Ken je deze meme van Pepe the Frog?

Weet je dat dit ogenschijnlijk simpele plaatje heel gelaagd is? Want dit zit er allemaal in:

We zien Pepe the Frog, een cartoonkikker die rond 2015 is toegeëigend door de rechts-extremistische alt-rightbeweging. Er moeten tienduizenden varianten van deze kikker zijn gebruikt in memes die policiti, media, vrouwen, minderheden, instituties, activisten en gelovigen

Pepe komt tot ons in de verschijning van Kek, ook weer een meme. Kek is de Egyptische god van chaos, een god met een kikkerhoofd. De meme is afkomstig uit de gamewereld, waar de term ‘kek’ werd gebruikt om

Rond 2015 ontstond op verschillende fora de een satirische religie, compleet met iconen (zoals het hoofd van Pepe the Frog), een land (Kekistan), en allerlei gebruiken. Het woord ‘Kek’ (en ‘Topkek’) is een soort signaalwoord geworden waarmee je kunt laten zien dat je tot de edgy internetklasse van ingevoerde en hoort, waarbij dus op lol gedoeld kan worden, Begrijp je het nog?

We zien nog iets wat lijkt op getallensymboliek. Dat is wat lastiger te interpreteren. 666 lijkt me een verwijzing naar de duivel. Het getal 88 wordt binnen nazistische kringen gebruikt als vervanging voor Adolf Hitler (Heil Hitler, met de H als achtste letter van het alfabet). Maar waarschijnlijk zie ik er te veel in en vond de maker het gewoon grappig of steekt hij of zij juist de draak met de getallensymboliek van nazi’s.

We zien chaos, vuur, vernietiging en Kek die het allemaal sereen aanschouwt.

En dit alles is gegoten in een heel simpele, amateuristische beeldtaal, waarover zo meer.

Wat betekenen de belangrijkste memes?

Onlangs schreef ik over waarom we dit soort plaatjes serieus moeten nemen en niet moeten afdoen als een grap van een stel verveelde jongemannen met rechtse en antifeministische ideeën.

Voor sommigen zal de productie en verspreiding van dit soort memes een redelijk onschuldig tijdverdrijf zijn, maar voor een harde kern van activisten zijn deze memes niets minder dan propaganda, een manier om de maatschappelijke bandbreedte van wat aanvaardbare uitingen zijn naar rechts

Voor een harde kern van activisten zijn deze memes niets minder dan propaganda

In dit verhaal wil ik met hulp van onze beeldredacteur Lise Straatma en enkele onderzoekers van van het dieper ingaan op drie belangrijke memes die door de rechtse politieke activisten zijn toegeëigend of verzonnen en veel worden gebruikt, in dit geval Pepe the Frog, Feels Guy en Amerimutt. Wat betekenen deze memes? En in welke context worden ze gebruikt?

Waarom werken we mee aan de verspreiding van deze beelden? Je kunt deze simpelweg in het dagelijks leven tegenkomen. We proberen ze hier in de juiste context te plaatsen en dus kritisch te benaderen.

Om genoeg materiaal te verzamelen, schraapten van het Digital Methods Initiative 48 uur lang alle posts van het ‘politiek incorrecte’ kanaal /pol/ op imageboard 4chan, een belangrijke bron van veel Dat leverde 56.000 plaatjes op.

Een van de onderzoekers, Sal Hagen, bouwde een tool, een zogenoemde waarmee hij en zijn collega’s in korte tijd 5.000 posts konden classificeren op thema en soort meme. Thema’s zijn bijvoorbeeld pro-Trump, (neo-)nazisme, anti-islam, anti-semitisch, complotdenken, seksisme. Het soort memes gaat over de figuur die als basis dient, in dit geval dus Pepe the Frog, Feels Guy en Amerimutt. Let wel: dit is geen ‘af’ onderzoek, maar een

Laten we beginnen met de meest beroemde meme die uit 4chan is voortgekomen en politiek is ingezet: Pepe the Frog.

Pepe the Frog

Pepe werd al in 2008 op 4chan gebruikt, maar had toen nog geen racistische of pro-Trump-ondertoon. Deze relatief onbekende stripfiguur zou mensen buiten de 4chan en gamer- en foracultuur weinig hebben gezegd.

Pepe lijkt snel te zijn getekend, slechts een krabbeltje te zijn. Deze vluchtigheid zorgt ervoor dat Pepe niet al te serieus overkomt.

Toen de kikker rond 2015 vaker opdook met een racistische of antifeministische ondertoon, werd dankbaar gebruikgemaakt van dat onschuldige beeld. Het zou allemaal maar een grap zijn.

Dit is Pepe in een heel wat minder onschuldige situatie. Pepe is hier een witte nationalist of neonazi. Het meisje is een ‘Tumblr-slet’ of ‘Tumblr-feminist’. Die term verdient uitleg: het blogplatform Tumblr is volgens 4channers de thuishaven van zogenoemde social justice warriors, een verzameling van activisten die zich inzetten voor feminisme, diversiteit. Het beeld zelf lijkt een verwijzing naar de beroemde foto van de executie

Door de grote populariteit is Pepe in allerlei gedaanten getransformeerd. Hieronder zie je in welke contexten Pepe op 4chan wordt opgevoerd. Deze onderverdeling is dus met behulp van de memetagger gemaakt.

Op 4chan komt Pepe toch nog steeds vaak voor in een racistische context. Ofwel hij wordt als nazi opgevoerd, of in een antisemitische setting. Nog steeds gaan veel Pepes over Donald Trump. Maar de meeste Pepes komen voor in combinatie met andere bekende memes, zoals Feels Guy.

Pepe is zich inmiddels aardig los aan het weken van alt-right, dat hem had toegeëigend. De oorspronkelijke tekenaar van Pepe, Matt Furie, probeert met rechtszaken te ontmoedigen dat Pepe voor racistische doeleinden worden gebruikt. En ook linkse activisten proberen Pepe toe te eigenen door hem voor propaganda te gebruiken.

Feels Guy

Volgens de online meme-catalogus Know Your Meme is Feels Guy ongeveer in 2010 ontstaan en aanvankelijk op een aantal Europese

Feels Guy wordt, zoals de naam al zegt, vooral gebruikt om bepaalde gevoelens over te brengen, aanvankelijk vooral verdriet, al dan niet van existentiële aard.

Feels Guy is een populaire meme die op veel verschillende sociale media wordt gebruilt. Lange tijd en op de meeste sociale media heeft Feels Guy geen enkele racistische betekenis. Maar rond 2015 maakte hij de oversteek naar enkele Amerikaanse platforms zoals Reddit en 4chan, waar racisten de meme sindsdien proberen toe te eigenen.

Pepe staat op het punt de keel door te snijden van Feels Guy. Uiteraard is deze meme een verwijzing naar de propaganda van IS.

Pepe staat op het punt de keel door te snijden van Feels Guy. Uiteraard is deze meme een verwijzing naar de propaganda van IS.


Ook bij Feels Guy zien we veel verschillende thema’s terugkeren.

Laten we weer op een paar memes inzoomen.

Amerimutt

Amerimutt, is een meme over witte Amerikanen die volgens (extreem)rechtse Europeanen helemaal niet wit zijn, want ze zijn niet ‘raszuiver’: Amerikanen hebben vaak voorouders uit veel verschillende landen. De 56 procent verwijst naar het percentage van Amerikanen dat wit zou zijn.

Amerimutt is ongecultiveerd en dom, weet niet waar Parijs ligt en eet het liefst de hele dag hamburgers. De meme is een reactie op de kritiek van Amerikaanse 4channers dat Europa niet kordaat optreedt tegen vluchtelingen. De meeste Amerimutt-memes zijn ronduit racistisch, maar sommige Amerimutts worden ook weer gebruikt om het racisme van alt-right belachelijk te maken. Kortom: ook hier zie je weer een strijd van toeëigening.

Wederom: trap er niet in

Wat deze memes gemeen hebben is de stijl. De afbeeldingen zijn simpel vormgegeven, zonder bijvoorbeeld schaduwen of veel variatie in dikte van het lijnwerk. Ze lijken met MS Paint te zijn gemaakt, een computerprogramma dat in 1985 zijn intrede deed op Windowscomputers.

Deze simpele stijl zorgt ervoor dat deze illustraties heel herkenbaar en makkelijk na te maken zijn. En het geeft ze een onschuldig karakter: ze komen in eerste instantie niet bedreigend of aanstootgevend over. Op deze manier kan een gecodeerd bericht met een racistische of seksistische boodschap een groot, meestal nietsvermoedend publiek bereiken, zonder onmiddellijk verwijderd te worden. Als een Paard van Troje dringen extremistische memes het publieke domein binnen.

En laat je ook niet misleiden door de simpele vormgeving. Veel van deze memes zullen niet met MS Paint zijn gemaakt, maar door mensen die behoorlijk bedreven zijn. Neem bijvoorbeeld deze meme die Donald Trump doorstuurde. Die is best goed gemaakt, door iemand die wist wat hij of zij deed. Met andere woorden: trap er niet in.

Wil je meer weten, lees dan alles over het meme-onderzoek van het Digital Methods Initiative op hun blog over de memes, over de thema’s), of het wat

Dit artikel is onderdeel van een langlopende serie over extreme politieke bewegingen. Deze serie wordt gesteund met een financiële bijdrage van het