36
Facebook
Twitter
LinkedIn
Whatsapp
E-mail
De Correspondent organiseert met The Black Archives de Maand van de Verzwegen Geschiedenis. We publiceren over episodes uit de geschiedenis die de lesboeken nog niet hebben gehaald. In dit stuk: hoe veranderen de lesboeken?

Wie bepaalt wat er in de geschiedenisboeken komt?

Karel de Vijfde, Willem van Oranje en Anne Frank krijgen aandacht in elke geschiedenismethode. Maar Mansa Musa, Anton de Kom, Boni en Tula? Ken jij die?

Goede kans van niet. Dat blijkt uit een kwalitatief onderzoek uit 2011 onder zestien geschiedenisleraren van Amsterdamse middelbare scholen. Bron: ‘Juf, was dat écht zo?’ Lessen over slavernij in het Amsterdamse voortgezet onderwijs.

Aan het einde van deze Lees hier meer over onze Maand! Maand van de Verzwegen Geschiedenis ken je ze hopelijk wel.

De Correspondent publiceert met Lees hier meer over The Black Archives. The Black Archives verhalen over episodes uit de geschiedenis die onderbelicht zijn, maar wel aandacht verdienen om hedendaagse debatten over ongelijkheid, racisme en discriminatie beter te voeren. De maand kun je zien als een voorzet voor meer perspectieven in de geschiedenisles, maar ze is net zo goed een bijspijkercursus voor lezers van De Correspondent.

In deze explainer kijk ik specifiek naar schoolboeken. Want die kunnen volgens critici heel wat beter; van het taalgebruik Lees dit goede stuk van NRC waarin deze kritiek wordt geuit door hoogleraar Alex van Stipriaan. (hebben we het over slaven of over mensen?) tot de onderwerpkeuze Lees daarover bijvoorbeeld dit interview met Sylvana Simons (Artikel1) terug. (begon de zwarte geschiedenis bij de slavernij?).

Wij hopen dat de onderwerpen waarover we deze maand publiceren in de klas terechtkomen. Daarom de vraag: hoe veranderen de lesmethodes?

1. Wie bepaalt de inhoud van de geschiedenisboeken?

Heel kort gezegd stelt het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap eens in de paar jaar een commissie van historici samen. Die buigt zich over grote wijzigingen van de inhoud van de geschiedenislessen van het basis- en middelbaar onderwijs.

De Tweede Kamer bespreekt het advies van die commissie, de onderwerpen worden door drie organisaties uitgewerkt in concrete Om preciezer te zijn: kerndoelen (basisschool en onderbouw voortgezet onderwijs) en eindtermen die vervat zijn in examenprogramma’s voor de bovenbouw voortgezet onderwijs.

Daarover laat het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap weten:

‘Zulke examenprogramma’s worden ook weer periodiek door commissies samengesteld. Dit gebeurt in opdracht van OCW en onder leiding van Stichting Leerplanontwikkeling (SLO). Zij stelt een commissie in, bestaande uit vakdocenten uit zowel het voortgezet als het vervolgonderwijs, onder wie meestal ook een vakdidacticus, en afhankelijk van het vakgebied: een vertegenwoordiger uit het bedrijfsleven.
Een concept-examenprogramma wordt altijd voorgelegd in een openbare veldraadpleging. De minister stelt vervolgens het examenprogramma vast.
De commissie wordt voorgezeten door iemand met expertise over het vakgebied, zoals een hoogleraar. De voorzitter wordt geworven na raadpleging van verschillende partijen, waaronder de vakvereniging. Ook de leraren worden geworven in samenspraak met de vakverenigingen. In overleg met de vakverenigingen wordt gekeken of de relevante expertise en diversiteit voldoende tot z’n recht komen in de commissie.’
en de uitgeverijen gaan aan de slag met het schrijven van nieuwe geschiedenisboeken.

En juist de samenstelling van de commissies die over de grote lijnen van het onderwijs gaan, daar heeft hoogleraar Caraïbische geschiedenis Alex van Stipriaan fundamentele kritiek op.

Hij legt uit hoe zoiets gaat: ‘Het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap wijst een voorzitter aan. Die kiest vervolgens, in overleg met het ministerie, voor een gemengde groep experts.’

Daarbij wordt volgens Van Stipriaan gelet of er experts van verschillende tijdvakken, maar ook conservatieve én progressieve types, mannen én vrouwen vertegenwoordigd zijn. Maar, stelde hij eerder al in Bron: De Volkskrant: Slavernijdrama verdient net zoveel aandacht als Tweede Wereldoorlog. 'die commissies zijn - hoe vakkundig ook - Klopt dat? Van de commissie De Rooy, die bepaalde over welke tien tijdvakken kinderen nu moeten leren, kon ik vijf namen vinden, van inderdaad, witte mannen.

De commissie Van Oostrom had negen witte leden. (Die vind je hier: http://parlis.nl/pdf/bijlagen/BLG5929.pdf)
Lees hier in NRC een artikel van vier leden van de commissie De Rooy.

2. Wat was het laatste advies over het geschiedenisonderwijs?

Het laatste advies dat specifiek over de grote lijnen van het vak geschiedenis ging, komt uit 2001. Download hier een samenvatting van het rapport van de commissie De Rooy. Een commissie onder leiding van modernegeschiedenis-expert Piet de Rooy bepaalde dat leerlingen de geschiedenis Pas later werd het examen aangepast, hier lees je daarover een interessante kritiek. chronologisch moeten leren in tien tijdvakken. Op die manier krijgen ze meer besef van de grote lijnen van de geschiedenis, was het advies.

De complete lijst:
• jagers en boeren (3000 v C)
• Grieken en Romeinen (3000 v C - 500 n C)
• monniken en ridders (500-1000)
• steden en staten (1000-1500)
• ontdekkers en hervormers (1500-1600)
• pruiken en revoluties (1700-1800)
• burgers en stoommachines (1800-1900)
• de wereldoorlogen (1900-1950)
• de televisie en de computer (vanaf 1950)
luisteren naar namen als ‘ontdekkers en hervormers (1500-1600),’ ‘pruiken en revoluties (1700-1800)’ en ‘burgers en stoommachines (1800-1900).’ Deze commissie vond ook dat het kader ‘Een universeel systeem waarin de hele wereldgeschiedenis is opgenomen, zegt leerlingen te weinig of is onoverzichtelijk,’ schreef de commissie in de korte versie van het rapport. (En de voorzitter Piet de Rooy voorspelde ook dat ‘multi-culturalisten’ daar kritiek op zouden hebben.) Lees hier De Rooys voorspelling terug, in een interview van Trouw

Het Historisch Nieuwsblad tekent op dat toenmalig minister Maria van der Hoeven (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, PvdA) wilde dat ‘de Nederlandse geschiedenis in Europees perspectief gezien’ wordt. Historisch Nieuwsblad onder leiding van Frits van Oostrom, een van de bekendste historici van Nederland. Die maakte een Hier vind je die canon. canon met vijftig belangrijke personen, voorwerpen en gebeurtenissen die volgens de samenstellers tot de basiskennis van iedereen in Nederland zouden Sommige ervan, zoals schrijver Annie M.G. Schmidt, kunnen ook in andere vakken dan geschiedenis worden behandeld.

In 2010 werd die canon En dus indirect voor uitgeverijen, die immers alleen boeken verkopen als ze aan de eisen voldoen. In die canon komen overigens wél een aantal onderwerpen voor die te maken hebben Lees bij NRC over de tentoonstelling die er vorige week in Arnhem in het Openluchtmuseum over is geopend. met het koloniale verleden van Nederland.

3. Wat doen de uitgeverijen met zo’n advies?

Er zijn vier uitgeverijen die het gros van de geschiedenislesboeken maken: Thieme Meulenhoff, Noordhoff, Malmberg en Walburg Pers. Die herschrijven ongeveer elke vijf jaar hun methodes. Daarvoor zetten ze een of meerdere Leerexperts van een bepaald vak. aan het werk, die bepalen wat er precies in het boek komt.

Vaak schrijven meerdere leraren samen zo’n boek. Of ze de stof goed kunnen overbrengen is belangrijker dan of ze de laatste academische kennis hebben, legt Falco Zwinkels, portfoliomanager van uitgeverij Malmberg, uit: ‘Het zijn eerder generalisten dan mensen die tot op de komma alles weten. Ze moeten didactisch iets in hun mars hebben.’

Het belangrijkst om te weten is dat de eisen vanuit de overheid redelijk algemeen zijn geformuleerd. Met name voor de onderbouw-lesstof hebben de auteurs veel vrijheid.

Als lid van De Correspondent kun je je expertise laten verifiëren. Op die manier heb jij als lid de mogelijkheid om relevante ervaringen, kennis en eigen vragen te delen. In dit geval benaderde ik alle geverifieerde geschiedenisdocenten uit onze database. Beste leden, zouden jullie je beroep of studie willen invullen? en geschiedenisleraar Jan-Wolter Smit is zo’n auteur. Hij vertelt dat hij veel vrijheid heeft de verplichte onderdelen te vertalen naar de lesboeken van de geschiedenismethode Feniks voor VMBO (Thieme Meulenhoff). Hij gebruikt de tien tijdvakken die in 2001 zijn bepaald. ‘Wat je moet behandelen is in Door leerplanontwikkelaar SLO. maar daar kun je geen boek mee vullen.’

Voor de bovenbouw hebben de auteurs minder vrijheid. De eisen zijn strakker; toetsencollege CTvE, leerplanontwikkelaar SLO en examenmaker CITO stellen vrij precieze examenstofomschrijvingen vast.

YouTube

Als je in twee minuten uitgelegd wil krijgen hoe deze redacties werken, dan is deze video van NOS op 3 een aanrader

4. En hoe houden auteurs rekening met maatschappelijke discussie?

Tussen het schrijven van een eerste versie, het voorleggen aan docenten, het redigeren en het daadwerkelijke verschijnen van het boek zit vaak een aantal jaar.

Jan-Wolter Smit werkte intussen mee aan twee edities van de methode Feniks: ‘Ik ben begonnen in 2007 met een eerste editie voor de onderbouw, en pas een jaar geleden was ik klaar met de tweede editie. Je moet dus iets opschrijven wat over vijf jaar ook nog klopt.’

Als je een nu actuele discussie in de geschiedenisles wilt behandelen - Witte Corneliszoon de With (1599-1658) was marineofficier in de gouden eeuw. Het Witte de With Center for Contemporary Art begint wekelijkse bijeenkomsten om te discussiëren over de naamsverandering, schrijft NRC. Wekelijks in debat over de naam Witte de With wat doen we met standbeelden van Leopold II (1835 – 1909) was koning van België. Hij ‘bezat’ de Kongo-Vrijstaat. Vanaf het begin bestuurde hij “le Congo” gewelddadig voor zijn persoonlijk gewin, bij volmacht door middel van een huurlingenleger. Tomas Vanheste: Hoog tijd voor een beeldenstorm in de Lage Landen of Michiel de Ruyter (1607 –1676) was een Nederlandse admiraal, hij wordt in verband gebracht met de slavenhandel uit de17de eeuw. En, nog wat meer uitleg n.a.v. een kritische bijdrage: ‘De Ruyter heeft de slavenhandel wel degelijk en bewust een dienst bewezen door in 1665 het Fort Elmina aan de Goudkust (nu Ghana) op de Engelsen te heroveren. Daardoor kon de West-Indische Compagnie de slavenhandel hervatten, die ze daar in 1637 was begonnen nadat zij onder aanvoering van Johan Maurits van Nassau het fort op de Portugezen had veroverd. En natuurlijk wist de Ruyter van de hoed en de rand.’ Bron: Henk Slechte in Trouw Trouw: Michiel de Ruyter was slavenhandel gewoon of Jan Pieterszoon Coen (1587-1629) was de vierde gouverneur-generaal van de VOC, hij moordde in de toenmalige kolonie in Oost-Indië de bevolking van de Molukse Banda-eilanden uit en verving ze door slaven. Trouw: Trekken we J.P. Coen om of laten we hem staan? - is het papieren lesboek volgens hem niet de juiste plaats.

Smit: ‘Zo’n discussie over zeehelden is nu relevant, maar over twee jaar gaat dat misschien nergens meer over. Wat je vaak bij dit soort discussies ziet: ze komen in het werkboek of in het digitaal materiaal terecht.’

En: met een beetje geluk heb je een geschiedenisleraar die zich niet tot het boek beperkt.

5. Waar kan verandering beginnen?

Maar ook als je wel iets wilt veranderen aan de geschiedenislessen op school, zijn de methodes maar een begin. Elke docent afzonderlijk kan kiezen wat hij naast de verplichte kost nog meer overbrengt - en hoe hij dat doet. Geen bevlogen geschiedenisleraar zal zich beperken tot het lesboek.

Lesboekauteur en leraar Smit benadrukt: de rol van de docent is heel groot. ‘Die is de regisseur van het hele leerproces. Zijn belangrijkste taak is om een veilige situatie te creëren waar ruimte is voor gesprekken over lastige onderwerpen.’

Een beetje geïnteresseerde docent heeft opties genoeg, aldus Smit:

In hoeverre lastige onderwerpen naar voren komen, dat verschilt nogal. Uit een onderzoek naar hoe docenten het onderwerp slavernij behandelen, blijkt: de een besteedt er een lesuur aan, de ander wel tien. Sommigen gaan met hun klas naar het Vind hier de site van het slavernij-instituut Ninsee. slavernij-instituut, anderen laten een film zien, anderen Dat blijkt uit een kwalitatief onderzoek uit 2011 onder zestien geschiedenisleraren van Amsterdamse middelbare scholen. ‘Juf, was dat écht zo?’ Lessen over slavernij in het Amsterdamse voortgezet onderwijs Bron: ‘Juf, was dat écht zo?’ Lessen over slavernij in het Amsterdamse voortgezet onderwijs

Als je de geschiedenislessen echt wilt veranderen, moet je eigenlijk zijn daar waar leraren leren, stelt Van Stipriaan. Dus op de pabo, de geschiedenisdocentenopleidingen, bijschooldagen De vereniging van geschiedenisdocenten VNG Kleio maakt begin volgend jaar een begin: dan organiseren ze een congres. Het thema: gevoelige geschiedenis.

En gelukkig keren er wel dingen ten goede: de geschiedeniscanon biedt al meer ruimte voor een aantal van de onderwerpen die wij ook onder de aandacht brengen deze maand, zoals Bron: Canon: slavernij

En wie weet wat Lees bij de Volkskrant meer over dat onderzoek. het nieuwe onderzoek naar de dekolonisatieoorlog van Nederland met Indonesië (1945-1950) zal gaan veranderen aan de bladzijden die nu nog eufemistisch over ‘politionele acties’ gaan.

Dit verhaal is geschreven voor de Maand van de Verzwegen Geschiedenis van De Correspondent en The Black Archives.

Met dank aan Correspondentlid en geschiedenisdocent Marijn Luijten voor het nalopen van de geschiedenisboeken.

Meer lezen?

Waarom we oktober uitroepen tot Maand van de Verzwegen Geschiedenis Wist je dat Brazilië een Nederlandse kolonie was? Om de geschiedenis van meer perspectieven te voorzien, publiceert De Correspondent verhalen die niet of nauwelijks in de schoolboeken staan. Want die geschiedenissen vormen hoe we nu samenleven. Waarom we oktober uitroepen tot Maand van de Verzwegen Geschiedenis

Geschiedenisboeken staan vol witte hoofdpersonen. Hier 12 zwarte sleutelfiguren Hoe kan het dat we zo weinig leren over zwarte personen in de geschiedenis van Nederland, Europa en de wereld? Maak kennis met twaalf zwarte, onbekende hoofdrolspelers in de geschiedenis. Lees het stuk hier
Welke verzwegen geschiedenis moet in elk schoolboek staan? De Correspondent organiseert met The Black Archives de Maand van de Verzwegen Geschiedenis. Welke verhalen zouden volgens jullie in de geschiedenisboeken moeten komen? Lees het stuk hier

Benieuwd naar de rest van het artikel?

Dan kun je gewoon verder lezen. Wij geloven niet in betaalmuren, omdat we het belangrijk vinden dat onze journalistiek zoveel mogelijk mensen bereikt. Wil jij toegang tot alle verhalen? Word dan lid!

In gesprek:
Anna Vossers
Eindredacteur Welke geschiedenissen zouden wat jullie betreft verplicht lesmateriaal moeten worden?
Welke geschiedenissen zouden wat jullie betreft verplicht lesmateriaal moeten worden?