De stad is een levensgevaarlijk organisme.

Door een nuchtere bril zie je hem: die krioelende hoop mieren, permanent onderweg naar potentieel onheil. Overal, waar je ook kijkt, mogelijke ongelukken van staal, voorbijrazend op koud asfalt. Etalages vol overvallen in spe. Trams vol loshangende juwelen en uitstekende portemonnees. Taxi’s met onbekende chauffeurs en liegende TomToms. Terrassen zonder toezicht. Ramen zonder gordijnen. Deuren zonder kijkgat. En vooral: heel, héél veel mensen in sardineblikjes. Bioscopen. Theaters. Grandcafés. Metrogangen. Treinstations. Torenflats. Voetbalstadions.

Terroristendromen van beton.

Toch zijn de mieren niet bang. Ze zijn hun bril vergeten. Verblind door vertrouwen lopen ze rond. Stappen cafés, taxi’s en kantoren in, steken straten over, openen winkeldeuren. Vereffenen de rekening, terwijl ze gratis weg hadden kunnen gaan. Leunen achteloos tegen hun buurman in de metro aan. Zonder ooit iemand te vragen naar afkomst, religie of naam.

Honderdduizend vreemdelingen is een vluchtelingenstroom. Tien miljoen vreemdelingen is een stad.

De smeerolie van het sociale verkeer

Het bevreemdendste aan iedere stad is wat er, iedere dag weer, niet fout gaat. Parijs telt zes miljoen auto’s en betreurt één dode per vier miljoen rondjes op de Ik heb hier een eigen rekensommetje gemaakt: volgens de officiële cijfers vallen er in Frankrijk ongeveer 65 verkeersdoden per 10 miljard gereden kilometers. Deel dat aantal door de lengte van de Parijse ringweg en je komt, grosso modo, op één slachtoffer per vier miljoen rondjes (oftewel: een absurd laag aantal). Evenveel rondjes als er dagelijks jassen de Parijse metro verlaten met de portemonnee nog in de zak. Op weg naar een café waarvan de deur voor iedereen automatisch opengaat. Buiten roken graag, dat wel.

De stad is een wonderbaarlijk organisme.

Door een nuchtere bril zie je hem: die krioelende hoop mieren, permanent op ontspannen voet met elkaar. Overal, waar je ook kijkt, een miraculeuze hoeveelheid vertrouwen, gutsend door de straten als smeerolie van het sociale verkeer. Geen diersoort die het ons nadoet. Zelfs bijen, toonbeeld van samenwerking van Moeder Natuur, leggen de grens bij wie familie is. Mensen verdragen miljoenen buren, van wie gemiddeld Beter bekend als Dunbars number, vernoemd naar de antropoloog Robin Dunbar, die stelde dat het maximale aantal mensen waarmee je een betekenisvolle sociale relatie kan onderhouden ongeveer rond de honderdvijftig ligt. géén volslagen vreemden zijn.

Vrijdagavond, halftien ’s avonds

Vrijdag de dertiende, rond halftien ’s avonds, liep ik met een plastic tas een Amsterdams café binnen. Een vriendin was die tas vergeten en had geen tijd om haar nog op te halen. Aan de bar vroeg ik of ik de tas kon achterlaten. Het barmeisje stak haar hand uit, pakte de tas aan en legde haar onder de tap. Ze vroeg niet wie ik was, wat er in er in de tas zat en wie haar op kwam halen.

In Parijs reden op datzelfde moment tientallen taxi’s af en aan bij theater Bataclan. Mensen ophalen. Ze vroegen niet wie ze waren, waar ze naartoe moesten en of ze geld hadden om te betalen. De meter werd niet aangezet.

Dezelfde emotie, Over hoe vanzelfsprekend het goede in de mens is, schreef correspondent Rutger Bregman onlangs dit stuk. dezelfde vanzelfsprekendheid.

Waar terreur het op gemunt heeft

Het is precies die emotie die terreur als belangrijkste doelwit heeft. Sommige tongen beweren weleens dat terreur niets met geloof van doen heeft, maar het tegendeel is waar. Terreur heeft álles met geloof te maken. Terreur heeft het namelijk gemunt op het enige geloof dat westers noch oosters is en nagenoeg ieder mens aanhangt: ongefundeerd vertrouwen.

Daarom zijn haar slachtoffers bij voorkeur willekeurig in plaats van specifiek: geen effectievere manier om vertrouwen tussen mensen op de proef te stellen.

Goddank beschikt de mens niet alleen over een haast onverwoestbare hoeveelheid vertrouwen, maar ook over minstens zoveel relativeringsvermogen. Een emotie die hem in staat stelt waanzin van werkelijkheid te onderscheiden. En om met waanzin om te gaan als die heel even werkelijkheid wordt.

Terreur is geen oorlog die je kunt winnen - je kunt haar alleen verliezen. Door terreur te beantwoorden met waar ze op drijft: angst en absolutisme

In tijden van tragiek en terreur is dat niet toevallig de verdachtste emotie denkbaar: wie relativeert, komt onherroepelijk voor de publieksrechter wegens bagatelliseren met voorbedachten rade. Wie relativeert, neemt het gedane leed niet serieus. Of is blind voor het gevaar. Of beide. Neville Chamberlain (18 maart 1869 – 9 november 1940) was minister-president van Groot-Brittannië tussen 1937 en 1940. Zijn naam staat voor politieke naïviteit, omdat hij het gevaar van het opkomend nazisme in Duitsland onderschatte. die kon ook al zo goed relativeren.

Maar hoe begrijpelijk ook, dat taboe op relativeren is een doodlopende weg. Terreur is namelijk geen oorlog die je kunt winnen - je kunt alleen verliezen. Door de terreur te beantwoorden met waar ze op drijft: angst en absolutisme.

Het zijn immers vertrouwen en relativeringsvermogen die onze samenleving onderscheiden van de dictatuur, de theocratie of het kalifaat. Het zijn de pilaren waarop een open, democratische samenleving staat. Zonder die pilaren zou vrijheid onmogelijk zijn. Zouden verschillen van mening en politieke kleur onverdraaglijk worden. Zouden de terrassen in Parijs nog steeds verlaten zijn.

Maar de terrassen zijn niet verlaten, ze zitten alweer vol. Een groter verlies kan een gedroomd kalifaat niet lijden. IS gedijt slecht in de stad. Terroristennachtmerries van beton.

Lees verder:

Waarom terreur niet tegen de democratie opgewassen is Het slechte nieuws na de tragische gebeurtenissen op de redactie van Charlie Hebdo luidt: terreur kan de vrije samenleving de das omdoen. Het goede nieuws: of ze daarin slaagt, is volledig aan ons. Lees hier mijn column na de vorige aanslagen in Parijs terug O nee! Kinderen van vier vertrouwen onbekende mensen! In een Youtube-filmpje, dat wereldwijd het nieuws haalde, laat blogger Joey Salads zien hoe makkelijk het is om kinderen mee te lokken met een puppy. De boodschap: mensen vertrouwen is levensbedreigend naïef. Wie zet deze achterdochtmachine eens uit? Lees hier mijn eerdere column over vertrouwen terug Zeven Wereldwonderen Beter Bekend Als Het Dagelijkse Leven (1) Hoeveel mensen zijn er betrokken bij het maken van een potlood? Of bij het totstandbrengen van een taxirit? Het antwoord schuilt in wat je een Wereldwonder Beter Bekend Als Het Dagelijkse Leven kunt noemen. Deel 1 in een serie over het alledaagse dat verre van gewoon blijkt te zijn. Lees hier mijn essay over alledaagse wereldwonderen terug Wie goed doet...komt nooit in het journaal (en dat is een groot probleem) Je volgt het nieuws en denkt: we gaan ten onder aan egoïsme en hufterigheid. Er was geen voorpagina over de zoveelste bijeenkomst waar bewoners rustig met elkaar in gesprek gingen. Er was geen pushbericht over het zoveelste burgerinitiatief voor vluchtelingen. En de reden is simpel: het goede is zo alomtegenwoordig dat we het niet zien, schrijft Rutger Bregman. Lees hier het artikel van Rutger terug