![](https://useruploads.cdn-decorrespondent.nl/image/2SjdjuoPTJVVz67bfutGr-ntfxw=/320x320/dc-useruploads-images/b775a73da3104825b749326573d51eda.jpg)
Aflevering 3
Welkom bij Stemmen. Een verkiezingspodcast zonder peilingen, van De Correspondent en het politicologische blog Stuk Rood Vlees. In deze podcast geen analyses van het premiersdebat of speculaties over exitpolls, maar een blik op het politieke systeem en de machtsverhoudingen daarachter.
In deze aflevering gaan we het hebben over conflict. We zijn gewend verkiezingen te duiden als strijd om wie de grootste wordt. Vaak staan in de beeldvorming twee partijen tegenover elkaar die strijden om ‘het torentje’.
Onder het oppervlak van dit conflict vindt een strijd plaats over de inhoud: welk beleid er moet komen om een bepaald probleem op te lossen. Dit is het niveau van standpunten en inhoudelijke meningsverschillen.
Maar het belangrijkste conflict in de politiek speelt zich nog een laag dieper af. Het gaat over de vraag welke problemen we eigenlijk als probleem beschouwen. En hoe we daarover denken.
![](https://useruploads.cdn-decorrespondent.nl/image/81fYeJXqRtO8SUMTNokG2PVacko=/904x989/dc-useruploads-images/c0293a1760d54bbeaa0f8cefeedf2292.jpg)
Hoe je over de opwarming van de aarde denkt, hangt samen met je politieke opvattingen
Het is een onomstotelijk feit dat de aarde opwarmt door de grote hoeveelheden CO2 die de mens de atmosfeer in heeft gejaagd. Je zou misschien denken: de wetenschap spreekt voor zich, daar zijn we het van links tot rechts intussen wel over eens.
Maar dat blijkt niet zo te zijn. Uit enquêteonderzoek van het SCP uit 2020 blijkt dat bijna een derde van de Nederlanders meent dat er nog steeds niet overtuigend is aangetoond dat het gebruik van fossiele brandstoffen grote invloed heeft op het klimaat.
Uit een groot overzichtsartikel van honderden studies uit 56 landen blijkt dat vrouwen, jongeren, mensen van kleur en hoogopgeleiden méér geloven in klimaatwetenschap dan hun ‘tegenpolen’. Maar het grootste effect zien we bij politieke variabelen: kiezers aan de linkerkant van het spectrum geloven meer in de feiten waar klimaatwetenschappers het allang over eens zijn dan kiezers aan de (extreem)rechtse kant.
![](https://useruploads.cdn-decorrespondent.nl/image/bHHKY6LqX45ohO9-IJwMDAVneL8=/0x158:1918x2154/904x941/dc-useruploads-images/76818712fdce4337bba051f66cf47043.jpg)
De standpunten van kiezers veranderen niet veel
De Nederlandse kiezer lijkt wispelturig. Maar als je het ze zelf vraagt, zijn hun politieke opvattingen in de afgelopen decennia niet erg verschoven.
Nederlanders willen in meerderheid de inkomensverschillen verkleinen (witte lijn). Economisch staan ze dus vooral links van het midden. Daarnaast zijn velen sceptisch over de multiculturele samenleving (zwarte lijn) en verdergaande Europese eenwording (gele lijn). Ze staan dus op culturele thema’s eerder rechts van het midden.
Alleen over Europese eenwording zijn kiezers aanzienlijk sceptischer geworden. Achter de veranderlijkheid in stemgedrag gaat dus stabiliteit schuil.
![](https://useruploads.cdn-decorrespondent.nl/image/A1gYOjAvuMkGR5lUJ4dj3KOw0aw=/904x1025/dc-useruploads-images/01f23e1a005f49038bed76ad7916d6c5.jpg)
De grootste kloof in Nederland: die tussen mensen met verschillende politieke opvattingen
Vaak hoor je over een vermeende ‘kloof’ tussen stad en platteland of hoog- en laagopgeleiden. Maar de polarisatie blijkt het duidelijkst te zijn als je Nederlanders opdeelt naar politieke opvattingen. De figuur hiernaast, uit onderzoek van Eelco Harteveld, laat het best zien hoe dit zit.
Hij toont de gevoelens die de aanhangers van acht partijen elkaar gemiddeld geven. De rijen tonen de partij waar de respondent zelf op stemt, de kolommen de partijen waarvan de kiezers werden beoordeeld. Hoe groener, hoe positiever de gevoelens; hoe roder, hoe killer.
Wat zien we? Nederlanders voelen de minste affectie voor andere kiezers van andere partijen. Hoe verder die partij inhoudelijk van ‘hun’ partij af staat, hoe lager ook de affectie voor de kiezers. De kloof tussen uiterst rechtse kiezers (FVD en PVV) en linkse kiezers is het grootst.
![](https://useruploads.cdn-decorrespondent.nl/image/8Xa063PaBZNYlimCB0v6txymLKI=/904x993/dc-useruploads-images/e549fdabef8548739df245e646f96c3a.jpg)
Het links-rechts van nu is niet het links-rechts van vroeger
In de Nederlandse politiek maken we gretig gebruik van de termen ‘links’ en ‘rechts’ als beschrijving van het dominante conflict in de politiek. Je zou denken dat we allemaal weten wat we met links en rechts bedoelen. Maar dat is niet zo.
Deze termen kunnen gaan over progressief versus conservatief, over staat versus markt, over kosmopolieten versus nationalisten of juist ‘multiculturalisten’ versus ‘monoculturalisten’.
Al tientallen jaren vragen politicologen kiezers in hoeverre zij zich identificeren als links of rechts, en wat hun standpunten zijn als het gaat over de economie, de multiculturele samenleving, ethiek, en Europese eenwording.
Zo kunnen we zien dat de betekenis van ‘links’ en ‘rechts’ is veranderd. In de jaren tachtig werden links en rechts nog bijna exclusief ingevuld door je opvattingen over de economie (staatsingrijpen, marktwerking). Opvattingen over Europa en de multiculturele samenleving speelden nauwelijks een rol. Dat is nu wel anders: culturele opvattingen werden langzaam belangrijker dan economische opvattingen.
En alleen over de EU veranderden de standpunten: daar werden kiezers kritischer over.
![](https://useruploads.cdn-decorrespondent.nl/image/2vhmzBMRB0XB8fPb3D2dMS9GOgs=/904x992/dc-useruploads-images/aa6058819676495295a51acef695e359.gif)
Door corona schaart de oppositie zich achter de regering
Tijdens de coronacrisis is iets ontstaan dat de ‘rally round the flag’ heet: kiezers scharen zich achter de regering, als reactie op de angst van een externe bedreiging. Het zorgt ervoor dat het vertrouwen in de regering toeneemt, en dat soms verregaande maatregelen eerder worden geaccepteerd.
Dit gebeurt ook in de Eerste en Tweede Kamer. Nederlandse partijen steunen normaliter al veel wetsvoorstellen, ook in de oppositie. En sinds de uitbraak van de coronacrisis is die steun toegenomen, zo toont onderzoek van Simon Otjes en Tom Louwerse. Partijen als 50PLUS, de PvdA, GroenLinks, de SGP, en DENK steunen meer dan 90 procent van de voorstellen.
Zelfs onder de corona-sceptische partijen is de steun voor de wetsvoorstellen fors toegenomen. De pandemie heeft de zichtbare politieke tegenstellingen dus (tijdelijk) afgezwakt.
Dit verhaal heb je gratis gelezen, maar het maken van dit verhaal kost tijd en geld. Steun ons en maak meer verhalen mogelijk voorbij de waan van de dag.
Al vanaf het begin worden we gefinancierd door onze leden en zijn we volledig advertentievrij en onafhankelijk. We maken diepgravende, verbindende en optimistische verhalen die inzicht geven in hoe de wereld werkt. Zodat je niet alleen begrijpt wat er gebeurt, maar ook waarom het gebeurt.
Juist nu in tijden van toenemende onzekerheid en wantrouwen is er grote behoefte aan verhalen die voorbij de waan van de dag gaan. Verhalen die verdieping en verbinding brengen. Verhalen niet gericht op het sensationele, maar op het fundamentele. Dankzij onze leden kunnen wij verhalen blijven maken voor zoveel mogelijk mensen. Word ook lid!