• 'Glashelder en opzwepend'
    David Van Reybrouck
  • 'Een must-read'
    Helga van Leur
  • 'Een heel interessant en belangrijk boek'
    Georgina Verbaan

We stoten al meer dan honderd jaar zo veel broeikasgassen uit dat de aarde nu gevaarlijk opwarmt.

Als we zo doorgaan, stevenen we af op een onleefbare planeet.

Maar hoe erg het wordt, dat bepalen we zelf.

In Hoe gaan we dit uitleggen beschrijft Jelmer Mommers een van de grootste problemen van onze tijd: klimaatverandering. Een probleem dat bij de meesten van ons vooral een gevoel van machteloosheid oproept.

Ten onrechte.

Want achter de nieuwsberichten over smeltende ijskappen, uitstervende diersoorten en ontkennende politici groeit een wereldwijde beweging die laat zien: onze toekomst op aarde schrijven we zelf.

Nu in de boekhandel!

Jelmer Mommers in de media

  • In De Groene Amsterdammer legt Jelmer uit waarom klimaatpolitiek niets met links of rechts te maken heeft.
  • In 360 Magazine vertelt Jelmer waarom hij zich twee keer kapot geschrokken is tijdens het schrijven van Hoe gaan we dit uitleggen.
  • Hoe gaan we dit uitleggen is Boek van de Maand bij NewScientist! ‘Mommers laat zien dat we een langzame en moeilijke strijd moeten aangaan die niet voor niets is. Het is richting een leefbare aarde.’
  • ‘Hoe gaan we dit uitleggen gaat over de opwarming van de aarde en wat wij daar als mensen aan kunnen doen,’ tipt boekhandelaar Fien van Dorp aan Nu.nl.
  • Ook Quest tipt Jelmers boek: ‘Een boek om jezelf te informeren en aan de slag te gaan: je blijkt meer te kunnen doen dan je misschien denkt.’
  • Hoe staan we er nu voor qua opwarming? Die vraag beantwoordt Jelmer in een heel informatief interview met Linda Nieuws.
  • De Volkskrant werpt een blik op het groeiende genre van klimaatboeken, en benadrukt de helderheid en het optimisme van Jelmer’s boek. Ook Trouw prijst ‘de goede moed’ van het boek in een recensie.
  • Een voorpublicatie van de inleiding stond op de website van Athenaeum: ‘De aarde warmt op. Maar je bent geen druppel op de gloeiende plaat.’
  • Écht de diepte in? Lees dan vooral dit uitgebreide interview in Humo, waarin Jelmer onder andere de politieke situatie in België bespreekt.
  • Luisteren kan ook. Bij Vroege Vogels deelde Jelmer de belangrijkste inzichten uit zijn boek. Bijvoorbeeld: dat de beweging groeit, die tegen de opwarming strijdt.
  • Nog meer luisterplezier: Hoe gaan we dit uitleggen wordt besproken in de zevende aflevering van De Boekenpodcast van NPO Radio 1.
  • Die beweging komt goed naar voren in een ander stuk uit Hoe gaan we dit uitleggen, doorgeplaatst in MO* Magazine.
  • De mens heeft een nieuwe ijstijd tegengehouden. Een vrij bizar verhaal uit Jelmers boek. Lees op de site van Knack hoe dat ging.
  • Dat er toch hoop is, kun je in Het Parool lezen. Jelmer zegt daar: ‘Duurzaamheid is nog nooit zo haalbaar geweest.’
  • Veel mensen worden moedeloos van het klimaatdebat, leidt Dolf Jansen in bij Spijkers met Koppen. De redenen voor hoop geeft Jelmer daarna.
  • ‘Klimaatjongeren beseffen maar beter dat dit een strijd van lange adem is’, zegt Jelmer tegen De Morgen.
  • Daar reageert ook Jeroen Van Horenbeek op zijn boek: ‘Mommers heeft gelijk: klimaatverandering is inderdaad een ramp van een onderwerp.’
  • Toen Jelmer voor zijn boek uitzocht wat we allemaal kunnen doen tegen de opwarming van de aarde kreeg hij weer hoop, schrijft Charlie Magazine.
  • Dus wat kunnen we doen? Dat en meer hoor je in deze radio-uitzending van EenVandaag, waarin Jelmer uitgebreid over zijn boek vertelde.
  • Of zie dit interview in het Reformatorisch Dagblad: ‘We eten drie keer per dag en daarmee stemmen we drie keer per dag voor of tegen een leefbare aarde.’
  • Wat inspireerde Jelmer tijdens het schrijven? Hij deelt zijn favorieten in Nooit meer slapen, en vertelt meer over Hoe gaan we dit uitleggen.
  • ‘De helderste uiteenzetting van de klimaatproblematiek die ik tot nu toe las’, zo noemt Jan van Tienen van Brandpunt+ op NPO 3 het boek tijdens een interview met Jelmer.
  • ‘Jelmer Mommers wil het positieve verhaal over het klimaatprobleem vertellen,’ kop Nederlands Dagblad. En zo is het!
  • Hoe ziet de wereld er in 2050 uit? Jelmer schetst een doem- en een droomscenario in Het Nieuwsblad.
  • We kunnen dus wat doen, vertelt Jelmer aan Down to Earth Magazine: ‘We gedragen ons vaak als toeschouwers, die toekijken hoe de mensen op het veld falen.’
  • ‘Je kunt niet niet mee doen’, zegt Jelmer in The Green Quest op BNR Nieuwsradio. ‘Alles wat je doet is een keuze, daar moet iedereen zich bewust van worden.’
  • En toch: ‘De eerste helft van mijn boek is niet leuk,’ zegt Jelmer tegen HP/De Tijd over zijn schrijfproces.
  • Zo stoppen we de klimaatopwarming: minder vlees en meer planten. Een voorpublicatie bij VPRO Tegenlicht.
  • Voor wie niet weet wat hij zelf kan doen tegen klimaatverandering zijn er nog meer tips: Jelmer publiceert in Jan concrete stappen die iedereen kan zetten. Ook het AD publiceert de tips van Jelmer.
  • Het Friesch Dagblad publiceert een uitgebreide samenvatting van Hoe gaan we dit uitleggen.
  • Ook uit het noorden (Dagblad van het Noorden en Leeuwarder Courant): ‘Jelmer Mommers schrijft 'episch' verhaal over klimaatverandering.’
  • Liever luisteren? Jelmer was te gast in Bedrock Talks over zijn boek, een podcast over duurzaam leven.
  • ‘Stimulerend’ en ‘knap gedocumenteerd’ schrijft Tommy Wieringa in zijn NRC-column over Jelmers boek.

Over Jelmer Mommers

Jelmer Mommers (1987) schrijft voor De Correspondent over klimaatverandering. In 2017 haalde hij het wereldnieuws door een oude klimaatfilm van Shell opnieuw te onthullen. In 2018 maakte hij interne Shell-documenten openbaar, waarop de rechtszaak die Milieudefensie voert tegen het klimaatbeleid van Shell deels is gebaseerd.

Eerder werkte hij als onderzoeker en webredacteur voor De Groene Amsterdammer, platform Investico en De Gids. Met zijn scriptie won hij de Villamedia-scriptieprijs en met zijn voormalige collega’s van Investico de Aanmoedigingsprijs Onderzoeksjournalistiek van de VVOJ.

Meer lezen?

Dit boek kwam tot stand op het journalistieke platform De Correspondent.

De komende jaren zet Jelmer Mommers daar zijn zoektocht naar nieuwe verhalen en oplossingen voort.

Wij proberen als organisatie ook te veranderen. Onze uitgeverij heeft zich ingespannen om dit boek zo duurzaam mogelijk uit te geven. En we werken eraan om een volledig duurzaam bedrijf te worden – op ons platform kun je ook volgen hoe dat ons vergaat.

Je kunt ons steunen door een abonnement te nemen op onze boeken, als je deze reis met onze betrokken journalisten wilt voortzetten en nieuwe, duurzame boeken mogelijk wilt maken.

Bekijk ons boekenabo

Je bent geen druppel op de gloeiende plaat

Klimaatverandering is een ramp van een onderwerp, ik zeg het maar gewoon eerlijk. Ik ben er al vijf jaar continu mee bezig en ik vind het nog steeds afstotelijk. Dus als je hebt geaarzeld dit boek op te pakken: ik begrijp het helemaal.

Het begint al bij het woord ‘klimaat’. Met de technische betekenis is niet zo veel mis: ‘het gemiddelde weer over een periode van minstens dertig jaar’. De term is bedacht om algemene uitspraken te kunnen doen over het weer op een bepaalde plek: Nederland heeft bijvoorbeeld een gematigder en koeler klimaat dan India. Voor de meeste mensen en gedurende het grootste deel van onze recente geschiedenis was het klimaat een gegeven, ongeveer zo boeiend als het langzame stromen van gletsjers of de samenstelling van de lucht die we inademen. Achtergrond. Voer voor experts.

Maar we weten allemaal dat het woord ‘klimaat’ tegenwoordig een heel andere lading heeft. Dreiging. Gevaar. De afgelopen jaren vertellen de experts ons in steeds fellere bewoordingen dat het klimaat door menselijk toedoen ingrijpend verandert. Niet op één plek, niet in Nederland óf in India, maar overal tegelijk. Ze vertellen ons dat de aarde opwarmt, dat zeespiegelstijging kuststeden bedreigt, dat hittegolven vaker ondraaglijk heet worden, dat de wereldwijde voedselvoorziening onder druk staat. Ze vertellen ons dat doorgaan op de huidige weg vrijwel zeker tot wereldwijde catastrofes zal leiden – en al leidt.

Ik heb op mijn computer een mapje waarin ik nieuws en studies over het veranderende klimaat verzamel. Het is een uitdijende uitnodiging om wanhopig te worden. Elke maand komt er wel een stuk bij waardoor ik denk: het is nog veel erger dan ik dacht. Als ik net de schrik te boven ben van een omvangrijke studie die stelt dat deze eeuw honderden miljoenen mensen last kunnen krijgen van watertekorten door smeltend ijs in het Himalayagebergte, dan dient de volgende mokerslag zich alweer aan: het zou de komende eeuwen zo heet kunnen worden dat een deel van de wolken verdwijnt. Met als gevolg dat nóg meer zonnewarmte het aardoppervlak bereikt – wat tot een onleefbaar hete aarde zou kunnen leiden.

Niemand weet nog of het zover zal komen. Er is ook een kans dat de opwarming langzamer gaat dan nu wordt verwacht en dat we ons beter aanpassen dan in onze stoutste dromen mogelijk lijkt. Maar we hebben geen enkele garantie op die afloop, en een alternatieve aarde is er niet.

Het eerlijke verhaal is dat we ongelofelijk diep in de shit zitten. De mens heeft het warmere klimaat waar we nu op afstevenen nog nooit meegemaakt. We kennen lokale droogtes, lokale overstromingen, lokale weersextremen. Maar niets uit de geschiedenis bereidt ons voor op wereldwijde ontwrichting van het klimaat, met tal van gevolgen die op zichzelf onprettig zijn en in combinatie met elkaar rampzalig. We betreden volledig nieuw terrein. Hoe langer we op de huidige voet doorgaan, hoe ontwrichtender de gevolgen.

Iedereen heeft zijn eigen manier gevonden om zich tot de wereldwijde opwarming te verhouden. Tom, een van mijn beste vrienden, kijkt weg. Hij zei het laatst letterlijk toen we koffiedronken en met elkaar spraken over dit boek: ‘Ik kies ervoor om weg te kijken.’ Hij wil zijn leven leiden zonder zich de hele tijd rot te voelen over de staat van de aarde. Hij maakt zich wel degelijk zorgen over het klimaat, maar heeft geen vertrouwen in de overheid, want die doet veel te weinig. Hij heeft ook geen vertrouwen in bedrijven, want die kiezen uiteindelijk altijd voor winst en maken het probleem daardoor vaak erger. En hij heeft geen vertrouwen in zijn medemensen, want zelfs als mensen goed op de hoogte zijn, dragen ze nog bij aan de opwarming. En dan zijn er nog de ontkenners in de politiek die soms verkiezingen winnen met de boodschap dat we niets aan het klimaat moeten doen.

Op slechte dagen deel ik Toms wanhoop. Er zijn overheden, organisaties en mensen die hun uiterste best doen, maar collectief doet de mensheid, doen wij nog veel te weinig om de opwarming te beperken. Er is ontzettend veel hypocrisie. Ik kan ervan getuigen. Enerzijds schrijf ik over de opwarming, geloof ik vurig dat we meer actie moeten ondernemen, en heb ik een aantal dingen in mijn eigen leven aangepast omdat ik me zorgen maak over het milieu. Ik eet bijvoorbeeld geen vlees meer en vlieg sinds vorig jaar niet meer. Maar ik rijd soms nog wel auto en ik heb tijdens het schrijven van dit boek voor het eerst in mijn leven geskied, op nepsneeuw nota bene. Het zou zelfbedrog zijn om te doen alsof ik een ‘positieve bijdrage’ lever – dat is gewoon onzin als je kijkt naar de vervuiling die ik veroorzaak. Hoogstens belast ik de natuur elk jaar een beetje minder, recycle ik iets meer, composteer ik iets meer dan het jaar ervoor. Maar dat is echt geen reden voor zelffelicitatie. Onder de streep ben ik nog steeds een vervuiler.

Hoe ga ik dat uitleggen als iemand me in de toekomst vraagt wat ik deed om de aarde leefbaar te houden? Ongemakkelijke vraag. Ik heb er geen goed antwoord op. En ik zou willen dat het er niet was: dat knagende schuldgevoel, de angst, de wanhoop.

Dus besloot ik op zoek te gaan. Ik ging op zoek naar manieren om wél te blijven kijken, maar niet wanhopig te worden. Ik zocht een antwoord op de vraag hoe erg het precies is gesteld met het klimaat, en of we überhaupt nog een geloofwaardige kans hebben om de opwarming te bedwingen. Ik onderzocht welke acties een verschil maken en waarom.

De afgelopen vijf jaar sprak ik met wetenschappers en beleidsmakers, met lobbyisten en Shellmedewerkers, met actievoerders en met politici van de VVD tot de Partij voor de Dieren. Ik was bij klimaatdemonstraties en rondetafelgesprekken van de industrie; ik was in Parijs bij de grote klimaattop van 2015, en in Zuid-Amerika om te onderzoeken waarom Ecuador zich genoodzaakt ziet olie te winnen in het regenwoud van de Amazone. (De wereldwijde vraag naar olie, onder meer veroorzaakt door het vliegtuig waarmee ik naar Ecuador reisde, was inderdaad een deel van het antwoord.)

De inzichten die ik gaandeweg opdeed, deel ik met je in dit boek. Ik beschrijf hoe we hier gekomen zijn, hoe het erger kan worden (als we het toelaten) en hoe het beter kan worden (als we daarvoor kiezen).

In Deel 1 duik ik kort de geschiedenis in, omdat we alleen vooruit kunnen als we weten waarom we in de problemen zijn gekomen en wat die problemen precies behelzen.

In Deel 2 toon ik twee toekomstscenario’s. Het eerste scenario beschrijft een mogelijke toekomst als we onze levens blijven leiden zoals we nu doen. Het tweede scenario laat zien wat er kan gebeuren als we de samenleving ingrijpend verduurzamen.

In Deel 3 schets ik hoe we die duurzame toekomst kunnen afdwingen. Afwachten en hopen op het beste is niet genoeg. Oude én nieuwe krachten zijn bezig de toekomst te vormen, en de vraag is welke krachten we aanjagen.

De afgelopen jaren ben ik erachter gekomen dat mensen wél iets kunnen veranderen als ze samen in actie komen. Niet in een of andere utopische toekomst, nu al. Hoewel je er in het dagelijks leven weinig van merkt, is er een groeiende groep mensen op de been. Zij vinden dat de toekomst niet iets is wat ons overkomt. En ze hebben gelijk: het verhaal dat we onze (klein)kinderen vertellen, schrijven wij zelf.

Ik gebruik de woorden ‘wij’ en ‘ons’ heel bewust. Dit boek gaat echt over ons allemaal. Het gaat over onze collectieve geschiedenis en onze gezamenlijke toekomst. Iedereen heeft daar zijn eigen positie in en zijn eigen ideeën over. Maar hoe divers we ook zijn, uiteindelijk wonen wij allemaal op dezelfde planeet en delen we één wereldwijd klimaat. Ik zal er niet al te gezapig over doen, maar ik zal regelmatig ‘wij’ schrijven, omdat we een wij zíjn.

Met dit boek wil ik laten zien dat er een manier van kijken bestaat waarbij wanhoop het begin is van iets nieuws, in plaats van een reden om je blik af te wenden. Er is een nieuw verhaal in de maak, een verhaal waarin de gevolgen van al onze acties bij elkaar optellen – en elke bijdrage betekenisvol is.

Dat wil niet zeggen dat alles nu voor altijd goed komt, maar wel dat we een kans hebben om een beslissende wending te maken. Het verhaal dat ik ga vertellen draait niet om ‘minder’ – minder vliegen of minder autorijden. Het draait om meer en beter: meer geluk, meer welvaart, meer gezondheid. Op goede dagen durf ik het hardop te zeggen: alles is nog mogelijk.

Dit boek is voor alle Toms out there. Voor iedereen die geneigd is weg te kijken, maar ook wel weet dat dat geen oplossing is. Voor iedereen die nu eindelijk eens precies wil weten hoe het zit, met dat klimaat. Voor iedereen die een bijdrage wil leveren, als dat nut heeft. Voor iedereen die denkt dat we dit nooit gaan oplossen, maar nog bereid is zich stevig te laten verrassen.

Bestel nu
Lees verder