41
Facebook
Twitter
LinkedIn
Whatsapp
E-mail

Jelmer Mommers wil met zijn verhalen de impact van klimaatverandering laten zien en samen met leden van De Correspondent de overgang naar duurzaamheid versnellen.

Het afgelopen jaar deden we veel onderzoek naar energie, klimaat, voedsel en duurzaamheid. We onthulden wat er mis is én onderzochten hoe het beter kan. Een overzicht.

Dit leerden en onthulden we het afgelopen jaar over duurzaamheid (en het gebrek daaraan)

Koop een krop sla, rij naar je werk, vlieg naar Venetië. Welke consumptiekeuzes je ook maakt, je beïnvloedt het milieu. En de wereld van geld, macht en politiek die daar achter schuilt.

In die wereld is veel mis – van oliebedrijven die klimaatverandering ontkennen tot boeren die veel te veel gif gebruiken. Vaak wordt er ook heel serieus gewerkt aan oplossingen.

Op De Correspondent hebben we het afgelopen jaar onderzoek gedaan in de hele keten. We keken bijvoorbeeld naar de mijnen en olieputten waar brandstoffen worden gewonnen, naar de auto’s en fabrieken die ze verbruiken en naar de gevolgen daarvan voor het klimaat, de politiek en de samenleving.

Dit is een overzicht van de onderzoeksjournalistiek over energie, klimaat, voedsel en duurzaamheid waar we trots op zijn. We hebben niet de pretentie volledig te zijn of alle noodzakelijke onderwerpen te beslaan. Wat je hier vindt is louter een selectie van wat we op De Correspondent boven tafel kregen.

We keken niet alleen naar problemen, maar onderzochten ook oplossingen. Noem het constructieve onderzoeksjournalistiek: we onthulden wat er mis is én onderzochten hoe het beter kan. Reis mee terug en laat ons in de bijdragen weten wat je volgend jaar uitgezocht wil zien.

Over de invloed van olie- en gasbedrijven

Het onderzoeksjournalistieke jaar begon met een onthulling over Shell. De olie- en gasgigant wist in 1991 al voldoende over klimaatverandering om de noodklok te luiden. Dat blijkt uit interne documenten en uit een film die het bedrijf maakte over de gevaren van de opwarming. Na het verschijnen van dat materiaal ondermijnde het bedrijf alle serieuze oplossingen. De onthulling werd – mede door gelijktijdige publicatie in The Guardian

Reconstructie: Zo kwam Shell erachter dat klimaatverandering levensgevaarlijk is (en ondermijnde het alle serieuze oplossingen) Uit vertrouwelijke interne documenten blijkt dat Shell al meer dan dertig jaar zeer gedetailleerde kennis heeft over de gevaren van klimaatverandering. Toch blijft het bedrijf inzetten op fossiele energie en vormt het een sta-in-de-weg voor ambitieuze klimaatactie. Lees het verhaal van Jelmer hier terug

In mijn reconstructie beschreef ik onder meer hoe Shell in de jaren negentig meedeed aan een pr-campagne die tot doel had om twijfel te zaaien over de klimaatwetenschap. Oliebedrijf ExxonMobil trok de kar van die twijfelcampagne. Dit jaar bleek uit een nieuwe studie dat er een ‘systematische discrepantie [was] tussen wat ExxonMobil in de publieke sfeer zei en wat ExxonMobil’s wetenschappers en leidinggevenden onderling en in academische kringen bespraken over klimaatverandering.’

ExxonMobil loog jarenlang over klimaatverandering. De gevolgen merken we nog steeds Een nieuwe studie brengt gedetailleerd in kaart hoe oliebedrijf ExxonMobil jarenlang twijfel zaaide over klimaatverandering. De Amerikaanse bedrijfstak van Shell deed mee aan deze misleiding, schreef ik eerder. Lees het verhaal van Jelmer hier terug

Hebben de bedrijven een ommekeer gemaakt? Deels. Publiekelijk zeggen ze de gevaren van klimaatverandering te erkennen en de overgang naar duurzame energie te steunen. Maar in de praktijk maken ze dat nog lang niet altijd waar. Zo berekende ik dat het budget dat Shell investeert in (quasi)groene projecten al jaren schommelt rond de 1 procent van de totale investeringen.

De pr-praatjes van Shell zijn een stuk groener dan de investeringen Shell wil een leider zijn in de overschakeling naar de schone energievoorziening van de toekomst. Maar het investeert bij lange na niet voldoende om geloofwaardig te zijn. Lees het verhaal van Jelmer hier terug

We beschreven dit jaar ook hoe de fossiele industrie zich mengt in het curriculum van de universiteit, in het onderwijs, en in de besluitvorming in Europa.

Als de fossiele industrie de onderzoeksagenda op je universiteit bepaalt In een nieuw rapport worden vandaag de nauwe banden tussen Shell en de Erasmus Universiteit Rotterdam onthuld. Het roept fundamentele vragen op over de verhouding tussen onze universiteiten en multinationals zoals Shell. Lees het verhaal van Jelmer hier terug

Zo beïnvloeden olie- en gasbedrijven het Nederlandse onderwijs Fossiele-energiebedrijven zoals Shell en Gasterra benadrukken in lesmateriaal voor scholen de voordelen van gas. De overheid legt ze geen strobreed in de weg. Lees het verhaal van Han, Kauthar en Jelmer hier terug Deze machtige lobby zorgt ervoor dat Europa nog steeds voor gas kiest Europa blijft inzetten op aardgas, terwijl we nu al meer pijpleidingen hebben dan we gebruiken. Een nieuw rapport onthult een van de belangrijkste redenen: de enorme lobbykracht van de gasindustrie. Lees het verhaal van Jelmer hier terug

De twee laatstgenoemde verhalen leidden tot die maar ook wat werden beantwoord door de verantwoordelijke ministers. In 2018 kun je nieuwe verhalen verwachten over de verwevenheid tussen publieke instanties en de fossiele industrie, en over de politieke partijen die daar

Over de grondstoffen van onze economie

Door naar misschien wel de onzichtbaarste kant van onze economie: de mijnbouw. Bart Crezee reisde door Latijns-Amerika om te onderzoeken hoe de grote vraag naar grondstoffen bijdraagt aan een heropleving van de mijnbouw in landen als Peru, Bolivia en Brazilië.

Hier haalt China al een kwart eeuw zijn ijzer (en dit zijn daarvan de gevolgen) Infrastructuur en mijnbouw zijn dé factoren waarop de Peruaanse economie draait. Reden voor de overheid en de Chinezen om flink te investeren. De mijnwerkers zien daar weinig van terug. Het is een verhaal over een veranderende regio, die ik in kaart breng door de nieuwe Interoceanic Highway af te reizen. Lees het verhaal van Bart hier terug

Zelf bezocht ik Ecuador, een Latijns-Amerikaans land dat gedoemd lijkt om tot in de eeuwigheid exporteur te blijven van olie en bulkproducten. Het land terwijl het regenwoud verwoest wordt en de afnemers van de grondstoffen (zoals China) wél een industriële ontwikkeling doormaken.

Dit is de vloek van olie: als je er eenmaal afhankelijk van bent, dan blijf je dat Waarom heeft Latijns-Amerika nauwelijks een industrie opgebouwd, terwijl Europa, Amerika en Azië dat wél deden? Dat is geen toeval, maar een wetmatigheid. En die heeft alles te maken met de vloek van olie in de bodem. Ecuador laat zien hoe die een land in zijn greep krijgt. Lees het verhaal van Jelmer hier terug

In Europa zitten we ondertussen in een hele andere positie: onze economieën zijn wél geïndustrialiseerd. Wij hebben nu genoeg geld – en de morele verantwoordelijkheid – om na te denken over schone alternatieven voor vervuilende praktijken. Thalia Verkade en Tomas Vanheste beschreven de pogingen van een koloniaal mijnbouwbedrijf en een staalfabriek om van koers te veranderen.

Hoe een groot, vervuilend bedrijf een groene, schone voorloper werd Gevestigde bedrijven veranderen zelden radicaal van koers. Maar het kán wel. Het Belgische Umicore was ooit een keihard koloniaal mijnbouwbedrijf en is nu een voorloper op het gebied van recycling en broeikasgasbeperking. Voor alle mammoeten die aanhikken tegen verandering: hier een paar lessen uit Antwerpen. Lees het verhaal van Thalia hier terug

Niets zo vervuilend als een staalfabriek. Maar daar is wat aan te doen In mijn stad Gent is één fabriek verantwoordelijk voor driekwart van de CO2-uitstoot: het Stalen Monster van ArcelorMittal. Nu hebben ze een nogal revolutionair plan. Van broeikasgassen die ze uitstoten kunnen ze biobrandstof maken. Kan een oude, vieze man zich omtoveren in een frisse, groene koploper? Lees het verhaal van Tomas hier terug

Over de bodem, de veeteelt en de bijen

Maar natuurlijk belast niet alleen de mijnbouw en het gebruik van fossiele brandstoffen het milieu en het klimaat. Dat doet ook de voedselproductie. Zo werd dit jaar eens te meer duidelijk dat gif uit de landbouw voor een ramp zorgt in de ecosystemen waarvan de mens afhankelijk is. Bekend werd dat de biomassa van insecten in Duitsland in een dikke kwarteeuw met 75 procent is gedaald. Toch heeft de Europese Unie de toelating voor het omstreden middel glyfosaat onlangs met vijf jaar verlengd.

Onze landbouwgrond is zo dood als een pier. Het gif blijft Het gif uit de industriële landbouw brengt het leven op aarde ernstig in gevaar. Toch blijven overheden laks: De Europese Unie heeft de toelating voor het omstreden middel glyfosaat met vijf jaar verlengd. En dat terwijl er inmiddels veel betere opties zijn om voldoende voedsel voor iedereen te verbouwen. Lees het verhaal van Tomas en Jelmer hier terug

Het belang van biodiversiteit boven en onder de grond kan niet onderschat worden. Neem de bijen. Zij zijn – samen met andere bestuivende insecten – verantwoordelijk voor de bestuiving van meer dan 75 procent van de belangrijkste gewassen wereldwijd.

Merel Deelder volgde een jaar lang een imkercursus om tot de verrassende conclusie te komen dat bijen niet gebaat zijn bij meer imkers. Om de bedreigde bijen te redden, blijken heel andere maatregelen nodig.

Zo gaan we de bijensterfte tegen Meer dan 40 procent van de bijensoorten wordt op dit moment met uitsterven bedreigd. Nieuw onderzoek toont aan dat landbouwgiffen daar een grote rol in spelen. Terwijl bijen verantwoordelijk zijn voor de bestuiving van meer dan 75 procent van onze belangrijkste gewassen. Wat doen we daaraan? Lees het verhaal van Merel hier terug

Evert Nieuwenhuis deed verder onderzoek naar de contouren van een duurzame voedselvoorziening. Een van zijn belangrijkste conclusies: we moeten écht minder dierlijke producten gaan eten.

Een beetje veeteelt is júist duurzaam (en nog 3 inzichten over vlees) De afgelopen maanden deed ik onderzoek naar de verduurzaming van onze vleesindustrie. Ik schreef over voedselkilometers, insecten, een vleesvrije wereld en meer. In dit stuk zet ik mijn belangrijkste inzichten op een rij. Lees het verhaal van Evert hier terug

Over de sporen die we achterlaten - in de lucht, de bossen en de oceanen

Een belangrijke onthulling kwam van Han van de Wiel en ging over methaan, een gevaarlijk broeikasgas dat onder andere vrijkomt uit de veehouderij en bij gaswinning. Hij ontdekte een flinke hiaat tussen officiële rapportages en metingen van methaanconcentraties in het veld.

Onthulling: Nederland stoot veel meer broeikasgas uit dan de overheid beweert De Nederlandse uitstoot van het gevaarlijke broeikasgas methaan is niet met 43 maar met 20 procent gedaald sinds 1990. Dat blijkt uit metingen die nog niet eerder in de aandacht zijn geweest. Dit heeft grote gevolgen voor het Nederlandse klimaatbeleid. Lees het verhaal van Han hier terug

Den Haag moet in actie komen, De publicatie werd landelijk nieuws en leidde in de Tweede Kamer tot verschillende en een toezegging van de verantwoordelijke staatssecretaris dat Nederland de

Vaak betekent beter onderzoek naar uitstoot, ecosystemen en klimaat: beter begrip van wat er mis gaat. Zo werd dit jaar voor het eerst exact berekend en becijferde een nieuwe studie uit Science dat ontbossing en verstoring van bossen jaarlijks 862 miljoen ton koolstof de lucht in stoot. Bart Crezee deed verslag vanuit Oost-Peru.

Tropisch bos is nu officieel een bron van broeikasgassen. Deze rubberboer probeert er iets aan te doen Tropische bossen stoten tegenwoordig meer CO2 uit dan dat ze opnemen, blijkt uit nieuw onderzoek. De rol die regenwouden in het klimaatsysteem spelen is permanent veranderd door hoe wij ermee omgaan. Op reis langs de Interoceanic Highway zie ik hoe deze nieuwe snelweg door het Amazonewoud hieraan bijdraagt. Lees het verhaal van Bart hier terug

Hoe meer we te weten komen over de werking van ecosystemen op onze planeet, hoe beter we begrijpen dat niets wat in de natuur voorkomt, op zichzelf staat. De Britse journalist George Monbiot legde het prachtig uit: door een wonderlijk web van leven kan zelfs de poep van een walvis ervoor zorgen dat de oceaan meer CO2 opneemt.

Hoe walvispoep klimaatverandering tegengaat Walvispoep helpt de effecten van klimaatverandering tegen te gaan. Niets wat in de natuur voorkomt, staat op zichzelf. Lees het verhaal van George hier terug

Monbiots verhaal was onderdeel van een groter onderzoek naar afhankelijkheid. Niet alleen in de natuur, maar ook tussen mensen, tijden, ideeën. De conclusie die ik samen met Lynn Berger trok: als je die afhankelijkheid eenmaal ziet, verandert alles.

Zie hoe alles van elkaar afhankelijk is en de wereld zal nooit meer dezelfde zijn We zijn gewend om onafhankelijkheid en autonomie te vieren. Maar in onze samenleving is afhankelijkheid en onderlinge verbondenheid de realiteit. Als je dat eenmaal ziet, zie je het overal en verandert alles: je blik op de wereld, de keuzes die je maakt en hoe je in het leven staat. Lees het verhaal van Lynn en Jelmer hier terug

Ons onderzoek naar oplossingen

Thalia Verkade onderzocht twee belangrijke oplossingen voor de problemen die we constateerden. Ten eerste: de elektrische auto. Daarover doen veel de ronde. Zo zou bij de productie van een autobatterij net zoveel CO2 vrijkomen als bij acht jaar rondrijden op benzine. Klopt niks van, rekende Thalia uit.

Waarom de elektrische auto nu al groener rijdt (maar er betere argumenten zijn om over te stappen) Volvo gaat vanaf 2019 van alle modellen geheel of deels elektrische versies op de markt brengen, zo maakte het bedrijf vandaag bekend. Maar hoe schoon is de elektrische auto precies, in vergelijking met de benzine-auto, als je ook de fabricage van de batterij meetelt? Ik dook in de cijfers. Lees het verhaal van Thalia hier terug

Haar tweede onderzoek richtte zich op de fiets, of beter: de fiets als oplossing van het fileprobleem. ‘Het leed dat verkeersopstopping heet zou bedwongen gaan worden en de fiets zou het middel zijn,’ schreef Thalia. Maar haar onderzoek nam een andere wending.

Het gaat niet om reistijd maar om vrijheid: zo lost de fiets de file op Files verhelp je niet met meer (fiets-)asfalt. De vraag moet zijn: hoe zouden we het allerliefste leven en hoe verplaatsen we ons dan? Als je dat weet, verdwijnt het fileprobleem vanzelf. Lees het verhaal van Thalia hier terug

Tamar Stelling keerde terug naar ‘de allersaaiste materie op De Correspondent ooit.’ Te weten: goed visserijbeheer. Dat is – je verwacht het niet – de oplossing voor vluchtelingen en hongersnood waar geen politicus het over heeft.

Dit is de oplossing voor vluchtelingen en hongersnood waar geen politicus het over heeft Het is een drijvende kracht achter migratie- en vluchtelingenstromen. Het is de oorzaak van veel moderne slavernij. Het is zelfs een van de heimelijke redenen achter Brexit. Toch hoor je er bijna niemand over. Lees het verhaal van Tamar hier terug

Bart Crezee beschreef nieuwe methodes om ontbossing tegen te gaan, en hij zette op een rijtje hoe je zelf kunt bijdragen aan het behoud van bossen: door voortaan de uitstoot van je vluchten (of andere CO2-uitstoot) te compenseren.

Kijken: Nieuwe manieren om ontbossing tegen te gaan (en de eerste zit in je broekzak) Op het Goed Geld Gala van de Nationale Postcode Loterij ontvingen Hivos en Greenpeace afgelopen maandag 14,8 miljoen euro voor hun anti-ontbossingsproject. Met dit bedrag moeten smartphones, drones en satellieten op grote schaal ingezet worden tegen illegale boskap. Kijk hier een reportage terug over hoe deze toepassingen nu al lokaal worden benut. Lees het verhaal van Bart hier terug

Zo vlieg je het komende jaar groen Dit jaar groen op reis? Dat kan als je de schadelijke CO2-uitstoot van je vlucht compenseert. Ik zette op een rij waar je op moet letten bij je volgende vliegvakantie. Lees het verhaal van Bart hier terug

Wat gaan we onderzoeken in 2018?

We hebben al allerlei ideeën voor volgend jaar, maar zijn ook benieuwd naar welke onderwerpen we in 2018 wat jullie betreft onderzoek moeten doen. Laat het ons weten in de bijdragen, of gebruik – als je de klok wilt luiden over een misstand – deze handleiding om vertrouwelijk informatie met ons te delen.

Zo kun je gevoelige informatie over Shell, klimaat en energie met mij delen Een journalist is nergens zonder bronnen. In deze oproep leg ik uit hoe je vertrouwelijke informatie met mij kunt delen. Natuurlijk is deze handleiding net zo bruikbaar om mijn collega's of andere journalisten te benaderen. Lees het verhaal van Jelmer hier terug

Tot volgend jaar!

Benieuwd naar de rest van het artikel?

Dan kun je gewoon verder lezen. Wij geloven niet in betaalmuren, omdat we het belangrijk vinden dat onze journalistiek zoveel mogelijk mensen bereikt. Wil jij toegang tot alle verhalen? Word dan lid!

Ik word lid Eerst verder lezen

In gesprek:
Jelmer Mommers
Correspondent Klimaat & Energie Geverifieerd door de redactie
Naar welke onderwerpen moeten we in 2018 wat jou betreft onderzoek doen?