Het noorden van Dhaka op 20 november, 2016. Foto: Rehman Asad / NurPhoto via Getty Images

De busconducteur roept het, terwijl hij aan één arm in de deuropening hangt en nog wat extra klanten naar binnen loodst. Riksjabestuurders roepen het naar elkaar terwijl ze hun fietskarretjes in onmogelijke bochten wringen.

Cap den, aan de kant. Het is een zinnetje dat ik overal hoor in Dhaka, de drukke hoofdstad van Bangladesh. De stad is een wirwar van miljoenen mensen die net niet tegen elkaar op botsen, vormt een eindeloos passen en meten dat door immer aanwezige claxons begeleid wordt.

Bij elk bezoek aan deze megastad verwonder ik mij over de ondoorgrondelijke wijze waarop ze reilt en zeilt. Ruimte lijkt hier eindeloos rekbaar, handel wordt overal bedreven en het verkeer stoort zich niet aan regels, maar vaart bij de gratie van vlugge handgebaren.

In deze verhalenreeks wil ik met jullie op onderzoek uit in de wanordelijke, maar wonderlijke wereld van de De VN definiëren een megastad in hun rapport World Urbanization Prospects (2014) als een stad met meer dan 10 miljoen inwoners. Bekijk hier het World Urbanization Prospects (2014). Want de wereld verstedelijkt in rap tempo en groeiende steden als Dhaka, Karachi, Lagos, Shenzhen, Bangkok, Jakarta, Kinshasa en Mogadishu lijken uit hun voegen te barsten. Wanneer functioneren die? En wanneer ontsporen ze?

De Verenigde Naties verwachten dat het aantal stedelijke inwoners met meer dan twee derde zal zijn Deze gegevens zijn afkomstig uit het UN-HABITAT-rapport The State of the World’s Cities 2012/2013.
Bekijk dat rapport hier.
in 2050. 90 procent van deze groei vindt aan de rand van ons blikveld plaats; in stedelijke gebieden in Azië en Afrika. De tijd dat steden als Londen en New York de skyline van de wereld bepaalden lijkt definitief voorbij. En de stad van de toekomst? Die heet misschien wel Niamey, Xiamen of Batam.

Een planeet vol sloppenwijken?

Volgens de schrijver en denker Mike Davis moeten we ons bij de stad van de toekomst geen futuristisch bolwerk van glas en staal voorstellen. Ruwe baksteen, stro, gerecycled plastic, blokken cement en stukken zwerfhout, dat zijn de materialen waaruit de stad van de eenentwintigste eeuw wordt opgetrokken. Een stad die volgens Davis gekenmerkt wordt door sloppenwijken, vervuiling en verval.

The beauty of Dhaka is that it functions at all

Dhaka, waar ik voor mijn onderzoek vaak kom, is in vele opzichten het prototype van zo’n stad. Elk jaar weer wordt de hoofdstad van Bangladesh tot een van de minst leefbare steden op aarde De Economist Intelligence Unit produceert jaarlijks een ranglijst met de meest en minst leefbare steden ter wereld, waarbij wordt gekeken naar factoren als veiligheid, comfort en volksgezondheid. Dhaka eindigde in 2016 als vierde en in voorgaande jaren als tweede op de ranglijst ‘minst leefbare stad ter wereld.’ Bekijk hier de Global Liveability Ranking 2016. Steden als Dhaka lijken een nieuw soort schrikbeeld te vertegenwoordigen; dat van de overbevolkte, ontsporende stad waar wij als mensen onherroepelijk de controle verliezen.

Het is een schrikbeeld dat ook onder de inwoners en bestuurders van Dhaka haar weerklank vindt. Er zijn beleidsplannen te over die moeten voorkomen dat de stad niet aan de bevolkingsdruk Een goed voorbeeld is het nieuwe Dhaka Structure Plan 2016-2035 dat de ontwikkeling van Dhaka de komende twintig jaar in goede banen moet leiden. De visie die aan dit plan ten grondslag ligt draait om leefbaarheid, functionaliteit en weerbaarheid. Bekijk hier het Dhaka Structure Plan 2016-2035. En met enige regelmaat vragen journalisten en schrijvers zich af of hun stad überhaupt nog wel Bijvoorbeeld in het artikel in de Dhaka Tribune: ‘Is Dhaka Unlivable?’ Bekijk hier dat stuk.

En toch, als ik met vrienden in Dhaka spreek, sluimert er in hun verhalen vaak een zweem van trots door. Ook zij zijn zich pijnlijk bewust van de ongemakken van hun stad, maar er is meer dan dat. ‘The beauty of Dhaka is that it functions at all,’ Lees hier het artikel van Humayun Kabir, ‘Making Dhaka Livable.’ schrijft de Bengaalse blogger Humayun Kabir treffend. Niet alleen een tekort, ook een teveel aan planning kan steden onleefbaar maken. Niet alleen chaos en files, maar ook doorgeslagen vormen van orde en discipline kunnen de stad lamleggen.

Slechte wegen, levendige straten

Volgens de antropoloog Jonathan Shapiro Anjaria staren we ons blind op de falende infrastructuur in steden als Dhaka. Stiekem gaan we er volgens hem maar al te vaak van uit dat stedelijke ruimtes pas geslaagd zijn als ze een duidelijke functie vervullen die past binnen een nauwkeurig De ideeën en uitspraken van Jonathan Shapiro Anjaria zijn afkomstig uit het artikel ‘Is there a culture of the Indian street?’ ontwerp.

In veel grote, groeiende steden is zo’n sterke mate van functionalisme ver te zoeken. Vorm staat er niet gelijk aan functie. Zo beschrijft Anjaria de gemiddelde straat in India als een plek die zelden alleen wordt gebruikt voor transportdoeleinden. Ze is een plek waar mensen werken, koken, praten, eten, slapen, lezen, hun gezicht wassen, groenten snijden of gewoon wat rondhangen. Dit maakt haar misschien tot een weinig efficiënte verkeersader, maar dat betekent niet dat de Indiase straat als stedelijke ruimte mislukt is.

Integendeel, er zijn zelfs stedelijk ontwerpers die bewust zo’n mix van functies en activiteiten proberen uit te lokken. Een goed voorbeeld is het initiatief Project for Public Spaces is een internationale organisatie die zich bezighoudt met planologie, stedelijk ontwerp en onderwijs. Ze streven naar succesvolle publieke ruimtes die sociaal contact en gemeenschapszin faciliteren en bevorderen.
In een blog zet de organisatie acht principes voor een geslaagde straat uiteen.
De initiatiefnemers pleiten voor straten waar privé en publiek in elkaar overlopen. Een geslaagde straat is volgens hen een plek die contact en interactie uitlokt en haar gebruikers tot treuzelen en rondneuzen verleidt.

Wat werkt in de megastad in wording?

Wat maakt dat de grote stad Dit filmpje geeft een goede indruk van de belangrijkste ingrediënten voor een aantrekkelijke stad. werkt? En wie bepaalt wanneer een stad geslaagd is? Als samenlevingsvorm, als ruimte, als bestuursvorm, als knooppunt van mensen, goederen en ideeën?

Het zijn vragen die geen eenduidige antwoord uitlokken, want in grote, groeiende steden slaagt en mislukt vaak van alles tegelijkertijd. De groeiende stad is in de eerste plaats een stad waar volop geëxperimenteerd en geïmproviseerd wordt.

Deze serie artikelen zal in het teken staan van dit soort wanordelijke, complexe en onbegrepen steden. Plekken waar van alles broeit en bloeit en waar een steeds groter deel van de wereldbevolking leeft en overleeft.

Vragen waar ik in deze serie mee aan de slag wil gaan:

  • Is de stad van de toekomst een leefbare plek? En wat maakt steden al dan niet leefbaar?
  • Hoe voorkom je dat verstedelijking ontaardt en dat nieuwkomers uitgesloten raken en rancuneus worden?
  • Kunnen architecten en ontwerpers verbindingen slaan tussen de verschillende groepen, klassen, nationaliteiten en culturen die in grote steden tegen elkaar op botsen en langs elkaar heen leven?

Lees ook:

De kracht van de sloppenwijk: nooit alleen Een sloppenwijk is meer dan een verzameling wankele huizen tussen het vuil. Dat weten de 862 miljoen mensen die er wonen ook. Op geen enkele plek is het sociaal vangnet zo groot, maar nergens het belang van privacy zo onbegrepen. Loop met mij mee door een sloppenwijk in Bangladesh en zie het met eigen ogen. Lees het verhaal hier terug Hoe de lelijkste stad ter wereld van een schrikbeeld in een voorbeeld transformeert Charleroi geldt als het toonbeeld van wat er mis is in Wallonië, België en zelfs Europa. Maar de stad, die een onvermoede schoonheid en vitaliteit heeft, maakt een opmerkelijke revival door. Nog even, en we zien Charleroi als een voorbeeld van hoe Europese steden kunnen herleven. Lees het verhaal van Tomas Vanheste hier terug

Facebook
Twitter
LinkedIn
Whatsapp
E-mail