgenda. Volgende week wordt eerst nog een kamerdebat gevoerd over de klimaatzaak, waarschijnlijk wacht de landsadvocaat dat af voordat hij beroep aantekent. Dat is wel zo beleefd naar het Parlement. In dit stuk zet ik de belangrijkste ontwikkelingen sinds het vonnis op een rij. De rode draad? Dat de interventie van de rechter vooralsnog geen game changer is, integendeel. Het lijkt de bestaande politieke verdeeldheid alleen maar te versterken.

Wat is tot nu toe het voornaamste effect van het vonnis?

De politieke druk om méér tegen het klimaatprobleem te doen, is door het vonnis flink toegenomen. Een In dit geval: Greenpeace, Milieudefensie, Natuur & Milieu en de Natuur en Milieu Federaties. Zij trokken ook bij de onderhandelingen over het SER Energieakkoord samen op. gebruikte de uitspraak om Hier vind je de brief van de natuur- en milieuorganisaties, gericht aan Mansveld. te pleiten voor het sluiten van kolencentrales. Door uitvoering van het reeds gesloten Bij de Sociaal Economische Raad is in 2013 het grootste akkoord van de eeuw gesloten: veertig partijen werden het eens over verduurzaming van de energievoorziening. Onder hen waren vertegenwoordigers van de overheid, de milieubeweging en het bedrijfsleven. Er is onder meer afgesproken om grote windparken op zee te bouwen, vijf oude kolencentrales te sluiten en woningcorporaties geld te geven om energiebesparing te bevorderen. komt Nederland namelijk in 2020 uit op 21 procent minder broeikasgassen. Dat is niet voldoende (de rechter oordeelde dat 25 procent het minimum is), dus zijn aanvullende maatregelen nodig. Het sluiten van kolencentrales is volgens Tijdens de onderhandelingen over het Energieakkoord dat in 2013 werd gesloten onder auspiciën van de Sociaal Economische Raad (SER), werd voor het eerst sinds lange tijd gezamenlijk opgetrokken door milieuorganisaties, de groene werkgevers en de duurzame energiebedrijven. Ik doopte hen (in de verhalen die ik schreef over de onderhandelingen) de ‘groenen,’ een term die ik vanaf nu opnieuw wil gebruiken voor alle (leden van) organisaties die het – in wisselende coalities – opnemen voor milieu, natuur, klimaat en een duurzame, groene economie. de enige geloofwaardige optie.

Een groep van Je leest meer over deze groep groene wetenschappers op hun website, ‘Het Groene Brein.’ 28 wetenschappers schreef naar aanleiding van het vonnis Hier lees je de volledige brief met ‘wetenschappelijke overwegingen voor aanscherping van het klimaatbeleid.’ een brief aan premier Mark Rutte om uit te leggen dat 25 procent emissiereductie echt het minste is wat Nederland moet doen, gegeven de ernst van het probleem. De Deze groep heeft zich verenigd als ‘Het Groene Brein’ en bestaat uit wetenschappers van diverse pluimage. De brief werd ondertekend door: Prof. dr. Nico Baken, TU Delft; Dr. ir. Frank de Bakker, VU Amsterdam; Prof. dr. Kornelis Blok, TU Delft; Dr. Heleen de Coninck, Radboud Universiteit; Prof. dr. Andy van den Dobbelsteen, TU Delft; Prof. dr. Klaas van Egmond, Universiteit Utrecht; Dr. Jeroen van der Heijden, Universiteit van Amsterdam en Australian National University’ Dr. Jurgen van der Heijden; Prof. dr. Alfred Kleinknecht, emeritus hoogleraar TU Delft; Dr. ir. Gijsbert Korevaar, TU Delft’ Dr. Karen Maas, Erasmus Universiteit Rotterdam; Prof. dr. Tineke Lambooy, Nyenrode Business University; Prof. dr. Dewanand Mahadew, UBIS University (Genève); Prof. dr. Paquita Pérez, Open Universiteit; Prof. dr. Maurits van Rooijen, London School of Business and Finance en German International School for Management and Administration; Prof. dr. Annemieke Roobeek, Nyenrode Business University; Lec. ir. Ronald Rovers, Zuyd Hogeschool; Ir. Jan Paul van Soest, De Gemeynt; Prof. dr. Wim Turkenburg; Dr. ir. Jan Venselaar, emeritus lector Avans Hogeschool; Prof. dr. Louise Vet, NIOO-KNAW; Prof. dr. Arjen Wals, Wageningen UR en Gothenburg University; Prof. dr. Bert van Wee, TU Delft; Prof. dr. Johan Wempe, Vrije Universiteit; Prof. dr. Ernst Worrell, Utrecht Universiteit; Dr. Emiel Wubben, Wageningen UR; Dr. Frank Wijen, Erasmus Universiteit Rotterdam en Prof. dr. Bastiaan Zoeteman, Tilburg University. benadrukte dat ‘de huidige beleidsplannen van de EU en van Nederland tekortschieten’ om de zeer negatieve gevolgen van klimaatverandering te voorkomen. Een hoger beroep is op basis van ‘klimaat-inhoudelijke overwegingen’ niet verdedigbaar, schreef de groep, terwijl de doelstellingen ‘goed haalbaar [zijn] tegen beperkte kosten of mogelijkerwijs zelfs met maatschappelijke baten - nog los van de klimaatbaten.’

PvdA-leider Diederik Samsom zag zich door alle oproepen genoodzaakt te laten weten dat hij vindt dat er ‘veel meer nodig’ is. ‘Eerlijk gezegd is de rechterlijke uitspraak totaal niet voldoende,’ schreef hij in Hier zie je een kopietje van Samsoms e-mail aan iedereen die het kabinet opriep niet in beroep te gaan. een e-mail aan zijn achterban.

Dan zijn er inmiddels zeker wel maatregelen genomen?

Helaas. Staatssecretaris Wilma Mansveld (PvdA, Verkeer & Milieu) heeft in dagblad Trouw gezegd dat 25 procent nu het ‘nieuwe doel’ van het kabinet is. Hoe ze dat wil uitvoeren, heeft ze nog niet uitgelegd. Ze kondigde alleen een onderzoek aan, dat eind 2015 af Minnesma noemde dit in het Parool een ‘aloude vertragingstactiek.’ In de eerste helft van 2016 zal het kabinet dan aan de Kamer laten weten ‘welke vervolgstappen genomen zullen worden.’ Minister Henk Kamp van Economische Zaken heeft al aangegeven geen maatregelen te willen nemen die op gespannen voet staan met het Energieakkoord, dat hij – volgens afspraak – niet eerder dan eind 2016 wil evalueren.

Zo vlammend als het vonnis van de rechter was, zo stroperig is Den Haag

Is dat snel genoeg? Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) en het Energieonderzoek Centrum Nederland (ECN) hebben na het vonnis een Hier vind je de ‘quickscan mogelijke aanvullende maatregelen emissiereductie 2020 ten behoeve van Urgenda klimaatzaak.’ ‘quickscan’ gemaakt van de mogelijkheden om de CO2-uitstoot verder terug te brengen. Daaruit blijkt dat de 25 procent ‘niet meer haalbaar’ is als het kabinet nu eerst een jaar op zijn handen blijft zitten. ‘Snelle reductie vereist [...] effectieve invoering van het extra beleid,’ schrijven VVD-Kamerlid Remco Dijkstra zei over de quickscan van PBL en ECN op Twitter: ‘groter dynamiet en prutswerkje niet denkbaar!’ de onderzoeksinstituten.

Mogelijkheden genoeg. De regering kan bijvoorbeeld kiezen voor de bijstook van méér biomassa, voor het sluiten van kolencentrales, het terugbrengen van de maximumsnelheid en/of het invoeren van een kilometerheffing. Maar over al die dossiers zal politieke strijd geleverd worden. Zo weten we dat de VVD per se 130 wil rijden op de snelweg en dat een kilometerheffing voor die partij uitgesloten is. De milieubeweging wil niet nóg meer biomassa verstoken, omdat daarmee geen blijvende bijdrage wordt geleverd aan een Biomassabijstook in kolencentrales levert geen innovatie op en de klimaatvoordelen zijn omstreden. Om biomassa zoals houtsnippers te verbranden in Nederlandse kolencentrales is subsidie nodig en wordt het milieu elders zwaar belast. Het spul is nu relatief goedkoop, maar zal op termijn duurder worden. Tot slot gaan we kolencentrales, pervers genoeg, nodig hebben om aan ons percentage duurzame energie (en daarmee aan de benodigde emissiereductie) te komen. Al met al niet ideaal.

Zo vlammend als het vonnis van de rechter was, zo stroperig is Den Haag. ‘Het kabinet neemt geen extra maatregelen en denkt het klimaatprobleem op te lossen met meer onderzoek,’ reageerde GroenLinks-leider Jesse Klaver. ‘Dat is volstrekt onvoldoende.’

Waarom reageert het kabinet dan niet wat voortvarender?

De VVD – Huib de Zeeuw schreef eerder: ‘Nog even en de VVD is een klimaatsceptische partij.’ niet bepaald een partij van klimaatactie – is In een verklaring mijmerde VVD-energiewoordvoerder Remco Dijkstra over de (on)mogelijkheden van klimaatactie. ‘De VVD wil niet naar een situatie waarin elektriciteit onbetaalbaar wordt. Of een situatie waarin we beperkt mogen autorijden en nog maar één keer per jaar mogen vliegen. Andere voorbeelden zijn het plaatsen van nog meer windmolens, het verbieden of ontmoedigen van vlees eten en het verplicht isoleren van uw eigen woonhuis. Stellen we strengere eisen in ons land aan bijvoorbeeld de zware industrie, dat kan dat leiden tot het verlies van banen en een verplaatsing van productie en uitstoot naar elders in de wereld. Zo verschuif je het probleem.’ Energiewoordvoerder en Kamerlid Remco Dijkstra liet weten dat hij het ‘een rare uitspraak van de rechter’ vond. ‘Als de rechter op de stoel van politici gaat zitten, kunnen we de Tweede Kamer net zo goed opdoeken en voortaan alles aan de rechter vragen’, aldus Dijkstra.

De VVD vreest dat activistische rechters in de toekomst het beleid kunnen bepalen ‘op andere beleidsterreinen zoals onderwijs, defensie, zorg en sociale zekerheid.’ Vergelijkbare argumenten werden veelvuldig op de opiniepagina’s geuit. Oud VVD-leider Frits Bolkestein stelde Bolkestein: ‘Goed dat het kabinet in beroep gaat tegen Urgenda.’ bijvoorbeeld dat de rechter zich niet in het klimaatbeleid had Bolkestein schreef in NRC Handelsblad: ‘De rechtbank stelt dat ‘de ene macht niet in algemene zin en in alle gevallen het primaat boven de andere heeft’. Dit moge zo zijn, in bijzondere gevallen bestaat dat primaat wel degelijk. Ik weet uit ervaring, hoe snel leden van de Tweede Kamer zich van een zaak terugtrekken, indien blijkt dat die ‘onder de rechter’ is. Zij willen zich daar dan niet aan branden. Naar analogie daarvan zou de rechtbank moeten oordelen dat deze zaak ‘onder de Staten-Generaal’ is. Immers, de rechtbank erkent zelf dat deze kwestie ‘ook en vooral onderwerp van politieke besluitvorming is’. De rechtbank zou daarmee Urgenda naar leden of politieke partijen van of in de Tweede Kamer moeten verwijzen.’

PvdA-leider Diederik Samsom kon zich goed in deze zorgen verplaatsen. ‘Wat zouden we ervan vinden als een rechter zegt dat de uitkeringen omlaag moeten? Of omhoog? Dus daar moet het kabinet wel even serieus naar kijken,’ zei hij in de Volkskrant. De PvdA stond niet te springen om een hoger beroep, maar ging ermee Op 1 september 2015 stuurde Wilma Mansveld, staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu, een brief aan de Kamer over het kabinetsbesluit. akkoord, als het vonnis ondertussen zou worden ‘uitgevoerd.’

Schept de zaak inderdaad een precedent?

Minnesma gelooft van niet. ‘Ik ben helemaal niet bang dat je nu voor ieder wissewasje naar de rechter kan. De essentie van onze zaak is een hele grote ‘De essentie is dat de rechter zegt dat de Nederlandse Staat zijn zorgplicht schendt door onvoldoende maatregelen te nemen om gevaarlijke klimaatverandering te voorkomen. Er is sprake van onrechtmatige gevaarzetting,’ aldus Minnesma tijdens de hoorzitting in de Tweede Kamer over de klimaatzaak op 10 september 2015. Dat geldt niet bij een zaak over bijvoorbeeld de hoogte van de uitkeringen. Daarover kun je wel naar de rechter gaan, maar dan kom je niet heel ver.’

Urgenda heeft er bij het kabinet op aangedrongen om te kiezen voor ‘cassatie in het belang der wet’ – Trouw zette de juridische mogelijkheden van het kabinet op een rijtje. een procedure waarin de Hoge Raad rechtstreeks wordt ingeschakeld om te oordelen over de vraag of de De ‘scheiding der machten’ (of ‘trias politica’), een begrip dat door de Franse filosoof Charles Montesquieu is geïntroduceerd, is een van de pijlers van de democratische rechtsstaat. Het draait hier om een evenwicht tussen drie verschillende machten: de wetgevende macht (de Staten-Generaal en de regering), de uitvoerende macht (de regering), en de rechterlijke macht (de rechters). ‘De machten hebben ieder hun eigen bevoegdheden en zelfstandigheid,’ aldus Wikipedia. ‘Bovendien is er geen macht die hiërarchisch duidelijk boven de andere machten staat. Al deze machten afzonderlijk hebben ten opzichte van elkaar en ten opzichte van de burger verantwoordelijkheden door middel van ingebouwde controlemechanismen.’ Het belangrijkste punt van de scheiding der machten is te voorkomen dat er te veel macht bij één instantie of persoon komt te liggen. correct is toegepast. En of deze zaak een precedent schept voor andere actiegroepen om hun gram Urgenda noemt ‘Cassatie in Belang der Wet’ (art 78 lid 1 Wet op de Rechterlijke Organisatie) een ‘snellere en elegante[re] weg’ dan een hoger beroep. ‘Formeel stelt de Staat dat niet zelf in, maar vraagt de minister aan de Procureur-Generaal om cassatie in te stellen bij de Hoge Raad. In zo’n belangrijke zaak met zo’n groot maatschappelijk belang zal de Procureur-Generaal dit niet snel weigeren. Dit kan alleen na de beroepstermijn, dus na 24 september, als er dus geen andere wegen meer openstaan.’ Onder meer D66 en GroenLinks steunden deze oproep en Bij OneWorld lees je meer over het oordeel van de juristen: ‘Hoger beroep in klimaatzaak niet nodig.’ drie van de vier juristen die werden uitgenodigd voor een hoorzitting over de klimaatzaak in de Tweede Kamer bevestigen dat alle principiële juridisch-staatsrechtelijke vragen in zo’n cassatie-procedure zouden kunnen worden beantwoord.

‘Ze zouden binnen een half jaar van ons af zijn,’ zegt Minnesma. Dat het kabinet toch in beroep gaat, werd door GroenLinks-Kamerlid Liesbeth van Tongeren ‘een bizar politiek signaal’ ‘President Obama en de Duitse bondskanselier Angela Merkel houden bevlogen toespraken over het milieu. En wij zitten met een premier die een milieu-uitspraak van de rechter aanvecht,’ zei Van Tongeren.

Maar is de rechter nu wel of niet ‘op de stoel van de politiek’ gaan zitten?

Voor Op de site van de Tweede Kamer vind je alle schriftelijke bijdragen aan de hoorzitting terug. een hoorzitting in de Op Storify vind je een overzicht van tweets die gezamenlijk een aardige indruk geven van de hoorzitting in de Tweede Kamer. Tweede Kamer werden verschillende juristen ingevlogen om over deze vraag te debatteren. De rechter heeft met het vonnis in feite een ‘wetgevingsbevel’ gedaan, zei universitair docent staat- en bestuursrecht Geerten Boogaard van de Universiteit Leiden: de politiek wordt hier gedwongen om nieuw beleid te maken. De rechterlijke macht heeft zich daarmee boven de politieke verheven, en dat mag niet.

De rechtsstaat wordt ‘verkwanseld,’ stelden de jurist Lucas Bergkamp is emeritus hoogleraar Milieuaansprakelijkheidsrecht en partner van het advocatenkantoor Hunton & Williams in Brussel. Bergkamp viel Urgenda niet alleen tijdens de hoorzitting, maar ook in een ingezonden stuk in het FD aan. Samen met Hanekamp schreef hij een artikel voor de European Journal of Energy and Environmental Law, ‘Climate Change Litigation Against States: The Perils of Court-Made Climate Policies.’ en de chemicus-filosoof Jaap Hanekamp is chemicus en gepromoveerd in de scheikunde en geneeskunde in september 1992. Hij is sinds 2007 als associate professor verbonden aan het University College Roosevelt in Middelburg waar hij scheikunde en wetenschapsfilosofie doceert. In het kader van een promotietraject specialiseerde hij zich in de ‘voorzorgcultuur.’ Samen met Bergkamp schreef hij een artikel voor de European Journal of Energy and Environmental Law, ‘Climate Change Litigation Against States: The Perils of Court-Made Climate Policies.’ in hun bijdrage aan de hoorzitting. De rechter is volgens hen door een ‘zeer kleine minderheid’ aangezet tot ‘extreem activisme.’ Het doel van de activisten zou zijn om ‘een romantische utopie af [te] dwingen.’ Hoe leggen we aan onze kinderen uit, vragen De staat moet in beroep tegen Urgenda-vonnis, schreef Lucas Bergkamp in Trouw. Bergkamp en Hanekamp retorisch, dat we ‘de rechter hebben toegestaan het overheidsbeleid te bepalen op grond van veronderstelde “wetenschappelijke” noodzaak?’

Volgens deze critici is met het vonnis een eerste stap gezet naar een ‘totalitair systeem’ waarin ‘het publieke belang en het politieke oordeel’ niet meer bestaan. ‘De klimaatwetenschap kan ons niet de wet voorschrijven, dat kan alleen de politiek.’ De overheid zou dan ook niet moeten beginnen aan uitvoering van het vonnis, schrijven ze, want daarmee wordt de rechtsstaat al ondermijnd.

Dus het vonnis in de klimaatzaak luidt het einde van de rechtsstaat in?

Daarover zal de Hoge Raad moeten oordelen. Ik vind dat Bergkamp en Hanekamp wel erg Hier lees je een uitgebreide reactie van Minnesma op het betoog van Lucas Bergkamp in Trouw. hard van stapel lopen. De rechter heeft namelijk niet gezegd wat er moet gebeuren om het vonnis uit te voeren, louter dat er iets ‘De rechter heeft niets anders gedaan dan op basis van uitspraken en afspraken van de Nederlandse overheid zelf, bevestigen dat er een minimumnorm is, die de Staat ook heeft erkend in een brief aan Urgenda. De rechter verzint niets nieuws en bedenkt ook niet zelf de norm, die leidt zij af,’ schrijft Urgenda in een persbericht. De rechter heeft dus ook geen beleid gemaakt, ‘maar in het vonnis juist gewezen op nalatigheid bij de uitvoering van bestaand beleid,’ zo vatte dagblad Trouw Urgenda’s argumentatie samen.

‘Wie de Staat voor de rechter daagt, vraagt slechts dat de politiek zijn eigen democratisch vastgestelde rechtsregels zal naleven,’ schreef Minnesma in haar inbreng voor de hoorzitting in de Tweede Kamer. ‘Dat is een wezenlijk onderdeel van de Trias Politica, ons stelsel waarin we een evenwicht zoeken tussen de staatsmachten, waarbij de rechter rechtsbescherming biedt en rechtsgeschillen beslecht als een burger daarom vraagt.’

Of je nu kijkt naar stakingsrecht, abortus of euthanasie, telkens was het een rechter die de knoop doorhakte en een norm stelde

De jurist en voormalige advocaat-generaal van de Hoge Raad Toon Huydecoper is dat met Urgenda eens, zo liet hij weten in zijn inbreng voor de hoorzitting. ‘De rechter werd gevraagd te beoordelen of de Staat ten aanzien van "klimaat" al-dan-niet rechtmatig te werk gaat. Het oordeel daarover is inderdaad (mede) aan de rechter, en dat moet ook vooral zo blijven.’

Klimaatverandering kan ‘zeer negatieve gevolgen’ voor de bevolking hebben, en dus mag de rechter volgens Urgenda tegemoetkomen aan een beroep de bevolking ‘De essentie is dat de rechter zegt dat de Nederlandse Staat zijn zorgplicht schendt door onvoldoende maatregelen te nemen om gevaarlijke klimaatverandering te voorkomen. Er is sprake van onrechtmatige gevaarzetting. De Haagse rechtbank is tot de conclusie gekomen dat de Nederlandse regering zich ‘onaanvaardbaar gevaarlijk’ gedraagt, als zij de Nederlandse uitstoot in 2020 niet met minstens 25% heeft doen verminderen ten opzichte van 1990.’ De scheiding der machten is volgens de actieorganisatie ‘geen vrijbrief aan de politiek om een beleid te voeren dat onverantwoord grote gevaren inhoudt.’

Minnesma benadrukt dat de rechter in heikele politieke dossiers wel vaker een doorslaggevende rol heeft gehad. Of je nu kijkt naar stakingsrecht, abortus of euthanasie, telkens was het een rechter die de knoop doorhakte en een norm stelde. ‘Als een dispuut gaat over een onderwerp wat heel erg omstreden is,’ zegt Minnesma, ‘wil dat niet zeggen dat het daarmee een politiek besluit is.’

Wat nu?

Als de staat inderdaad in beroep gaat – aangekondigd maar nog niet officieel aangetekend bij de advocaat van Urgenda – zal het nog twee tot drie jaar duren voordat we weten wat de Hoge Raad van de zaak Het hoger beroept zal dienen bij een gerechtshof. Zowel de Staat als Urgenda zal ten minste drie maanden nemen om een eerste inbreng te produceren. Daarna volgt een zitting bij het gerechtshof, en pas enkele maanden later zal er opnieuw worden gevonnist. Dan ben je dus ongeveer een jaar verder. De verliezen van het hoger beroep zal vervolgens naar de Hoge Raad stappen, zo is de verwachting. Het proces daar kan opnieuw een of twee jaar duren. Het hoger beroep heeft geen ‘opschortende werking’, dus het kabinet zal ondertussen werk Wat gebeurt er als de staat het vonnis van de rechter in de klimaatzaak niet nakomt? moeten maken van de 25 procent reductie.

Minnesma blijft optimistisch over de mogelijke doorwerking van het vonnis. ‘Deze uitspraak zal in alle studieboeken belanden,’ zei ze in de Volkskrant. ‘Hij is vergelijkbaar met de Australische casus waarin de Aboriginals landrechten kregen, of de Amerikaanse uitspraak waarmee zwarten toegang kregen tot het witte onderwijs. We hebben jarenlang aan deze zaak gewerkt en hij heeft wereldwijd veel hoop gegeven. Veel juristen in andere landen gaan ermee aan de slag.’

In Australië en Groot-Brittannië worden aanklachten voorbereid, zegt Minnesma, en eerder werd al bekend dat ook in Spanje en Noorwegen aan klimaatzaken wordt geschreven. In België en Amerika lopen zulke zaken al. En Roger Cox, de advocaat van Urgenda, is op dit moment in Canada om over de mogelijkheden daar ‘Ik word nog wekelijks verrast,’ zegt Minnesma, ‘dus er is denk ik meer gaande dan wij zien. Wij hebben een jaar gedaan over de dagvaarding, dus dat nieuwe zaken in andere landen even op zich laten wachten, is heel normaal.’

Op 22 of 23 september, de precieze datum en tijd is nog niet bekend. debatteert de Tweede Kamer over de klimaatzaak. Komende zondag zendt Hier meer informatie over de uitzending van Tegenlicht. Tegenlicht een documentaire uit met Roger Cox, de advocaat van Urgenda, in de hoofdrol. De trailer belooft een mooie, ingetogen film. Kijken!

YouTube
Promo van de Tegenlicht-uitzending over de klimaatzaak, zondag 20 september om 21:05 op NPO2.

Eerdere verhalen over de klimaatzaak en ontwikkelingen in het klimaatrecht:

Het proces: de mensheid versus de Nederlandse staat Actiegroep Urgenda heeft de Nederlandse staat aangeklaagd, omdat deze te weinig zou doen om gevaarlijke klimaatverandering te voorkomen. Ze wil radicale reductie van CO2-uitstoot via de rechter afdwingen. De zaak is uniek in de wereld. Maar maakt ze ook een kans? Lees hier het verhaal Klimaatverandering is onrecht. En daar kunnen rechters wat aan doen Als klimaatverandering een serieuze bedreiging vormt voor de samenleving, kun je overheden dan via de rechter dwingen in actie te komen? Ja, stelt een vooraanstaande groep juristen. Kijk alleen al naar de geschiedenis en je ziet dat rechters de belangen van toekomstige belangen kunnen beschermen. Lees het verhaal De rechter dwingt de Nederlandse staat tot méér klimaatactie. Met mogelijk revolutionaire gevolgen De Nederlandse staat is vandaag door de rechter verplicht om de uitstoot van broeikasgassen met 25 procent terug te dringen in 2020. Het kan een revolutionaire uitspraak blijken te zijn. Ik volgde deze zaak vanaf het begin en vertel over de achtergrond ervan, waarom de staat er niet blij mee is en wat de wereldwijde gevolgen kunnen zijn. Lees hier het derde verhaal in de serie Wat waren de precieze overwegingen van de rechter in de klimaatzaak? Het Nederlandse klimaatbeleid is niet afdoende, oordeelde de rechter woensdag. Hij verplichtte de staat tot een emissiereductie van 25 procent in 2020. Hoe kwam hij tot zijn oordeel? Hier de argumenten en de conclusies op een rij. Lees hier de explainer Playtime is over: klimaatbeleid is een afdwingbaar recht geworden Dat de rechter de Nederlandse staat nu dwingt meer te doen tegen de gevaren van klimaatverandering, mag met recht baanbrekend worden genoemd. Klimaatbeleid is niet langer iets wat je voor je uit kan schuiven op een klimaattopje hier en daar. Met dank aan Marjan Minnesma. Lees hier de column van Rob Wijnberg

Facebook
Twitter
LinkedIn
Whatsapp
E-mail