Drie landschappen met daarin Sigmund Freud, Taras Shevchenko en de kunstenaar zelf verstopt. Alle schilderijen komen uit de serie 'Hidden Images' van de Oekraïense kunstschilder Oleg Shupliak.

De OESO, de club van rijke landen, denkt dat landen er miljarden aan belastingen door zijn misgelopen: mismatches met hybride leningen.

Als dat saaier klinkt dan een telefoonboek - dat is het ook. Mismatches met hybride leningen zijn echt stomvervelend.

Maar ze zijn ook verdomd belangrijk. Want het zijn belastinglekken als deze die Nederland zo’n gewilde vestigingslocatie maken voor belastingschuwe bedrijven.

En al beweerden opeenvolgende staatssecretarissen en ministers van Financiën dat Nederland geen belastingparadijs is, de geschiedenis van de hybride mismatch laat zien hoe Nederland belastingontwijking mogelijk maakte.

Dit is hoe de Nederlandse regering een gat in haar wet schreef, om vervolgens elke poging uit Europa om dit gat te dichten te frustreren.

Het konijneendvormige gat in de Nederlandse wet

Een korte cursus belasting ontwijken met hybride leningen. Wat je moet weten: de hybride lening is eigenlijk de Is het een konijn of zie je een eend? konijneend onder de financiële instrumenten. De ene belastingdienst ziet het als een lening, de ander als kapitaal. De ene belastingdienst kwalificeert betalingen als rente, de ander als winstuitkeringen.

Dat levert problemen (of mogelijkheden, mocht je een fiscalist zijn) op. Want stel: een Nederlands bedrijf verstrekt zo’n konijneendlening aan een Frans bedrijf. Dat Franse bedrijf betaalt volgens de Franse belastingdienst rente over een lening, een kostenpost die je kunt aftrekken van de winstbelasting. Het Nederlandse bedrijf op zijn plaats noemt het bedrag geen ‘rente’ maar winstuitkeringen uit kapitaal, inkomsten die je in Nederland niet hoeft mee te tellen voor je winstbelasting.

Eindresultaat: je betaalt in beide landen geen cent aan de belastingdienst.

Precies om die reden adviseerde een Nederlandse commissie van belastingexperts in 2001 om Lees hier het rapport van de Commissie van Rooy (2001) over hybride leningen. ‘onwenselijk gebruik’ van hybride leningen tegen te gaan. Kabinet-Paars II volgde dat advies en schreef Lees hier op pagina 9 over het waarom van de antimisbruikbepaling. een antimisbruikbepaling om ‘te voorkomen dat belastingplichtigen welbewust inspelen op [internationale] De antimisbruikbepaling kwam er op neer dat een belastingplichtige bij grensoverschrijdende hybride leningen moest bewijzen dat de betalingen door het buitenland niet als rente werden gezien. Was dit wel het geval dan werden de inkomsten hier belast.

‘Gestroomlijnd’ terwijl iedereen sliep

Het viel niemand echt op, maar vijf jaar later besloot Balkenende-II plotseling de maatregel terug te draaien

Het viel niemand echt op - de meeste Nederlanders (en journalisten zijn geen uitzondering) bingewatchen nog liever het tv-testbeeld dan dat ze een debat over de vennootschapsbelasting volgen - maar vijf jaar later besloot het kabinet-Balkenende II plotseling de maatregel terug te draaien. In de Wet Lees hier de memorie van toelichting over de Wet werken aan winst. werken aan winst werd onder het kopje ‘stroomlijning antimisbruikbepalingen’ het belastinglek heropend. Stroomlijnen betekende hier: afschaffen.

Geen Kamerlid vroeg of dit wenselijk was. Het debat ging vooral over Met name de verlaging van de vennootschaps- en dividendbelasting. niet over de exotische passage op pagina 56 van de memorie van toelichting, waarin minister Gerrit Zalm (VVD) en staatssecretaris Joop Wijn (CDA) van Financiën aangaven de antimisbruikbepaling van vijf jaar geleden te schrappen.

Fiscalisten waren wél wakker. De hybride lening werd een fiscaal modeartikel populairder dan de neonlegging in de eighties. In glossy brochures adviseerden gerespecteerde belastingadviesbureaus Bekijk hier de presentatie van Baker McKenzie en ABN Amro. (Baker McKenzie, Lees hier de presentatie van fiscalisten van Atlas in Oekraïne. Atlas Fiscalisten, Lees hier het fiscale advies van de advocaten in een brochure over Private Equity. Kennedy van der Laan) voor ‘fiscale arbitrage’ (dat is een net woord voor belastingontwijking) met hybride leningen. De Netherlands Foreign Investment Agency, een onderdeel van het ministerie van Economische Zaken, noemde het belastinglek
Lees hier de brochure van de NFIA (p. 4). ‘een reden om in Nederland te investeren.’

Hoe Europa dat gat wilde dichten

Terwijl in Nederland het belastinglek officieel werd heropend, begon in Europa de discussie over het dichten van dit soort belastinglekken.

Voor het uitbannen van onzalige belastingpraktijken was in 1998 een officieel overlegorgaan opgericht - De Primarologroep bestond uit ambtenaren uit alle lidstaten van de EU en werd vernoemd naar de Britse staatssecretaris van Financiën Dawn Primarolo, die in 1996 de taak kreeg een Europese gedragscode voor belastingsamenwerking op te stellen, met als doel schadelijke belastingpraktijken een halt toe te roepen.
- waarin belastingambtenaren uit alle Europese lidstaten samenkwamen. In dat gremium vonden lange discussies plaats over stomvervelende onderwerpen als Luxemburgse 1929 holdings, inbound profit transfers en CFC-regels.

Maar ook: de konijneendlening.

Uit De documenten werden openbaar door een informatieverzoek van de Europese Parlementsleden Sven Giegold (Die Grünen) en Fabio De Masi (Die Linke).
blijkt zelfs dat al in april 2006 Dit is te lezen in het document ‘2006 doc 9 future of code contrib MS.’ gesproken werd over dit onderwerp. De commissie constateerde dat ‘in sommige gevallen lidstaten welbewust wetgeving introduceren die belastingconstructies [met hybride leningen] mogelijk maken.’ Daar moesten die lidstaten wat aan doen, stelde de groep.

Nederland had hier lak aan: het jaar daarop schrapte het de antimisbruikbepaling

Nederland had hier lak aan: het jaar daarop schrapte het de antimisbruikbepaling en maakte dit soort belastingconstructies weer mogelijk.

Intussen wilde de Primarologroep hybride leningen op zijn agenda zetten. Het enige land dat hier fundamenteel op tegen was? ‘Nederland zal elk rapport aan Ecofin blokkeren als het suggereert dat er hierover overeenstemming is,’ staat zelfs in de notulen van een vergadering op 12 mei 2008.

Toen het onderwerp toch op de agenda kwam, werkte Nederland een oplossing tegen. Met Luxemburg, dat de konijneendlening ook had toegevoegd aan zijn toch al indrukwekkende belastingmijdende repertoire. Het overlegorgaan had volgens Nederland niet het recht lidstaten te vertellen of het een konijn of een eend was. Als er geen belasting werd betaald, dan was ‘Nederland ziet non-heffing veroorzaakt door hybride mismatches als beleid, niet als een vorm van schadelijke belastingconcurrentie,’ staat in de notulen van een vergadering in april 2011.

In 2013 Lees hier de brief van staatssecretaris Frans Weekers over de aanpak van belastingontwijking. schrijft staatssecretaris van Financiën Frans Weekers aan de Tweede Kamer precies het omgekeerde. Fiscale spielerei met hybride leningen was ‘geen specifiek Nederlands onderwerp,’ maar ‘vergt een internationale aanpak met multilaterale maatregelen.’ Op dat moment frustreerde Nederland al vijf jaar een Europese oplossing.

Het is alsof je een schare roestige fietsen bij je buurman over de schutting gooit, vervolgens de Rijdende Rechter vergiftigt en als de buurman het met jou over die roestige fietsen wil hebben, je constateert dat dit duidelijk een buurmanoverstijgend probleem is, dat alleen op te lossen is door die vriendelijke jurist van dat KRO-NCRV-programma.

Uiteindelijk legt Nederland het toch af. In 2014 komt er een wijziging van de Europese richtlijnen: lidstaten moeten verplicht Lees hier meer over de maatregelen om hybride mismatches te voorkomen. een antimisbruikbepaling in hun wet opnemen (eigenlijk zoals Nederland die in 2002 al eens had). Daarmee is dit lek - in ieder geval binnen Europa - gedicht.

Vuile handen

Wat deze geschiedenis laat zien: Nederland heeft geen schone handen. Hoe vaak ministers en staatssecretarissen ook mogen beweren dat we geen belastingparadijs zijn.

Als je welbewust een gat schrijft in je belastingwet, je eigen ministerie van Economische Zaken dolenthousiast ‘investeerders’ probeert aan te trekken met dit gat, je in de Tweede Kamer pleit voor een Europese oplossing, maar je vervolgens jarenlang verzet tegen een Europese oplossing - dan heb je geen schone handen.

Dan ben je een belastingparadijs.

Ik zie, ik zie, wat jij niet ziet. Ons waarnemend vermogen is flexibel, zo kan het één ook iets anders zijn of lijken. De konijneend is een bekend voorbeeld van ambiguïteit in beeld, niet zozeer een illusie maar eerder een optische verwisseling tussen de konijn en de eend. Vandaag de dag is Oleg Shupliak een meester op het gebied van optische verwisselingen. De Oekraïense kunstenaar Shupliak heeft zich de kunst van dubbelzinnigheid eigen gemaakt. In de serie 'Hidden Images' is er in zijn schilderijen zowel een landschap als een portret terug te vinden. Van John Lennon tot Sigmund Freud, vele bekende hoofden heeft hij verstopt. Ga naar Oleg’s website om meer van zijn werk te zien

Verder lezen?

Het grootste misverstand over de Panama Papers: belasting ontduiken mag Joris Luyendijk, Diederik Samsom en Rick Grashoff zeiden het: de belastingontduiking die het Panamese advocatenkantoor Mossack Fonseca faciliteerde, mág gewoon. Terwijl de Panama Papers niet gaan over wat mag, maar over wat niet mag. Maar wel kan. Lees het verhaal van Jesse hier terug De Panama Papers laten ook zien: belastingontduikers zijn aan het verliezen De Panama Papers: 11,5 miljoen documenten over belastingontwijking door wereldleiders, bekende mensen en bedrijven. Nieuw is dit gegeven niet: volgens schattingen is er maar liefst 4.300 miljard euro aan privévermogen in belastingparadijzen gestald. Betekent dit recente lek het einde van belastingontduiking? Lees het verhaal van Jesse hier terug Onderzoek wijst uit: 48 procent van de economen zijn spugende lama’s Statistisch onderzoek: overheden, bedrijven en wetenschap draaien erop. Maar een heel groot deel van de statistische verbanden is gebaseerd op toeval - op net zolang proberen tot je het gewenste resultaat hebt. Hoe herken je dit misleidende gegoochel met cijfers? Lees het verhaal van Jesse hier terug