Wat is (institutioneel) racisme?

Racisme is de notie dat mensen zijn in te delen in ‘rassen’ en dat het ene ‘ras’ beter zou zijn dan het andere. Institutioneel of systemisch racisme is subtieler dan dat; het is racisme op basis van ongeschreven regels, tradities en omgangsvormen. Je vindt institutioneel racisme in Nederland onder meer op onze huizenmarkt, in onze taal, tradities, medische richtlijnen, sollicitatieprocedures en politiekorpsen.

Veel mensen denken dat racisme een houding of opvatting is, of zelfs gedrag. Dat is het niet, schrijft correspondent OluTimehin Adegbeye. Racisme is een systeem. Inderdaad kan een houding, opvatting of gedrag het resultaat van racisme zijn.

Maar racisme is meer dan dat: het sociale construct ‘ras’ is ooit uitgevonden om de slavernij goed te praten. Europeanen degradeerden Afrikanen tot privébezit en zochten naar een manier om dat te rechtvaardigen. Dus verzonnen ze een verhaal over de mensen die ze tot slaaf maakten: ze zouden minder zijn, beestachtig. Die ideeën spelen ook nu nog door; hoe komen we ervan af?

Wat racisme echt is (hint: het is niet wat je denkt, vindt en doet) In: De Correspondent

Aardig zijn tegen zwarte mensen is niet genoeg om jezelf antiracist te noemen. Zelf zwart zijn ook niet. Je bent pas antiracist als je ervoor strijdt dat zwarte mensen net zo vrij kunnen zijn als witte mensen.
Lees hier het essay van OluTimehin Adegbeye (Leestijd: 7-9 minuten)

Een subtielere vorm van racisme is ‘institutioneel racisme’ – racisme dat in de structuren van onze maatschappij zit gebakken, en bijvoorbeeld is terug te vinden in onze tradities. Premier Mark Rutte weigerde in een Kamerdebat de term ‘institutioneel racisme’ te gebruiken omdat het een moeilijke sociologische term zou zijn. Dagblad Trouw legt uit waar de term vandaan komt en waarom er discussie is over die formulering.

Institutioneel racisme is niet langer alleen een sociologische vakterm In: Trouw

Institutioneel racisme is van oorsprong een sociologisch begrip, maar uit de krantendatabank blijkt ook dat deze woordgroep al sinds 1969 in de media wordt gebruikt. Sinds oktober 2013, toen veel kranten aandacht besteedden aan etnisch profileren door de politie, treffen we de term steeds vaker aan en de racismebetogingen anno 2020 kunnen ervoor zorgen dat institutioneel racisme nu ook als lekenterm ingeburgerd raakt.
Lees hier de column van neerlandicus Ton den Boon (Leestijd: 2 minuten)

Nu je de definitie van institutioneel racisme kent, begrijp je ook waarom het zo moeilijk te bepalen is wanneer iets kan worden gedefinieerd als institutioneel of systemisch racisme. Het begrip is altijd in ontwikkeling en beweegt mee met de hoeveelheid kennis over het onderwerp.

Maar wat houdt institutioneel racisme in de praktijk in? In Nederland bijvoorbeeld dat je kansen op de arbeidsmarkt kleiner zijn wanneer je een niet-westerse achternaam hebt, of dat je belastingaangifte dubbel gecontroleerd wordt als je een tweede nationaliteit hebt. Ook in onze taal en cultuur zit racisme, maar hoe herken je het en wat kun je eraan doen? Correspondenten Vera Mulder en Riffy Bol deden een poging tot een overzicht.

Institutioneel racisme in Nederland: wat het is, waar het zit, en wat jij eraan kunt doen In: De Correspondent

De afgelopen tijd gingen duizenden Nederlanders de straat op om te protesteren tegen anti-zwart geweld en discriminatie. Niet alleen uit solidariteit met Amerika: ook in ons eigen land hebben we te kampen met institutioneel racisme. Maar wat houdt dat precies in? En wat doet het met onze maatschappij?
Lees hier de explainer van Vera Mulder en Riffy Bol (Leestijd: 18-23 minuten)

Wat is ‘ras’? En hoe verschilt het van etniciteit en nationaliteit?

Binnen de dieren- en plantenwereld bestaan verschillende rassen, maar er is maar één menselijk ras. Toch is de notie dat je ook mensen kunt indelen in ‘rassen’ – bepaald aan de hand van fysieke kenmerken zoals hun huidskleur – hardnekkig. Racisme gaat niet alleen uit van het idee dat die ‘rassen’ bestaan, maar ook dat het ene ‘ras’ superieur is aan het andere.

Het idee dat er zoiets bestaat als ‘ras’ werd in de achttiende eeuw voor het eerst gedocumenteerd – toen deelden wetenschappers mensen in ‘rassen’ in, onder meer op basis van hun huidskleur. Die theorie werd vervolgens misbruikt om het ene ‘ras’ superieur te verklaren aan het andere. Dat er maar één menselijk ras bestaat, staat inmiddels wetenschappelijk vast.

Waar mensen wel in verschillen: etniciteit. Die wordt onder meer bepaald door je nationaliteit of cultuur. Ook etniciteit wordt gebruikt als variabele om mensen te onderdrukken. In dit artikel wordt uitgelegd waar het idee van ‘ras’ en etniciteit elkaar kruisen en waarom het gesprek erover al snel ingewikkeld wordt.

Wat is het verschil tussen ras en etniciteit? In: Live Science

Ras wordt vaak beschouwd als inherent aan onze biologie, en dus overdraagbaar naar volgende generaties. Etniciteit, daarentegen, wordt meestal begrepen als iets wat we bemachtigen of de manier waarop we onszelf omschrijven, gebaseerd op factoren als onze woonplaats of de cultuur die we met andere mensen delen.
Lees hier de explainer van wetenschapsjournalist Emma Bryce (Leestijd: 10 minuten)

Biologen en genetici hebben keer op keer laten zien dat ‘ras’ niet bestaat. Toch steken eeuwenoude rassentheorieën de laatste jaren weer de kop op. En dat is gevaarlijk. Correspondent Sanne Blauw vroeg de Britse wetenschapsjournalist Angela Saini, die er een boek over schreef, hoe het komt dat die ontkrachte theorieën steeds de kop op blijven steken. Haar antwoord: een ‘wetenschappelijke’ basis kan handig van pas komen voor wie ongelijkheid, bewust of onbewust, in stand wil houden.

Ras bestaat niet. Waarom de rassenwetenschap dan nog wel? In: De Correspondent

Biologen en genetici hebben laten zien dat ras niet bestaat. Toch steken eeuwenoude rassentheorieën de laatste jaren weer de kop op. Hoe komt dat? En waarom is het zo gevaarlijk? Ik vroeg het wetenschapsjournalist Angela Saini, die er een boek over schreef.
Lees hier het interview van Sanne Blauw (Leestijd: 8-10 minuten)

Amade M’charek, hoogleraar antropologie, legt uit wat de gevolgen kunnen zijn van het vasthouden aan achterhaalde rassentheorieën. DNA-onderzoek dat soms hele groepen met bepaalde uiterlijke kenmerken onterecht aanwijst als verdachte, bijvoorbeeld. Zulke toepassingen laten zien hoe groot de rol is van de rassen- of erfelijkheidsleer in ons dagelijks leven. Maar in de wetenschap is daar volgens M’charek nog te weinig kritiek op, omdat praten over ‘ras’ taboe is.

We moeten erkennen: wetenschappers hebben een probleem met ras In: De Correspondent

DNA-onderzoek in politieonderzoek wijst soms hele groepen met bepaalde raciale kenmerken onterecht aan als verdachte. Het is een voorbeeld van de grote rol die erfelijkheidsleer speelt in ons dagelijks leven. Maar in de wetenschap is daar te weinig kritiek op, omdat praten over ‘ras’ er taboe is.
Lees hier de analyse van Amade M’charek (Leestijd: 15-20 minuten)

Hoe manifesteert racisme zich vandaag de dag?

Racisme heeft in elk land een eigen gezicht. Kijk naar het excessieve politiegeweld tegen zwarte burgers in de Verenigde Staten of de antimoslimsentimenten die een verdienmodel zijn geworden voor veel Australische tabloidkranten. In Nederland is racisme soms openlijk gewelddadig, maar vaker dan dat is het subtiel en systemisch.

Hoe systemisch racisme en hardnekkige vooroordelen in de praktijk werken, wordt glashelder in het onderzoek van antropoloog en correspondent Sinan Çankaya. Hij liep jarenlang rond bij de Nederlandse politie om er onderzoek te doen naar discriminatie en ontdekte: de wantrouwende ogen van politieagenten richten zich niet alleen op burgers. Ze richten zich ook op collega’s met een niet-Nederlandse herkomst.

Ook al werkte ik voor de politie, ik bleef ‘een onguur type’ In: De Correspondent

Jarenlang liep ik rond bij de politie om er onderzoek te doen naar discriminatie. Ik leerde: de wantrouwende ogen van politieagenten richten zich niet alleen op burgers. Ze richten zich ook op collega’s met een niet-Nederlandse herkomst.
Lees hier de voorpublicatie van Sinan Çankaya (Leestijd: 15-20 minuten)

Eerder al concludeerde Çankaya dat de Nederlandse politie zich schuldig maakt aan etnisch profileren. Oftewel: gebruikmaken van criteria als huidskleur, nationaliteit, etniciteit, taal of geloof bij opsporing of handhaving, terwijl dat niet objectief te rechtvaardigen is. Daarmee vergroot de politie segregatie en veroorzaakt ze indirect rellen. Tijd voor een andere inrichting van ons politieapparaat, meent de antropoloog.

Hoe discriminerend en ineffectief politiewerk rellen veroorzaakt In: De Correspondent

De Nederlandse politie profileert etnisch. Daarmee vergroot ze de segregatie en veroorzaakt ze indirect rellen. Tijd voor een andere inrichting van ons politieapparaat.
Lees hier de analyse van Sinan Çankaya (Leestijd: 9-12 minuten)

Ander racisme gebeurt open en bloot. Tijdens een protest tegen Zwarte Piet schreeuwden voorstanders, hun kinderen op hun schouders, ‘slet, stinkhoer, vuile bolletjesslikker, hoer van de zwarten, je verpest een kinderfeest’ naar vreedzaam demonstrerende anti-Zwarte Piet-activisten.

De mondige moeder Perle Miangue uit Eindhoven kwam als zwarte vrouw terecht in die intimiderende menigte van Zwarte Piet-aanhangers. Ze besloot tegen hen in te gaan en belandde in een filmpje van Vice, dat miljoenen keren werd bekeken. Haar verzet maakte indruk op correspondent Verzet Clarice Gargard, dus zij zocht haar op.

Boven het racisme staan? Het maar laten waaien? Deze Brabantse moeder is er klaar mee In: De Correspondent

De mondige moeder Perle Miangue uit Eindhoven kwam in 2018 als zwarte vrouw terecht in een intimiderende menigte van pro-Zwarte Piet-demonstranten. Ze besloot tegen hen in te gaan en kwam in een filmpje van Vice dat miljoenen keren werd bekeken. Haar verzet maakte indruk op me, dus besloot ik haar te traceren.
Lees hier het interview van Clarice Gargard (Leestijd: 9-12 minuten)

Racisme beperkt zich niet tot de tegenstelling wit-zwart. Correspondent Hizir Cengiz stoort zich dan ook aan de manier waarop er nu in Nederland over racisme wordt gesproken: er lijkt alleen gewezen te worden naar witte Nederlanders. Hij begrijpt goed dat een deel van hen zich daarom op de kast gejaagd voelt. Alsof zij de enige boosdoeners zijn, terwijl het anti-zwarte racisme binnen de moslimgemeenschap onbesproken blijft.

Racisme is ook in mijn islamitische gemeenschap een probleem In: De Correspondent

Ik stoor me aan de manier waarop er nu in Nederland over racisme wordt gesproken: er lijkt alleen gewezen te worden naar witte Nederlanders. Ik begrijp het goed dat een deel van hen zich daarom op de kast gejaagd voelt. Alsof zij de enige boosdoeners zijn. Er gebeurt hetzelfde als wanneer het over extremisme, homohaat en antisemitisme gaat: ook dan lijkt er alleen gekeken te worden naar mensen zoals ik, ‘de ander’, de moslim, de migrant, de Marokkaan.
Lees hier de column van Hizir Cengiz (Leestijd: 5-6 minuten)

Jerry Afriyie, een van de meest prominente anti-Zwarte Piet-activisten, noemt Zwarte Piet ‘de meest zichtbare vorm van institutioneel racisme’. ​De weerstand die het verzet tegen de karikatuur oproept is tekenend voor het debat.

Hoewel de discussie de laatste jaren hoog opliep, is het verzet tegen Zwarte Piet al meer dan tachtig jaar oud. Het richt zich zelfs niet uitsluitend op de Sinterklaastraditie. Maar het recente verzet tegen Zwarte Piet brak het grotere gesprek over institutioneel racisme in Nederland open – en maakte in de afgelopen jaren veel sluimerend racisme pijnlijk publiek.

Zwarte Piet is op 6 december weer vertrokken. Het racisme blijft In: De Correspondent

​Het verzet tegen Zwarte Piet is niet alleen van deze eeuw, en richt zich niet alleen op de Sinterklaastraditie. Wij hopen dat, ook wanneer alle roetveegpieten het land uit zijn, er meer aandacht komt voor institutioneel racisme in Nederland.
Lees hier het essay van Miguel Heilbron, Mitchell Esajas en Jessica de Abreu (Leestijd: 7-9 minuten)

De klimaatcrisis heeft racistische wortels. Correspondent Eric Holthaus legt uit: klimaatverandering is racistisch omdat het systeem dat het veroorzaakte racistisch is. Nee, stormen zien geen kleur, maar de steeds extreme weersomstandigheden die we meemaken, raken gemeenschappen van kleur die in armoede leven disproportioneel hard.

Simpel gesteld: de reden dat er niet harder wordt gestreden tegen klimaatverandering, is omdat sommige machtige mensen niet willen stoppen met het uitbuiten van mensen van kleur. De urgentie van het bestrijden van de verdere opwarming van de aarde, is volgens hem dan ook dezelfde urgentie als die achter het bestrijden van racisme. 

The climate crisis is racist. The answer is anti-racism In: The Correspondent

Zwarte Amerikanen hebben het zwaarst geleden in het tijdperk van de fossiele brandstoffen, ze zijn gestorven aan luchtvervuiling, kanker door blootstelling aan giftige chemicaliën en zwaar weer in een hoger tempo dan het nationale gemiddelde. En het systeem werkt om deze ongelijkheid in stand te houden.
Lees hier het verhaal van Eric Holthaus (Leestijd: 3 minuten)

Ook correspondent Jelmer Mommers schreef over de link tussen het klimaat en racisme. Hij bepleit dat het voortbestaan van racisme en ongelijkheid kan bestaan bij de gratie van het bewust negeren van het probleem. Bij agenten die wegkijken terwijl hun collega een zwarte burger doodt, bij witte mensen die hun rol in de sociale ongelijkheid niet willen zien omdat dat ongemakkelijk is of omdat het actie vereist waar ze niet toe bereid zijn.

Diezelfde reflex ziet hij al jaren wanneer het gaat over klimaat en hij roept dan ook op: ‘We moeten ons niet alleen keren tegen racisme en klimaatverandering, in het besef dat die twee innig verbonden zijn. We moeten ook afrekenen met het bewuste niet-willen-weten dat beide mogelijk maakt.’

Ook als je wegkijkt ben je schuldig. Wat racisme en klimaatverandering met elkaar gemeen hebben In: De Correspondent

Ook in Nederland zijn er heel veel witte mensen die niet willen weten dat institutioneel racisme bestaat, misschien omdat ze het zich niet voor kunnen stellen, maar misschien ook omdat ze zich liever onschuldig wanen.
Lees hier de column van Jelmer Mommers (Leestijd: 6-7 minuten)

Racisme zit dus onder meer in ons politieapparaat, in onze arbeidsmarkt, onze tradities, in de hele maatschappij. Maar omdat het gesprek erover vaak wordt getekend door emotie, komt het inhoudelijke probleem – en de schaal ervan –  zelden goed aan bod. NU.nl publiceerde een goed overzicht van alle onderzoeken naar institutioneel racisme in Nederland.

Dit vertelt onderzoek over institutioneel racisme in Nederland In: NU.nl

Wat is er bekend over de invloed van je huidskleur of het land waar je ouders vandaan komen tijdens je schoolloopbaan, als je naar een baan of woning zoekt of wanneer je wordt aangehouden door de politie? Een overzicht van Nederlands onderzoek naar institutioneel racisme.
Lees hier de analyse van NU.nl-redacteur Shannon Bakker (Leestijd: 5 minuten)

Correspondent Maite Vermeulen schrijft over ontwikkelingssamenwerking en migratie en ziet dat racistische denkbeelden ook daar een rol spelen. De kijk van de Swazische antropoloog Jason Hickel op het onderwerp noemt ze een belangrijke. ‘Hij bekijkt de hulpsector vanuit een zeldzaam kritisch perspectief. Zo ook weer in zijn meest recente stuk voor Al Jazeera, waarin hij de ontwikkelingshulpsector “racistisch” en “koloniaal” noemt.’

Zijn punt: we maken volgens ontwikkelingsexperts geweldige vooruitgang in de strijd tegen armoede. Alleen hanteren we voor iemand in, zeg, Soedan of India, een heel ander armoedeniveau dan voor iemand in de VS of Nederland. ‘Why is it that the barons of international development judge the lives of people in the global South by $1.90 per day, when everyone agrees – including the World Bank itself – that this standard is far too low for a human being in the global North?’ vraagt Hickel zich af.

The racist double standards of international development In: Al Jazeera

De bewering dat we ‘wonderlijke vooruitgang’ boeken tegen de armoede in de wereld is een misvatting die gebaseerd is op een koloniale mentaliteit.
Lees hier het verhaal van Jason Hickel (Leestijd: 7-10 minuten)

Wat Hickel ziet gebeuren in de wereld van de ontwikkelingssamenwerking wordt onderschreven door hoogleraar Célestin Monga (verbonden aan de Harvard-universiteit), die in dit openhartige verhaal schetst hoe hij jarenlang tegen vooroordelen over zijn nationaliteit aanliep in de hulpsector.

Als econoom bij de Wereldbank kreeg hij meer dan eens te horen dat klanten niet geadviseerd wilden worden door ‘iemand uit Afrika’. Wat zijn kwalificaties waren, was van secundair belang. Het is een even schokkend als inzichtelijk verhaal over structuren die in elk haarvat van de samenleving zitten – en dus ook in de sector die werkt voor meer wereldwijde gelijkheid.

Discriminatie en vooroordelen in ontwikkelingssamenwerking In: Brookings Institute Blog

Jaren geleden werd ik benoemd tot senior econoom op de afdeling Europa en Centraal-Azië van de Wereldbank. Ondanks het feit dat ik na een zwaar, open en competitief proces werd benoemd, waren sommige van mijn collega’s bang dat er een Kameroener voor de functie werd uitgekozen.
Lees hier het artikel van Célestin Monga (Leestijd: 10-15 minuten)


Waar komt institutioneel racisme vandaan?

De wortels van het racisme waar we in het heden mee kampen, liggen in het verleden. Kennis over dat verleden, bijvoorbeeld de koloniale geschiedenis van ons eigen land, is essentieel voor wie niet alleen wil begrijpen hoe we hier zijn gekomen, maar ook wat de volgende stappen kunnen zijn richting meer gelijkheid.

Racisme is altijd een essentieel onderdeel geweest van kolonialisme, dat is gebaseerd op een systeem van culturele hiërarchie. De ene groep heeft daarbij voor langere tijd de controle over een territorium en heerst over een ondergeschikte groep, die volledig gescheiden wordt van de heersende macht. Wie kolonialisme begrijpt, begrijpt hoe racisme in eerste instantie heeft kunnen ontstaan, maar ook waarom de machtsverhoudingen die toen werden bepaald, ook nu nog doorspelen.

De invloed van kolonisatie op identiteit In: The Anarchist Library

De huidige indeling en opmaak van de wereld is voor een belangrijk deel bepaald door de kolonisatie en veroveringen door Europese landen. Hoewel directe kolonisatie zo goed als verdwenen is, blijft de ideologie van het kolonialisme overeind in de identiteit van mensen binnen het culturele domein, alsook in politieke, economische en sociale instituties.
Lees hier de analyse van antropoloog Chris Kortright (Leestijd: 15 minuten)

Dat het Nederlandse lesmateriaal nog te eenzijdig is over onze koloniale geschiedenis, blijkt uit onderzoek van de Amerikaanse socioloog Melissa Weiner. Ze bekeek de Nederlandse schoolboeken en zag bijvoorbeeld dat slaafgemaakten nog steeds als handelswaar worden beschreven, dat vrijheidsstrijders amper genoemd worden, en dat bijna nergens de Gouden Eeuw in verband wordt gebracht met de gedwongen arbeid van de geroofde Afrikanen.

Zulke verzwegen geschiedenissen zorgen niet alleen voor gaten in onze algemene ontwikkeling, maar maken ook dat we het huidige racisme minder goed weten te plaatsen. Daarom startten we bij De Correspondent de collectie ‘Verzwegen geschiedenis’, waarin we in samenwerking met onderzoekscollectief The Black Archives verhalen uit de Nederlandse geschiedenis vertellen die iedereen zou moeten kennen.

Waarom we oktober 2017 uitriepen tot Maand van de Verzwegen Geschiedenis In: De Correspondent

De Correspondent organiseerde in oktober 2017 met The Black Archives de Maand van de Verzwegen Geschiedenis. We publiceerden over episodes uit de geschiedenis die de lesboeken nog niet hebben gehaald.
Lees hier de update van Andreas Jonkers, Miguel Heilbron, Jessica de Abreu, Mitchell Esajas en Anna Vossers (Leestijd: 3 minuten)

Een andere mogelijke verklaring voor racisme kun je vinden in het kapitalisme. Er is een onlosmakelijk verband tussen de slavenhandel, racisme en het ontstaan van het kapitalisme waar onze maatschappij vandaag de dag nog op draait.

Racisme is niet het directe gevolg van slavernij; ook de Griekse en Romeinse rijken waren al gebouwd op de ruggen van slaafgemaakten. Het was pas toen de trans-Atlantische slavenhandel begon dat de notie van ‘ras’ en een donkere huid als inferieur een rol begonnen te spelen. Het is ook de periode waarin het moderne kapitalisme vorm kreeg.

De wortels van het racisme In: Socialist Worker

Hoewel academici en tegenstanders van het socialisme vaak beweren dat Karl Marx geen aandacht besteedde aan racisme, beschreef Marx in feite juist de processen die ten grondslag liggen aan het moderne racisme. Zijn uitleg over de opkomst van het kapitalisme stelde de Afrikaanse slavenhandel, de Europese uitroeiing van inheemse volkeren in Noord- en Zuid-Amerika en het kolonialisme centraal.
Lees hier de analyse van auteur Lance Selfa (Leestijd: 25 minuten)

Wat doet institutioneel racisme met mens en maatschappij?

Racisme op de woningmarkt houdt segregatie in stand. Racisme op de arbeidsmarkt zorgt ervoor dat mensen vast blijven zitten in lagere sociaal-economische posities. Racisme bij de politie en in de rechtspraak zorgen ervoor dat mensen van kleur vaker en zwaarder worden gecontroleerd, opgepakt en gestraft dan hun witte medelanders. Dat ondermijnt vervolgens het vertrouwen van burgers in de politie en de staat.

En dan zijn er ook nog de minder makkelijk in cijfers en modellen te vangen persoonlijke ervaringen, en de littekens die ze veroorzaken bij de mensen die te lijden hebben onder institutioneel racisme.

Er is veel bekend over de economische en politieke gevolgen van racisme en onderdrukking, maar naar de psychologische effecten van racisme op de mensen die eronder lijden was tot een aantal jaar geleden nog maar weinig onderzoek.

Monnica Williams, een Amerikaanse psycholoog en directeur van een universitair centrum voor geestelijke gezondheid, doet onderzoek naar de link tussen racisme en mentale gezondheid. Haar bevindingen zijn schokkend: ze pleit ervoor om racisme aan te merken als mogelijke oorzaak van posttraumatisch stresssyndroom, en op te nemen in de officiële Amerikaanse medische richtlijnen.

De psychologische impact van racisme In: The New York Times Magazine

Veel werk van psycholoog Monnica Williams richt zich op individuen die het doelwit werden van raciale discriminatie of agressie, maar op ras gebaseerde stressreacties kunnen volgens haar ook worden opgeroepen door gebeurtenissen die ‘plaatsvervangend’ of extern worden ervaren, via een derde partij, zoals sociale media of nationaal nieuws.
Lees hier het interview van journalist Jenna Wortham (Leestijd: 5 minuten)

In deze video van AT5-journalist Charisa Chotoe komen niet-witte Nederlanders aan het woord over hun ervaringen met racisme en over hoe het is om steeds gevraagd te worden hun ervaringen te delen. Vervolgens legt psycholoog Saisha Partiman uit in hoeverre racisme kan zorgen voor trauma.

Racisme is geen discussie In: Instagram

De afgelopen weken gaat het over discriminatie op basis van huidskleur, anti-zwart geweld en racisme. Regelmatig wordt de vraag gesteld: ‘Wanneer heb jij te maken gehad met racisme?’ We bespreken hoe het is om die vraag te krijgen. Met psycholoog Saisha Partiman bespreken we in hoeverre racisme kan zorgen voor trauma.
Bekijk hier de video van journalist Charisa Chotoe (Kijktijd: 7 minuten)

In zijn boek Between the World and Me richt de Amerikaanse schrijver Ta-Nehisi Coates zich tot zijn zoon, die opgroeit in een land waarvan de nationale ‘droom’ is gebouwd op de slavenarbeid van zijn zwarte voorouders. Coates’ boek is een nietsontziende analyse van het structurele racisme in Amerika, maar zijn boodschap is universeel toepasbaar: racisme is een lichamelijke ervaring, die ‘hersenen loswrikt, luchtwegen blokkeert, botten breekt’.

Ras is het kind van racisme. Niet de vader In: De Correspondent

In 2015 verscheen de Nederlandse vertaling van Ta-Nehisi Coates’ nietsontziende analyse van het structurele racisme in Amerika. Coates richt zich tot zijn zoon, die opgroeit in een land waarvan de nationale ‘droom’ rust op de ruggen van zijn zwarte voorouders. Maar zijn boodschap is universeel: racisme is een lichamelijke ervaring, die ‘hersenen loswrikt, luchtwegen blokkeert, botten breekt’.
Lees hier de voorpublicatie van Ta-Nehisi Coates (Leestijd: 12-17 minuten)

Waar Coates’ beschrijving van racisme universeel toepasbaar lijkt, richt historicus Zihni Özdil zich in dit gesprek met correspondent Lex Bohlmeijer specifiek op welke effecten racisme in Nederland heeft. Hij ontleedt het institutioneel racisme waarvoor we volgens hem in eigen land de ogen sluiten. Een gesprek over Geert Wilders, ‘allochtonen’ en een nieuw burgerschap.

Zihni Özdil over het racisme in het DNA van Nederland In: De Correspondent

Zihni Özdil is oud-kamerlid en schrijver. In dit gesprek met correspondent Lex Bohlmeijer kiest hij frontaal de aanval tegen het institutioneel racisme in Nederland. Het institutioneel racisme waar wij volgens Özdil de ogen voor sluiten. Een verdiepend gesprek over Geert Wilders, ‘allochtonen’ en een nieuw burgerschap.
Beluister hier de podcast van Lex Bohlmeijer (Luistertijd: 40 minuten)

Het zijn onder andere verhalen zoals die hierboven die, tezamen met het activisme van bewegingen als Black Lives Matter, steeds duidelijker laten zien wat racisme doet met mensen en maatschappijen. Een bittere strijd, maar wel een die de laatste jaren steeds meer effect lijkt te hebben.

Correspondent Nesrine Malik ziet dat deze protesten niet nieuw zijn, maar dat er wel iets anders aan de hand is. De Black Lives Matter-beweging is een reactie op het erger wordende racisme, maar ze is volgens haar óók het resultaat van de toenemende vooruitgang, macht en invloed van zwarte mensen.

Protest tegen racisme groeit ook omdat het juist beter gaat met mensen van kleur In: De Correspondent

In enkele weken tijd lijkt de wereld beland te zijn in een polariserend conflict over racisme. De mondiale protestbeweging liet zien dat de bom wel moest barsten, want de situatie wordt alleen maar erger. Maar je kunt het beeld ook anders interpreteren: het kon gebeuren omdat de situatie juist verbetert.
Lees hier het verhaal van Nesrine Malik (Leestijd: 15-20 minuten)

Ook vooruitgang: dat een veelvoud aan perspectieven de norm wordt. Want wie steevast hetzelfde perspectief op de wereld consumeert, loopt vast. Correspondent Nesrine Malik beschrijft hoe belangrijk het is dat schrijvers van kleur in het algemeen en zwarte schrijvers in het bijzonder een prominentere en stabielere plek binnen de literatuur krijgen.

Want daar waar witte schrijvers de norm zijn in zo’n beetje elke tak van de boekenwereld, verwacht de markt dat zwarte schrijvers toch vooral over ‘etnische kwesties’ schrijven. Het gevolg: segregatie en een stolling van precies de dynamiek waartegen zwarte mensen om te beginnen demonstreren: dat zwarte mensen ontbreken op de plekken waar het ertoe doet.

Door de protesten staan zwarte schrijvers in de spotlights. Zo wordt dat het nieuwe normaal In: De Correspondent

Denk eens aan alle zwarte schrijvers die je hebt gelezen. Beter nog, denk eens aan alle zwarte schrijvers die je ként. Toen ik opgroeide, kende ik maar één categorie zwarte schrijver. Het type dat schreef over zwart-zijn. Zeker in de non-fictie leek er voor zwarte schrijvers geen ander doel dan hun eigen ervaringen met racisme – of die van hun land – uit te diepen.
Lees hier de column van Nesrine Malik (Leestijd: 3 minuten)

Dit verhaal over solidariteit tussen zwarte Afrikanen en zwarte Amerikanen biedt zo’n gelaagd en inzichtgevend perspectief. Het gaat over hoe na de recente opleving van de Black Lives Matter-beweging in de VS, ook in een aantal Afrikaanse landen zoals Ghana, Senegal en Kenia, mensen de straat op gingen en wat dat betekent. En het schetst een beeld van de gedeelde geschiedenis; over hoe de burgerrechtenbewegingen zich aan weerszijden van de Atlantische Oceaan ontwikkelden en de afgelopen eeuw altijd met elkaar in contact hebben gestaan.

Black lives must matter in Africa too In: Mail & Guardian South Africa

De solidariteit tussen Afrikanen en Afrikaanse Amerikanen is niet nieuw. Afrikanen en Afro-Amerikanen steunen elkaars strijd voor politieke en burgerrechten al lang.

(Tip via gespreksredacteur Nabeelah Shabbir)
Lees hier het verhaal van Audrey Donkor (Leestijd: 10-12 minuten)

Al 35 jaar doet Gerri Eickhof van over de hele wereld verslag voor het NOS Journaal. Dit jaar gaf hij voor het eerst bij zijn baas aan dat hij ergens geen verslag van wilde doen, omdat hij dacht dat hij niet objectief kon blijven. Het ging over de Black Lives Matter-demonstratie op de Dam van begin juni 2020. Eigenlijk had hij op persoonlijke titel aanwezig willen zijn bij het protest, maar vond dat hij dat niet kon maken vanwege zijn baan.

In dit interview met Sara Berkeljon van de Volkskrant vertelt hij uitgebreid over zijn rijke carrière, hoe hij omgaat met het verwerken van de ellende waarvan hij vaak verslag moet doen, de afwegingen die hij als journalist maakt en waarom hij in het geval van de demonstratie vond dat iemand anders het item beter op zich kon nemen: onder andere zijn persoonlijke ervaringen met racisme. Eickhof: ‘Mijn sympathie ligt in conflictsituaties rond etniciteit altijd bij gekleurd en zwart. Omdat racisme mij persoonlijk raakt, en ik daar niet overheen kan en wil stappen.’

Gerri Eickhof: ‘Racisme raakt mij persoonlijk, en ik kan en wil daar niet overheen stappen’ In: De Volkskrant

Lange tijd heeft NOS-verslaggever Gerri Eickhof niet over racisme willen praten – ook al had hij er van kinds af aan mee te maken. Sinds de Black Lives Matter-beweging weer ferm op de agenda staat, heeft hij journaalitems overgeslagen, uit angst niet langer objectief te kunnen zijn. Nu spreekt hij zich toch uit.
Lees hier het interview van Sara Berkeljon (Leestijd: 15-20 minuten)

Schrijver Robert Vuijsje heeft een interessante kijk op het gesprek over racisme; hij werd als Joods-Nederlandse jonge man vaak aangezien voor Marokkaan en om die reden gediscrimineerd. Het boek Alleen maar nette mensen dat hij in 2008 schreef, losjes gebaseerd op die ervaring, kwam onder vuur te liggen. Zijn semi-autobiografische hoofdpersonage had namelijk een seksuele fascinatie voor zwarte vrouwen. De beschrijvingen van die vrouwen en van de Amsterdamse Bijlmer, waar het boek zich deels afspeelde, werden gezien als exotisme en hij werd beticht van het in stand houden van schadelijke stereotypen.

Na de storm die het boek opleverde (Vuijsje ging onder meer naar Suriname om daar in gesprek te gaan met zijn criticasters en schreef daar een volgend boek over) begon hij een interviewserie waarin hij onderzoekt welke rol afkomst speelt in de levens van niet-witte Nederlanders. Driehonderd portretten schreef hij sindsdien. Nu de serie wordt gebundeld vertelt hij wat hij leerde: ‘Ik ben eigenlijk verbaasd dat niet iedereen hierover schrijft.’

‘Welke rol speelt afkomst in het leven van Nederlanders? Dat is waar alle verkiezingen uiteindelijk over gaan’ In: De Volkskrant

Schrijver Robert Vuijsje maakte al bijna driehonderd interviews in zijn serie Land van afkomst, waarin hij ‘zwartharige Nederlanders’ spreekt over welke rol afkomst in hun leven speelt.
Lees hier het interview van Myrel Morskate (Leestijd: 8-10 minuten)


Waarom is het gesprek over institutioneel racisme zo lastig?

Het gesprek over racisme ontspoort al snel, omdat het naast hard aantoonbare ongelijkheid óók gaat over menselijke interactie en onbewuste en persoonlijke belevingen. Frustratie, perceptie, onwetendheid, intentie, emotie; vind je weg er maar eens doorheen. Het compliceert het gesprek over racisme. Hoe werkt dat, en hoe gaan we daarmee om?

‘Identiteitspolitiek’ wordt vaak genoemd als reden voor het vastlopen van het gesprek rond ongelijkheid. Anti-Zwarte Piet-demonstranten, BIJ1, DENK, lhbtqia-activisten, allemaal krijgen ze het verwijt dat ze ‘identiteitspolitiek’ bedrijven. Dat ze een voorkeursbehandeling voor zichzelf en hun aanhang opeisen. Correspondent Valentijn De Hingh legt uit wat identiteitspolitiek is, en waarom ze lang niet altijd werkt maar tóch onmisbaar is.

Hoe los je racisme, seksisme en homofobie op? Allemaal tegelijk In: De Correspondent

Anti-Zwarte Piet-demonstranten, BIJ1, DENK, lhbtqia-activisten, allemaal krijgen ze het verwijt dat ze ‘identiteitspolitiek’ bedrijven. Dat ze een voorkeursbehandeling voor zichzelf en hun aanhang opeisen. In een kwartier uitgelegd: wat identiteitspolitiek is, waarom ze lang niet altijd werkt maar tóch onmisbaar is.
Lees hier de explainer van Valentijn De Hingh (Leestijd: 12-17 minuten)

Tijdens haar werk als diversiteitstrainer in de VS kwam Robin DiAngelo erachter hoe lastig de meeste witte mensen het vinden om over ras en racisme te praten – met name witte mensen die zichzelf omschrijven als progressief en ruimdenkend.

Haar antwoord op de vraag waar die weerstand vandaan komt: ‘white fragility’, een term die ze muntte in 2011 en waarover ze later een bestseller schreef. In deze fantastische lezing loopt DiAngelo de belangrijkste punten van haar boek na. Volgens DiAngelo lopen gesprekken over racisme vooral spaak omdat witte mensen het pijnlijk vinden hun medeverantwoordelijkheid onder ogen te komen.

Hoogleraar Robin DiAngelo over ‘witte fragiliteit’ In: Seattle Channel

Hoogleraar Robin DiAngelo van de University of Washington leest voor uit haar boek White Fragility: Why It’s So Hard for White People to Talk About Racism. Ze legt uit wat witte fragiliteit inhoudt, en vertelt hoe witte mensen de capaciteit kunnen ontwikkelen om zich constructiever uit te laten over etniciteit.

(Tip via correspondent Identiteit Valentijn De Hingh)
Bekijk hier de video van hoogleraar Robin DiAngelo (Kijktijd: 1 uur en 25 minuten)

Als het concept ‘white fragility’ na het zien van DiAngelo’s lezing nog te abstract is, dan laat onderstaande video goed zien hoe het in de praktijk meespeelt in gesprekken over ras. De video toont een sociaal experiment dat onderwijzeres Jane Elliott al sinds het eind van de jaren zestig uitvoert om de realiteit van racisme tot witte mensen door te laten dringen.

In haar experiment draait Elliott de rollen voor de verandering eens om: in plaats van deelnemers in te delen op huidskleur, maakt Elliott onderscheid op oogkleur. Vervolgens verklaart ze de blauwogige deelnemers inferieur, en onderwerpt hen aan een tirannieke behandeling.

Wat er gebeurt als je onderscheid maakt tussen mensen met blauwe en bruine ogen In: YouTube

Lerares Jane Elliott wilde haar leerlingen laten zien hoe het voelt om gediscrimineerd te worden, en wat dat met mensen kan doen. Ze deelde haar klas in op oogkleur (blauw of bruin). Op de eerste dag kregen de bruinogige kinderen te horen dat zij slimmer, aardiger, netter en beter waren dan hun klasgenoten met blauwe ogen.
Bekijk hier de video van docent Jane Elliott (Kijktijd: 50 minuten)

Maar hoe zit het dan in Nederland? Ons progressieve zelfbeeld zit constructieve gesprekken over racisme in de weg. Dat stelt Gloria Wekker, emeritus hoogleraar Gender en Etniciteit aan de Universiteit Utrecht, in haar boek Witte onschuld.

In onderstaand artikel voor De Correspondent licht ze de standpunten uit haar boek toe. Volgens Wekker strookt het beeld dat wij als Nederlanders van onszelf hebben – progressief, tolerant – niet met onze geschiedenis, waarin imperialisme, koloniale onderwerping en het bijbehorende geloof in witte superioriteit een belangrijke rol speelden.

Het is tijd voor een conclusie: witte onschuld is een illusie In: De Correspondent

Het ‘kleine’ Nederland heeft er eeuwenlang een imposant imperialistisch rijk op nagehouden. Toch heeft het dat nooit echt willen weten. Dat heeft grote gevolgen voor de huidige racismediscussie: we blijven vergeten, ontwijken en ontkennen. Tijd voor een einde aan dat imperialisme.
Lees hier het essay van Gloria Wekker (Leestijd: 9-12 minuten)

Maar DiAngelo heeft ook felle tegenstanders die menen dat haar intersectionele visie het gesprek juist onmogelijk maakt. De focus op termen als white fragility zou te weinig ruimte zou bieden voor nuance in een ingewikkeld en gevoelig gesprek en mensen teveel in hokjes plaatsen. Volgens Rolling Stone-journalist Matt Taibbi versmalt de woordkeuze van ‘dit type theoristen’ de discussie zelfs. Hij vindt dat je, door de nadruk te leggen op termen als racist en antiracist, platform en deplatform, je de ambiguïteit, de nuance en het gevoel haalt uit een gesprek doordat er steeds wordt gezocht naar tegenstellingen.

On “White Fragility” In: Taibbi.substack.com

De beweging die zichzelf "antiracisme" noemt is compleet in haar pessimisme over rassenverhoudingen. Het ziet de mens als opgesloten in een van de drie categorieën: leden van onderdrukte groepen, bondgenoten en witte onderdrukkers.
Lees hier het stuk van Matt Taibi (Leestijd: 5 minuten)

Taibbi’s vrees voor DiAngelo’s school van activisme valt te betwisten, maar het gesprek over hoe antiracisme wel of niet aan te pakken, laait regelmatig op. Zo ook na de Volkskrant-reconstructie van hoe De School, een nachtclub in Amsterdam, werd afgefakkeld nadat ze geen steun aan Black Lives Matter had gepost op Instagram.

Het verhaal over hoe de (inmiddels gesloten) club het mikpunt werd van een aantal antiracisten en daar als organisatie vervolgens ook niet meer uitkwam, laat een aantal interessante dynamieken zien. Het werpt vragen op over wat vruchtbare manieren zijn om ongelijkheid aan te kaarten: hoe, waar en bij wie. Want werd hier inderdaad een welwillende organisatie op de knieën gedwongen, of werden hier dieperliggend probleem en machtsstructuren aangekaart, die nu worden afgedaan als semantiek?

Hoe werd de progressiefste club van Nederland het mikpunt in het antiracismedebat? In: De Volkskrant

De Amsterdamse nachtclub De School ligt onder vuur. Bezoekers en medewerkers vinden de organisatie te wit. Hoe kon het oordeel over de vooruitstrevende en inclusieve club in zo korte tijd 180 graden draaien?
Lees hier de reconstructie van Ashwant Nandram (Leestijd 12-15 minuten)

Wat er gebeurde in De School kun je scharen onder ‘cancel culture’; een fenomeen waarbij een persoon of organisatie wordt geboycot na protest op sociale media. Denk aan Johan Derksen, die valse opmerkingen maakte over rapper en activist Akwasi, waarna mensen de adverteerders van zijn programma Veronica Inside opriepen zich terug te trekken. Kritiek op publieke personen, zeker wanneer die geld of roem vergaren ten koste van anderen: logisch en nodig.

Maar in hoeverre draagt iemand cancellen bij aan meer gelijkheid? En kan/mag een geannuleerd persoon zich later nog beteren? In The Atlantic wordt nog een interessant aspect van de afrekencultuur belicht; het kapitalisme. Want het kan wel mooi solidair staan, zo’n adverteerder die zich terugtrekt onder sociale druk; het levert de bedrijven ook genoeg op en zorgt zelden voor échte verandering.

Cancel culture and the problem of woke capitalism In: The Atlantic

Hoe kapitalisme de ‘cancel culture’ aanjaagt: pas op voor symboolmaatregelen van grote bedrijven, die bestaande machtsstructuren ongemoeid laten.
Lees hier het artikel van Helen Lewis (Leestijd: 17-20 minuten)

Er is veel kritiek op het gebrek aan diversiteit op mediaredacties, zo ook op die van De Correspondent. Hoofdredacteur Rob Wijnberg zei zeven jaar geleden, bij onze oprichting, nog: ‘ik zie geen kleur’. Nu schaamt hij zich voor die uitspraak. Het verschil is volgens hem ontstaan door op te houden zich af te vragen wat hij denkt dat racisme is en te beginnen met luisteren naar wat mensen die er daadwerkelijk ervaring mee hebben erover zeggen.

In dit essay beschrijft hij hoe zijn denken veranderde en zet hij uiteen hoe afkomst en kansen onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. ‘Van bovenaf lijkt elke piramide plat. Ook de historisch gegroeide, sociaal-economische piramide die onze samenleving is. Een wit persoon die zegt: “Ik zie geen kleur” is in essentie hetzelfde als een baas die zegt: “Ik zie geen hiërarchie”. Dat die voor jou niet zichtbaar is, wil niet zeggen dat die er niet is. Het wil wél zeggen dat jij je kunt veroorloven die niet te zien.’

Wat ik leerde over racisme door te luisteren naar mensen die het ervaren In: De Correspondent

‘Niets aan dit stuk is bedoeld als beschuldiging of verwijt, maar mocht dat toch zo voelen, dan is dat waarschijnlijk terecht. Ik voelde me ook aangevallen als het over racisme ging en zie nu dat dat onderdeel van het probleem was.’
Lees hier het essay van Rob (Leestijd: 11-15 minuten)

Het is boeiend om terug te kijken op hoe antiracisten in het verleden te werk gingen en wat ze bereikten. Correspondent Lennart Hofman was onder de indruk van dit interview met dominee Harcourt Klinefelter (82), oud-perschef van Martin Luther King, die tegenwoordig in Steenwijkerwold, Overijssel woont. Hij vertelt aan journalist Karel Smouter hoe hij tegen de antiracismebeweging van nu aankijkt. Zij het met enige reserve, omdat hij de huidige generatie actievoerders niet voor de voeten wil lopen.

Zijn verhaal bevat een hoop interessante inzichten. Zo reflecteert Klinefelter op het belang van verzoening, zijn eigen rol als witte activist, geweldloos verzet (wat volgens hem iets anders is dan lijdzaam toezien) en antiracisme als onderdeel van een grotere strijd – waar ook armoede, militarisme en klimaatverandering onder vallen. Ook meent hij dat verandering in golven komt, wat hem hoopvol houdt.

Hoe de perschef van Martin Luther King naar Black Lives Matter kijkt In: NRC Handelsblad

‘Als ik naar Black Lives Matter en Kick Out Zwarte Piet kijk, zie ik die bewegingen als nieuwe golven die het gevolg zijn van de steen die King en anderen destijds in de oceaan gooiden. Soms kan het tientallen jaren duren voor zo’n golf ergens aanspoelt.’
Lees hier het interview van Karel Smouter (Leestijd: 15-20 minuten)


Wat kun je zelf doen tegen institutioneel racisme?

Omdat (institutioneel) racisme zich op zo veel vlakken in zo veel verschillende vormen manifesteert, is één overkoepelende oplossing noemen onmogelijk. Maar meer historisch besef kweken, empowerment en zorgen voor betere representatie zijn alvast stappen in de juiste richting.

Racisme gaat niet worden opgelost door gediscrimineerde minderheden, zoals misogynie niet gaat worden opgelost door vrouwen. Black Lives Matter-oprichter Patrisse Cullors legt uit hoe je kunt bijdragen. En ze benoemt waarom in de strijd voor gelijkwaardigheid ‘intersectionaliteit’ zo belangrijk is – het meenemen van andere factoren zoals seksuele gerichtheid, sociaal-economische positie en gender. ‘Als we een veilige wereld kunnen vormen voor de meest gemarginaliseerden, zullen alle andere mensen ook vrij zijn.’

Waarom het verzet van Black Lives Matter iedereen aangaat In: De Correspondent

Na de zoveelste moord van de Amerikaanse politie op een ongewapende zwarte burger kwam een deel van de VS deze week in verzet. Veel van die protesten gebeuren uit naam van Black Lives Matter. Drie jaar geleden sprak ik een van de oprichters ervan, Patrisse Cullors, over hoe de beweging strijdt voor gelijkheid. Haar adviezen van toen blijven staan: erken je privilege en zet die macht in tegen ongelijkheid.
Lees hier het interview van Vera Mulder (Leestijd: 9-12 minuten)

De Amsterdamse Mitchell Esajas is een van de aanjagers van het protest tegen Zwarte Piet. Hij behoort tot een generatie die zich niet neer wil leggen bij het bestaan van institutioneel racisme in Nederland. In Amsterdam-Noord en de Bijlmer werkt hij aan de empowerment van jonge mensen die niet geloven dat ze ooit naar de universiteit zouden kunnen gaan. Hoe hij dat doet, vertelt hij in deze podcast.

Strijden tegen institutioneel racisme doe je door empowerment In: De Correspondent

Mitchell Esajas (Amsterdam, 1988) is een van de aanjagers van het zwartepietendebat. Hij behoort tot een generatie die zich niet neer wil leggen bij het bestaan van institutioneel racisme in Nederland. In Amsterdam-Noord en de Bijlmer werkt hij aan de empowerment van jonge mensen die niet geloven dat ze ooit naar de universiteit zouden kunnen gaan.
Beluister hier de podcast van Lex Bohlmeijer (Luistertijd: 35 minuten)

Leren over racisme en waar het vandaan komt

Wie waren belangrijke personen in de Nederlandse geschiedenis? Mogelijk denk je gelijk aan namen als Willem van Oranje, Michiel de Ruyter en Anne Frank. Over deze personen leren we op school en kunnen we veel lezen in geschiedenisboeken en andere literatuur.

Hoe kan het dat we zo weinig leren over zwarte personen in de geschiedenis van Nederland, Europa en de wereld? Dat komt omdat de geschiedenis vaak wordt beschreven vanuit eurocentrisch perspectief. In dit artikel bespreken we twaalf zwarte sleutelfiguren uit onze vaderlandse geschiedenis die iedereen zou moeten kennen.

Geschiedenisboeken staan vol witte hoofdpersonen. Hier 12 zwarte sleutelfiguren In: De Correspondent

Hoe kan het dat we zo weinig leren over zwarte personen in de geschiedenis van Nederland, Europa en de wereld? Maak kennis met twaalf zwarte, onbekende hoofdrolspelers in de geschiedenis.
Lees hier de analyse van Miguel Heilbron, Mitchell Esajas en Jessica de Abreu (Leestijd: 10-13 minuten)

Op 1 juli 1863 schafte Nederland officieel de slavernij af. Miguel Heilbron en Mathieu Wijdeven ontdekten dat hun betovergrootvader George Rustwijk ruim een eeuw geleden al opriep die historische dag te vieren, maar Keti Koti (vertaald: gebroken kettingen) is in Nederland nog altijd geen nationale feestdag. Hoe komt dat?

Vier de afschaffing van de slavernij (zei deze dichter al meer dan honderd jaar geleden) In: De Correspondent

Op 1 juli 1863 schafte Nederland officieel de slavernij af. Wij ontdekten dat onze betovergrootvader George Rustwijk ruim een eeuw geleden al opriep deze historische dag te vieren. Zijn opzwepende toespraak had vandaag geschreven kunnen zijn. Want nog altijd is Keti Koti in Nederland geen nationale feestdag.
Lees hier het essay van Mathieu Wijdeven en Miguel Heilbron (Leestijd: 10-14 minuten)

Talloze Afro-Amerikaanse soldaten en bewoners uit de toenmalige Nederlandse koloniën hebben Nederland in de Tweede Wereldoorlog helpen bevrijden. Van de 10 miljoen soldaten die Amerika naar de oorlog stuurde, waren er maar liefst 1,2 miljoen Afro-Amerikaans. Maar ze ontbreken in onze oorlogsfilms en bij herdenkingen. Tijd om stil te staan bij deze vergeten helden.

Duizenden zwarte soldaten hebben Europa bevrijd, maar hun gezichten zien we amper als we de oorlog herdenken In: De Correspondent

Talloze Afro-Amerikaanse soldaten en bewoners uit de toenmalige Nederlandse kolonies hebben Nederland in de Tweede Wereldoorlog helpen bevrijden. Maar ze ontbreken in onze oorlogsfilms en bij herdenkingen. Tijd om stil te staan bij deze vergeten helden.
Lees hier het essay van Karin Amatmoekrim (Leestijd: 13-18 minuten)

Dekolonisatie

Wat is dekoloniseren? Afscheid nemen van koloniale overblijfselen in het heden. Denk aan het neerhalen van standbeelden van misdadigers, of het Amsterdam Museum dat de term ‘Gouden Eeuw’ niet meer gebruikt. Dekoloniseren is volgens veel activisten hét medicijn tegen de koloniale kater, mits je de bijsluiter goed leest. Heleen Debeuckelaere legt uit wat het ons nu kan opleveren om de dingen van toen op te geven.

Kolonialisme leeft door in het heden. Daarom is dekoloniseren belangrijk In: De Correspondent

Het Amsterdam Museum nam onlangs afscheid van de term ‘Gouden Eeuw’. Het is een voorbeeld van dekoloniseren – hét medicijn tegen de koloniale kater, mits je de bijsluiter goed leest.
Lees hier de analyse van Heleen Debeuckelaere (Leestijd: 9-12 minuten)

Representatie

Jezelf zien, jezelf herkennen, jouw perspectief op de wereld gerepresenteerd zien, speelt een grote rol in de kansen die je jezelf toebedeelt. Illustrator ​Brian Elstak maakte daarom een kinderboek met hoofdpersonen van kleur, want daar zijn er schrikbarend weinig van. Hij hoopt dat het net zo normaal wordt als Pluk van de Petteflet. ‘Je merkt dat kids rolmodellen krijgen die op ze lijken, waardoor hun zelfbeeld beter wordt.’

Kijk, eindelijk een verhaal waarin kinderen van kleur de hoofdrol spelen In: De Correspondent

Als je kinderen voor het slapengaan verhalen voorleest, zijn ze een en al oor. Dat inspireerde beeldend kunstenaar Brian Elstak tot het maken van een kinderboek: Tori. Kinderen van kleur kunnen een hoofdrol spelen, laat hij ermee zien.
Beluister hier de podcast van Lex Bohlmeijer (Luistertijd: 35 minuten)

Honderden mediamakers ondertekenden onlangs een manifest dat een meldpunt tegen racisme en discriminatie in de Nederlandse media mogelijk moet gaan maken. Einddoel: de Nederlandse media diverser maken. Want dat er in de media nog een grote slag te slaan is, is evident: verreweg de meeste redacties, zo ook de onze, zijn overwegend wit, waardoor je perspectieven, gevoeligheden en representatie mist en zo ongelijkheid in stand houdt.

Meldpunt tegen racisme en discriminatie moet Nederlandse media diverser maken In: Trouw

Er moet een meldpunt komen voor racisme en discriminatie in de media, vinden ruim driehonderd journalisten, programmamakers en bekende Nederlanders. De media zijn nog te veel een bolwerk van witte mannen.
Lees hier de update van journalist Nienke Schipper (Leestijd: 5 minuten)