11
Facebook
Twitter
LinkedIn
Whatsapp
E-mail
In het Ierse paviljoen tijdens de Biënnale in Venetië is het werk van fotograaf Richard Mosse te zien. Een multi-media-installatie die eigenlijk iedereen zou moeten zien (zonder naar Venetië toe te hoeven).

Prachtige gruwelijkheden

Het boek Infra van de Ierse fotograaf Richard Mosse (1980) vind ik een van de beste fotoboeken van vorig jaar. En zijn nieuwste project The Enclave (een fotoboek én filminstallatie), dat tijdens de Biënnale in Venetië te zien is in het paviljoen van La Biënnale di Venezia is tweejaarlijks en werd dit jaar voor de 55ste keer gehouden. Van begin juni tot eind november zijn overal in de stad kunstexposities te bezoeken. De twee hoofdlocaties zijn de Giardini (een park met paviljoens per land, waarin een kunstenaar zijn land vertegenwoordigd) en het Arsenaal (een oud industrieterrein waar nog meer landen-paviljoens zijn en ook de hoofdtentoonstelling te vinden is van de gastcurator). vind ik misschien nog beter.

Het werk van Richard Mosse leerde ik kennen door zijn project Bekijk foto’s uit dit project op zijn website Infra, waarvoor hij met Een film ontwikkeld door Kodak en gebruikt in het Amerikaanse leger om in oorlogsgebieden gecamoufleerde vijanden in de wildernis te ontdekken. De film onderscheidt natuurlijk groen (dat felroze wordt), van camouflagegroen (dat donkerrood wordt). De film wordt niet meer geproduceerd, dus voor zijn projecten is Richard Mosse op zoek gegaan naar restpartijen. fotorolletjes naar Congo was gereisd in zijn poging een ander soort beeldtaal voor oorlogsfotografie te vinden. Door al het beeld dat we dagelijks van oorlogen te zien krijgen, zijn we ongevoelig geworden voor de heftige realiteit, zo stelt hij in zijn boek.

Geweld staat daarom niet centraal in zijn foto’s, het is slechts een uitgangspunt. Ook richtte hij zich niet alleen op de slachtoffers van de oorlog, maar trok evengoed veel op met verschillende rebellengroepen. Een land verscheurd door een conflict dat zo lang duurt, veroorzaakt geestelijke verminking bij hele generaties en maakt van een prachtig landschap een schuldig landschap.

Een land verscheurd door een conflict maakt van een prachtig landschap een schuldig landschap


Voor het project The Enclave op de Biënnale is hij met cameraman Trevor Tweeten en geluidsontwerper Ben Frost naar gewapende rebellengroepen in het oosten van Congo afgereisd. Samen hebben ze dit vervolgproject naar een hoger niveau getild. Zijn foto’s zijn esthetisch en gruwelijk tegelijk. Of beter: prachtig en psychedelisch. Mosse confronteert ons niet met de oorlog zelf, maar met wat oorlog doet, zowel met de bevolking als met onze westerse blik erop.

Mosse’s doel was niet journalistiek, hij wilde zich op een meer vrije manier, als kunstenaar, tot het onderwerp verhouden. Het gaat niet om de feiten van de oorlog, om wie goed of slecht is of hoe het kan worden beëindigd. De kunstenaar probeert bloot te leggen wat niet zichtbaar is.

Foto: Rob Wetzer

Foto: Rob Wetzer

Bekijk het project (en een mooie foto van hoe de cameraman zich zo kan bewegen) op zijn website Ook in dit project is het landschap magenta van kleur. De rebellen donkerrood. De filmcamera dwaalt er als een dolende geest doorheen. Ze vliegt achter rebellen aan die door het hoge gras rennen. Ze glijdt tussen de mensen door in een propvol vluchtelingenkamp van kleine witte tenten, om daarna uit te kijken over een kamp dat volledig is verwoest. Ze dwaalt over lege wegen waar dode mensen en konijnen op de weg liggen.

De rebellen accepteren de camera. Het levert indrukwekkende groepsportretten op. Ruige mannen in de jungle. Ze kijken uitdagend recht in de lens, alsof ze zich niet willen verstoppen voor hun daden. De directe manier van filmen maakt je bijna medeplichtig.

Terwijl je toekijkt wisselen zwaar gedreun, het geluid van ontploffende bommen en het gezang van een meisje elkaar af. Maar geen gepraat. Het gaat om kijken en ervaren, zonder dat iets of iemand je expliciet vertelt wat je moet denken of vinden.

De zee is neutraal, onverstoorbaar en ontembaar. En ook de Aerochrome Infrared-film kan het niet beïnvloeden. Blauw blijft blauw. De zee vormt zowel inhoudelijk als visueel momenten van rust. Foto: Rob Wetzer

De zee is neutraal, onverstoorbaar en ontembaar. En ook de Aerochrome Infrared-film kan het niet beïnvloeden. Blauw blijft blauw. De zee vormt zowel inhoudelijk als visueel momenten van rust. Foto: Rob Wetzer

Wat The Enclave echt goed maakt, is de manier waarop het wordt getoond. Niet op één maar op zes schermen, die zo door een volledig verduisterde grote ruimte staan opgesteld dat het onmogelijk is alle schermen tegelijk te bekijken. Soms tonen twee schermen hetzelfde, meestal is op alle schermen iets anders te zien. Toch gaat het wel om het geheel. Ieder scherm toont iets anders van hetzelfde moment: rebellen die samen smakkend een homp ugali (Afrikaanse maïspap) eten, een kind dat wordt begraven en een grote groep mensen die een houten huis in zijn geheel optilt.

Deze oorlog is niet in te delen in oorzaak en gevolg

Sommige toeschouwers van The Enclave zijn zichtbaar geïrriteerd dat ze niet alles tegelijk kunnen zien. Ze lopen zuchtend rond, staan stil in het zicht van anderen, gaan even zitten en staan toch weer op. Maar het doel is niet een hapklaar verhaal te vertellen. Deze oorlog is niet in te delen in oorzaak en gevolg. Mosse vangt dit in confronterende en verwarrende beeldtaal.

Dat je veertig minuten lang heen en weer wordt geslingerd tussen bloederige beelden en gruwelijke daden, prachtige landschappen en stoere mannen, en het besef dat je niet alles tegelijk kunt zien en je dus nooit een volledig beeld kunt vormen, Bekijk korte introductiefilm waarin Richard Mosse interessante dingen zegt over de keuzes die hij heeft gemaakt in dit project is de essentie van dit project.

Het doet wat journalistiek (vaak) niet durft te doen: verwarring scheppen in plaats van een eenduidig en coherent verhaal creëren (zoals ik nu ook weer een samenvattend einde aan mijn stuk probeer te breien). Terwijl, en dat bewijst dit project, juist die verwarring voor inzicht zorgt. Niet waar de oorlog óver gaat, maar over wat er in een oorlog ómgaat. Nu maar hopen dat de tentoonstelling naar Nederland komt.

Vimeo

Een video-impressie van The Enclave. Beeld: Rob Wetzer

Nog een recensie: The Sochi Project in Amsterdam en Antwerpen Zowel in Huis Marseille in Amsterdam als in FoMa in Antwerpen is een overzichtstentoonstelling te zien over The Sochi Project van Rob Hornstra en Arnold van Bruggen. Beide musea hebben gekozen voor een totaal andere insteek. Welke vind ik beter, en waarom? Lees hier mijn recensie over de twee tentoonstellingen

Benieuwd naar de rest van het artikel?

Dan kun je gewoon verder lezen. Wij geloven niet in betaalmuren, omdat we het belangrijk vinden dat onze journalistiek zoveel mogelijk mensen bereikt. Wil jij toegang tot alle verhalen? Word dan lid!