De mensheid verbruikt op dit moment Hier lees je meer over de Earth Overshoot Day 2015. 1,6 aardbollen om zichzelf te voeden Hier lees je meer over Earth Overshoot Day - wat wordt er precies gemeten en waarom? en van energie te voorzien. Deze Hier een animatiefilmpje over Earth Overshoot Day. 13 augustus hadden we de voorraden die de natuur in een jaar weer kan aanvullen, al De organisatie Global Footprint Network zit achter de jaarlijkse berekening van ‘Earth Overshoot Day’: de dag in het jaar waarop de mensheid de natuurlijke hulpbronnen die de aarde in één jaar kan produceren, heeft opgebruikt. In 1981 viel Earth Overshoot Day nog op 14 december, in 2005 op 10 september, en inmiddels dus op 13 augustus. Het Global Footprint Network wil met de Earth Overshoot Day laten zien dat onze voetafdruk op de aarde te groot is: we teren in op reserves die toekomstige generaties daardoor niet meer kunnen gebruiken. We leven nu op de pof, maar daar merken we nog niks van en dus handelen de meesten van ons er ook niet naar. De toekomst, dat is een probleem voor later.

Die struisvogelpolitiek manifesteert zich ook op persoonlijk niveau. Hier lees je meer over het onderzoek: ‘UCLA social psychologist studies the emotional disconnect between our present and future selves’. Hersenonderzoek aan de Universiteit van Californië suggereert dat we over ons toekomstige zelf nadenken alsof het Als we nadenken over onszelf over tien jaar, lichten in de hersenen ongeveer dezelfde gebieden op als wanneer we nadenken over geheel andere mensen die we nog nooit hebben gezien. De onderzoekers spreken van een ‘emotionele onthechting’ tussen ons huidige zelf en ons toekomstige zelf. Het is een van de redenen waarom we het zo moeilijk vinden om ons vandaag gezond te gedragen als we daar pas op de lange termijn de vruchten van plukken.

En is er een verband tussen het maatschappelijke en persoonlijke onvermogen verantwoordelijkheid te nemen voor de toekomst? Ja, zegt de Amerikaanse schrijfster Claire Vaye Watkins (1984) is een Amerikaans schrijfster. Ze groeide op in Pahrump, een plaats temidden van de uitgestrekte woestijnvlakten van Nevada. Battleborn, haar bundel korte verhalen uit 2012, werd zeer goed ontvangen en won The Story Prize voor korte fictie. Het werd onder dezelfde titel in Nederlandse vertaling uitgegeven. namelijk een ‘crisis van de verbeelding.’ Ze benoemde het in een Hier het interview met schrijfster Claire Vaye Watkins op de website Think Progress. interview over haar nieuwe boek Gold Fame Citrus, een dystopische roman over een door klimaatverandering uitgedroogd Californië in de Toen Watkins vijf jaar geleden aan haar boek begon was Californië nog niet zo uitgedroogd als nu, na vier jaren van extreme droogte. Dat de staat in de tussentijd zoveel droogte zou ervaren, had de schrijfster niet voorzien, maar het maakt haar boek akelig actueel. ‘We kunnen ons de gevolgen [van de opwarming, JM] simpelweg niet voorstellen, we kunnen ons niet verbeelden hoe de wereld zal zijn. [...] We denken over ons toekomstige zelf als over een andere persoon om wie we minder geven.’

Kunnen we ons de toekomst beter voorstellen als we meer fictie lezen?

Als we ons beter konden inbeelden dat we zelf te maken krijgen met de toekomst waar klimaatwetenschappers ons Hoe ernstig is klimaatverandering eigenlijk? Dat lees je in dit verhaal. voor waarschuwen, dan zouden we meer actie ondernemen, suggereert de auteur van het interview. Literatuur zou daarbij kunnen helpen: mensen die literatuur lezen kunnen Hier lees je over het onderzoek van de New School in New York waaruit blijkt dat mensen zich beter kunnen identificeren met andere mensen na het lezen van literaire fictie. meer empathie opbrengen voor anderen, dus misschien ook wel voor hun toekomstige zelf.

Het probleem van dystopiën is dat ze de status quo als uitgangspunt nemen, maar die uiteindelijk ook opnieuw bevestigen

De vraag is of dystopische Climate fiction is een tamelijk nieuw genre. Op Wikipedia lees je een algemene inleiding. climate fiction Hier lees je de bespreking van een andere recente Amerikaanse klimaatroman. zoals Hier lees je een interessant betoog van Piers Torday in The Guardian: denk niet dat cli-fi onrealistisch is! die van Watkins – en de Hier bespreek ik de doemscenario’s die vaak de ronde doen. doemscenario’s die we vaker horen als het over klimaatverandering gaat – inderdaad tot meer actie zal leiden. Ik betwijfel het. In de pre- of post-apocalyptische setting van de dystopie heeft onze slechte natuur gezegevierd. Het probleem van dystopieën is dat ze de status quo als uitgangspunt nemen, maar die uiteindelijk ook opnieuw bevestigen omdat ze er geen geloofwaardig alternatief tegenover zetten, zo luidde de conclusie in een recent Hier lees je het essay van Ursula Heise: ‘What’s the matter with dystopia?’ essay over de steeds talrijker dystopische (klimaat)romans. Dystopische verhalen bevestigen wat we vaak toch al vrezen.

Waar we moeite mee hebben, is het fantaseren over grimmige toekomsten op een manier die ze ‘Where we stumble is in conjuring up grim futures in a way that helps to avert them,’ schreef Kathryn Schulz in The New Yorker. helpt Ik haalde dit inzicht al eens eerder aan en vond het in een mooi verhaal uit The New Yorker. ‘Where we stumble is in conjuring up grim futures in a way that helps to avert them,’ schreef Kathryn Schulz in The New Yorker. Zie de link in de marge voor het hele verhaal. Kunnen we ons een geloofwaardige toekomst voorstellen waarin we het klimaatprobleem wél de baas zijn geworden?

De ‘Great Turn’ en een duurzame dictatuur

Om dat te beproeven, vroeg ik vier Nederlandse schrijvers om een ‘alternatief voor de apocalyps’ te schrijven. Stel je voor dat het 2075 is en dat het ons is gelukt om onze belangen op de lange termijn te laten zegevieren boven onze belangen op de korte termijn, dat onze bereidheid om te delen groter is gebleken dan onze hebzucht, dat solidariteit het heeft gewonnen van eigenbelang. Hoe ziet de samenleving er dan uit?

De komende weken publiceren we - iedere zondag – de resultaten van dit gedachte-experiment. Hanna Bervoets (1984) studeerde Media en Cultuur aan de Universiteit van Amsterdam en specialiseerde zich in televisie en populaire cultuur. Ze publiceerde in Elsevier, nrc.next, Volkskrant Magazine en Das Magazin en schreef vier romans, waarvoor ze veel lof ontving. Haar boek Lieve Céline won in 2012 de Opzij Literatuurprijs. Volgens correspondent Nina Polak is Hanna Bervoets ‘een van de avontuurlijkste schrijvers die we hebben. Haar romans, scenario’s, essays en columns getuigen van een totaal eigen en originele visie op de cultuur.’ Thomas Heerma van Voss (1990) studeerde Nederlands en Engels en is schrijver. Hij debuteerde in 2009 met De Allestafel. Vier jaar later verscheen zijn tweede roman: Stern. In 2014 kwam de verhalenbundel De derde persoon uit. Ook heeft hij interviews, verhalen en artikelen gepubliceerd in onder meer Vrij Nederland, nrc.next, de Volkskrant, Trouw, L’Officiel, VARAGids, Tirade, Das Magazin en Hollands Maandblad. Over Thomas schreef onze correspondent Vera Mulder: ‘Thomas is jong, maar schrijft vol liefde en nostalgie over Nederlandse hiphop. Een gedeelde passie, dus ik ben blij dat hij geregeld voorbijkomt met zijn prachtverhalen.’ Jamal Ouariachi (1987) studeerde psychologie en was enige tijd werkzaam als online therapeut. Nu schrijft hij fulltime. In augustus 2010 debuteerde hij met de roman De vernietiging van Prosper Morèl. Zijn recentste boek is Een honger (2015), volgens Het Parool een boek vol ‘overtuigende stilistische krachtpatserij.’ en Dirk Vis (1981) is (web)redacteur van De Gids en schrijver. Hij doceert schrijven en interactieve media aan de Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten en maakte (onder meer) bewegende gedichten. In het najaar van 2015 is Vis aangesloten bij het tijdschrift Paper Monument in New York. beschrijven ieder een andere mogelijke wereld. Zo laat Hanna Bervoets ons kennis maken met Gulshan, een fascinerende leiderfiguur, verantwoordelijk voor het begin van de ‘Great Turn,’ maar ook nogal een klootzak: ‘Ze beëindigde vergaderingen zodra ze zelf uitgepraat was.’

Het is 2075. De klimaatbeweging heeft gewonnen Lizzy Hertzinger werd van het leven beroofd door een omvallende boom. Haar moeder gaf klimaatverandering de schuld en werd het boegbeeld van een wereldwijde beweging die de fossiele economie verbrijzelde. Lees het verhaal van Hanna Bervoets hier

We ontmoeten een naamloze grootvader in het verhaal van Jamal Ouariachi, die leeft in een ogenschijnlijk duurzame samenleving maar ondertussen doodmoe wordt van ‘de hele dag maar dat positieve, gezonde, optimistische wij-denken.’ Zijn kleinzoon vindt hem maar nors en de vraag wordt: is de nieuwe generatie verlicht of gehersenspoeld door een duurzame dictatuur?

Zo werpen de verhalen grote vragen op over de transitie naar duurzaamheid die al wel is begonnen maar ook nog in de Ieder jaar wekken we wereldwijd meer duurzame energie op uit wind, zon en water. Toch is ruim 80% van de wereldwijde energievoorziening nog fossiel. Thomas Heerma van Voss laat zien dat ons vermogen de loop van de geschiedenis te veranderen weleens veel groter kan zijn dan de doemdenkers voorzien. Dirk Vis verkent de vraag of ieder einde van de wereld niet ook een nieuw begin is - en het beginpunt van angst voor een nieuwe catastrofe.

Praten jullie mee over de ideeën in deze verhalen?

Over de toekomstbeelden die deze schrijvers ons voorschotelen, kunnen we de komende tijd verder praten. Hoe inspireren de verhalen jullie? Welke spanningen worden door de schrijvers verkend en hoe moeten we ons daartoe verhouden?

Ik stel voor de discussie niet te centreren op de technische details, daar gaat het hier Technologisch gezien is een transitie naar een volledig duurzame economie nu al mogelijk, daar zijn de meeste experts het over eens. Een illustratie hiervan is het recente Energy [R]evolution scenario van Greenpeace, waarin opnieuw werd aangetoond dat de wereld al in 2050 volledig op groene energie kan draaien. Ook volgens een groot deel van de verzamelde voorhoede van duurzaam Nederland, die zich vorige week verzamelde op Terschelling voor het jaarlijkse Springtij-festival, is techniek op dit moment niet de grote uitdaging. ‘Alles kan, de techniek is het probleem niet,’ zo vatte klimaatexpert en energieadviseur Jan Paul van Soest een breed gedeelde opvatting tijdens de energiesessies op het festival samen. In die sessies ‘niks over warmtepompen, PV-systemen, mechanische damprecompressie; zelfs warmtekrachtkoppeling werd niet genoemd.’ Waar het dan wel over ging op dat festival? ‘Hoe gaan we om met de spanningen tussen nachtmerries en dromen, tussen regels en vrijheid, tussen regie en markten, tussen vechten of samenwerken. Het ging over het menselijk tekort om bruggen tussen de uitersten te bouwen,’ aldus Van Soest. ‘We zullen een planetaire crisis niet voorkomen met ingenieurswerk of beleid, maar door de mensen te worden die kunnen doen wat nu politiek onmogelijk lijkt,’ schreef de Amerikaanse duurzaamheidsdenker Hier lees je de uitspraken van Steffen terug. Alex Steffen laatst. ‘Dat maakt de verhalen die we elkaar vertellen over wie we in de toekomst zijn zo belangrijk, want de ambities in die verhalen vormen ons karakter.’

De echte opgave is ons voor te stellen wie wij zelf zullen zijn in die toekomstige samenleving, te midden van die toekomstige technologie, hoe die er dan ook precies uit zal zien.

Kun jij je het al voorstellen?

Lees ook:

Fantaseer je mee over een duurzame toekomst op ons Festival der Vooruitgang? Op ons Festival der Vooruitgang komt Marjan Minnesma vertellen over de klimaatzaak die ze voerde (en won) tegen de Nederlandse overheid. En over de vele opties die we hebben om de CO2-uitstoot radicaal terug te brengen. Tijdens een collectieve verbeeldingsoefening gaan we bovendien bouwen aan hoopvolle verhalen voor de toekomst. Doe je mee? Lees hier meer over het energie- en klimaatprogramma op ons festival Waarom we hoopgevende verhalen over een duurzame wereld nodig hebben In een lezenswaardig nieuw essay onderzoekt de Canadese schrijfster Margaret Atwood hoe het gesprek over een wereld zonder olie zich ontwikkelt. Mijn conclusie: fantasie is een cruciale voedingsstof voor de transitie naar duurzaamheid. Lees de aanbeveling hier Laten we elkaar betere verhalen vertellen over klimaat, duurzaamheid en energie De manier waarop we praten over klimaatverandering biedt onvoldoende perspectief en onvoldoende hoop. Als correspondent Klimaat & Energie wil ik het gesprek verder helpen. Denken jullie mee? Lees hier mijn openingsverhaal als correspondent Klimaat & Energie

Andere versies
Bekijk hier andere versie(s) van dit artikel.
Facebook
Twitter
LinkedIn
Whatsapp
E-mail