Het knelt overal in de samenleving, zegt econoom Barbara Baarsma als het interview nog maar net is begonnen. Er zijn te weinig werknemers en te weinig huizen; de wachttijden in de zorg zijn te lang en de uitstoot is te hoog. Onze samenleving loopt overal tegen grenzen aan.

De begrijpt dus best dat steeds meer mensen nu op het idee komen dat we misschien genoegen zouden moeten nemen met wat mínder. Dat we moeten In populaire boeken als Donuteconomie van econoom Kate Raworth en Minder is meer van economisch antropoloog Jason Hickel worden

Als we minder sturen op economische groei, gaat de gedachte, zou de vervuiling door onze consumptie afnemen en zouden we minder uren hoeven te werken. We zouden meer tijd en geld overhouden voor dingen die echt belangrijk zijn: voor elkaar zorgen, huizen bouwen, de natuur helpen herstellen.

Klinkt sympathiek, maar deze zogenoemde is het verkeerde antwoord op de uitdagingen van dit moment, zegt Baarsma, die behalve hoogleraar ook directeur is van de en auteur van het net verschenen

Krimp kan wantrouwen en polarisatie voeden

We hebben Baarsma uitgenodigd voor een gesprek, omdat wij allebei schrijven over thema’s waarbij de grenzen heel duidelijk in beeld zijn. De vraag naar zorg (Lynns correspondentschap) groeit, maar het aantal mensen dat die zorg kan leveren groeit niet mee. Op het gebied van klimaat (Jelmers correspondentschap) is letterlijk sprake van een ‘planetaire grens’ die we nu met voeten treden.

Kunnen we het bbp niet loslaten als de ‘noordster’ van politiek beleid?

Maar in dé maatstaf waarmee politici hun plannen en prestaties  zie je deze grenzen helemaal niet terug. Sterker nog: meer vervuilende consumptie is góéd voor de economie, terwijl ze slecht is voor het klimaat én voor onze gezondheid. En wanneer mensen hun onbetaalde zorgtaken – denk aan zorg voor kinderen of mantelzorg – verruilen voor betaalde arbeid, groeit de economie, maar groeit ons welzijn niet per se mee. Kunnen we het bbp niet loslaten als de ‘noordster’ van politiek beleid?

Baarsma erkent dat het bbp een imperfecte maat is voor vooruitgang of welzijn. In het gesprek, dat je hierboven kunt beluisteren of hieronder kunt teruglezen, oppert ze verschillende manieren om het bbp te verbeteren. We zouden zaken als mantelzorg, en ‘milieugoederen’ zoals schone lucht, kunnen beprijzen en ze zo Met een negatieve inkomstenbelasting, bijvoorbeeld, zouden mensen die het grootste deel van hun tijd aan mantelzorg besteden, En door de uitstoot van broeikasgassen te belasten voer je de druk op tot vergroening, en Het bbp wordt zo een betere maat voor waar we werkelijk niet zonder kunnen.

Maar het zou een misverstand zijn om te denken dat we het streven naar groei zelf kunnen loslaten, vindt Baarsma. De belangrijkste reden is dat we groei nodig hebben om publieke diensten te betalen waarvan we allemaal afhankelijk zijn, zoals zorg, onderwijs, rechtspraak en politie. Hol die diensten verder uit, en het vertrouwen van mensen in instituties zal volgen, voorspelt ze. Polarisatie zou het gevolg zijn, en als we érgens al te veel van hebben, is dat het wel.

Bovendien: de toch al geringe steun voor ingrijpende verduurzaming zou verdampen als mensen het gevoel hadden dat die ten koste ging van onderwijs, zorg of de buurtbibliotheek. Blijf dus sturen op groei van de economie, bepleit Baarsma: niet als doel, maar als middel. Zodat we geld genoeg hebben voor álles wat we belangrijk vinden (en om

Hoe tijdelijke krimp tot groei kan leiden

En wat als de economie móét krimpen om de samenleving duurzamer te maken? Willen we duurzaam worden, dan zullen we afscheid moeten nemen van de fossiele industrieën die niet kunnen of willen veranderen.

‘Ontgrijzing’, noemt Baarsma dat: de noodzakelijke tegenhanger van ‘vergroening.’ Het zou kunnen dat de economie als gevolg van die ‘pijn’ tijdelijk krimpt. Dat is dan maar zo, zegt Baarsma. Tijdelijke of gerichte krimp zijn prima, als ze het gevolg zijn van verstandig beleid dat erop is gericht de economie toekomstbestendig te maken.

Maar een gezonde economie zal uiteindelijk weer gaan groeien, als ze erin slaagt nieuwe groene bedrijvigheid op te bouwen.

En die knellende grenzen? Daar kunnen we binnen blijven met behulp van innovatie, is Baarsma’s stellige overtuiging. In de zorg zou de overheid ‘serieuze innovatieprikkels’ moeten inbouwen, zodat arbeidsbesparende technologieën en En vervuiling zouden we dus veel steviger moeten beprijzen – door een dan wel door of

We weten uit ervaring dat zulke druk werkt, zegt Baarsma, al komt de verlossing nu telkens te laat. Pas toen de covidcrisis op haar hoogtepunt was, begonnen intensive cares informatie met elkaar uit te wisselen zodat ze efficiënter konden werken. Pas toen de energiecrisis tot torenhoge gasprijzen leidde, begonnen bedrijven en huishoudens écht stappen te zetten om minder energie te gebruiken.

Baarsma’s vertrouwen in innovatie en efficiëntie kun je naïef noemen, maar daarop antwoordt Baarsma dat we het nog niet eens hebben geprobeerd. ‘Een economie onder druk gaat dingen laten zien waar wij nu nog geen voorstellingsvermogen voor hebben’, zegt ze. Het is wachten op een kabinet dat het aandurft.

Lees & luister ook:

Groei versus krimp: een gepolariseerd debat tussen mensen die precies hetzelfde willen In het klimaatdebat worden voorstanders van degrowth en groene groei nadrukkelijk tegenover elkaar gezet. Maar wie naar hun argumenten kijkt, ziet dat hun werkelijke meningsverschillen reuze meevallen. Lees het artikel hier Is ‘degrowth’ hét antwoord op de klimaatcrisis? In deze Rudi & Freddie Show: moeten we het streven naar economische groei vaarwel zeggen om een klimaatramp te voorkomen? Luister de aflevering hier