55
Facebook
Twitter
LinkedIn
Whatsapp
E-mail
Kolen-, olie- en gasbedrijven zijn geen veilige investering meer. Pensioenfondsen moeten er zo snel mogelijk uitstappen en hun geld op groen zetten. Dan lopen ze minder risico én kunnen ze bijdragen aan de transitie naar duurzaamheid. Dat zegt financieel analist Mark Campanale.

Deze analist weet het zeker: fossiele energiebedrijven hebben hun beste tijd gehad

Het einde van het fossiele tijdperk is in zicht. Dat maakt kolen, olie en gas een steeds riskantere investering. Het wordt tijd dat pensioenfondsen en andere beleggers met hun voeten gaan stemmen tegen fossiele energiebedrijven die niet van koers veranderen. Wat beleggers uit fossiel halen, kunnen ze opnieuw investeren in duurzame energie.

Dat is in vier zinnen de boodschap van Mark Campanale Mark Campanale , mede-oprichter van Carbon Tracker. De analisten van deze Britse denktank vertalen de klimaatverandering en de energietransitie in de taal van de financiële markten. De wereld wil in de tweede helft van de eeuw niet méér CO2 uitstoten dan de bossen en de oceanen kunnen absorberen - dat werd eind vorig jaar in Parijs afgesproken. Wat betekent dit voor de toekomst van de fossiele brandstofbedrijven? Hoe moeten investeerders daar nu op reageren?

Campanale geeft antwoord. Vorige week was hij in Amsterdam voor een lezing en een reeks gesprekken met investeerders, bankiers, pensioenfondsen en Hier vind je het interview van de Volkskrant met Campanale: ‘De oliesector nadert zijn Kodakmoment.’ journalisten.

Het eerste inzicht: er klopt iets niet aan de fossiele businessmodellen

Maar zijn verhaal begint in de Londense City. Daar werkte Campanale sinds begin jaren negentig als financieel analist. Hij specialiseerde zich in duurzame beleggingsfondsen. In de loop van de jaren begon hij de kolen-, olie- en gasbedrijven steeds vreemder te vinden. Want:

  • Die bedrijven zagen klimaatverandering en de opkomst van groene energie niet of nauwelijks als risico;
  • ze begrepen niet dat een deel van hun reserves in de grond zou blijven als klimaatverandering wordt aangepakt. Sterker nog:
  • niemand wist hoeveel olie, kolen en gas onaangeroerd moesten blijven om de opwarming onder de twee graden Celsius te houden.

Hij besprak het met vrienden tijdens een weekendje weg. Ze verbleven in het huis van een goede vriendin tegen de grens met Schotland. Aan haar keukentafel, met een glas rode wijn in de hand, bedachten ze de ‘carbon bubble’: het idee dat een grote hoeveelheid fossiele brandstoffen ongebruikt zal blijven als de wereld verduurzaamt.

Als de wereld verduurzaamt, blijft een grote hoeveelheid fossiele brandstoffen ongebruikt

Met een van die vrienden - Nick Robbins - begon hij te rekenen en richtte hij Carbon Tracker op. In 2011 publiceerden ze hun eerste volledige Hier vind je het rapport: ‘Unburnable Carbon: Are the world’s financial markets carrying a carbon bubble?’ (2011) analyse van de ‘unburnable carbon.’ Daaruit bleek dat fossiele bedrijven ongeveer vijf keer meer CO2 in hun reserves hebben dan ons veilige leefklimaat zou kunnen verdragen (als het allemaal werd opgebruikt).

Die CO2 moet dus in de grond blijven.

De zegetocht van de divestment-beweging

Dat eerste rapport - gedrukt in een oplage van honderd stuks - belandde via een sponsor van de Amerikaanse Rockefeller Foundation bij de journalist en activist Naomi Klein, die het weer doorgaf aan haar collega Bill McKibben, die er een vlammend Hier lees je McKibbens verhaal (een aanrader!): ‘Global Warming’s Terrifying New Math’ artikel over schreef in het blad Rolling Stone, dat op zijn beurt de ontluikende divestment-campagne van studenten op tientallen Amerikaanse universiteiten verder aanvuurde. Met de cijfers van Carbon Tracker in de hand konden studenten hun universiteitsbestuur onder druk zetten om hun belangen in de fossiele-energiebedrijven te dumpen (want zolang ze daarin investeerden, faciliteerden ze de ondermijning van ons leefklimaat).

Dankzij deze activisten werd het klimaatverdrag van Parijs een succes Het Verdrag van Parijs stuurt de wereld naar een groen tijdperk. Slimme investeerders keren de fossiele industrie nu al de rug toe. Ze komen in beweging door keiharde druk van de activisten van 350.org en hun divestment-beweging. Een portret van de succesvolste klimaatcampagne ooit. Lees hier meer over de zegetocht van de divestment-beweging.

Campanale sympathiseert met de activisten van de divestment-campagne en hij voedt ze - nog altijd - met argumenten. In het Amsterdamse Pakhuis de Zwijger, waar hij vorige week woensdag op het podium stond, vertelde hij onder meer:

Campanale is al lang niet de enige meer die deze boodschap De boodschap van Carbon Tracker wordt goed weergegeven in dit stuk in The Financial Times: ‘Energy groups face Kodak moment.’ verkondigt. De Amerikaanse zakenbank Goldman Sachs berekende vorig jaar bijvoorbeeld dat Over de analyse van Goldman Sachs: ‘Bankers See 1 Trillion of Zombie Investments Stranded in the Oil Fields.’ 1 biljoen dollar aan reeds gedane investeringen van oliebedrijven niet meer rendabel zijn bij een olieprijs van 70 dollar per vat. Bij de huidige olieprijs van ongeveer 30 dollar zijn nog veel meer investeringen Nog een voorbeeld: de Amerikaanse bank Citigroup voorspelde dat fossiele voorraden ter waarde van 100 biljoen dollar of meer - uitgaande van een olieprijs van 70 dollar - in de grond zullen blijven als de wereld de opwarming tot twee graden Celsius wil beperken. (In Parijs spraken landen af zelfs te streven naar anderhalve graad.) Het idee dat een groot deel van de reserves in de grond moet blijven is al bijna gemeengoed: de Amerikaanse president Barack Obama, het IMF, Bank of Englandpresident Mark Carney waarschuwde in september tijdens een veelbesproken speech dat de verliezen in de fossiele industrie ‘mogelijk enorm’ zullen zijn. presidenten van verschillende centrale banken en vooruitstrevende investeerders hebben het omarmd.

Steeds harder rennen om stil te staan

Campanale vindt het onverkroppelijk dat olie- en gasbedrijven toch nog steeds geen scenario’s hebben voor als de vraag naar hun producten terugloopt. Dat ze er geen rekening mee houden dat groene energie zich misschien sneller ontwikkelt dan wordt gedacht (iets wat de afgelopen tien jaar David Roberts schreef daarover op Vox: ‘The International Energy Agency consistently underestimates wind and solar power. Why?’ telkens opnieuw is gebeurd). En wat gebeurt er als de olieprijs laag blijft en de dure fossiele projecten nooit meer uit de rode cijfers komen?

Dan zijn aandeelhouders de pineut. De voortekenen zijn nu al zichtbaar. Kijk maar eens naar deze De grafieken die je hieronder ziet zijn een bijgewerkte versie van een grafiek uit The Wall Street Journal, die door Campanale in zijn presentatie in Pakhuis de Zwijger werd getoond. Analisten van Carbon Tracker leverden op mijn verzoek de cijfers voor deze geüpdatete figuren. die de verandering in bestedingen van drie beursgenoteerde olie- en gasbedrijven afzet tegen de verandering in productie - wat ze daadwerkelijk uit de grond halen:

Je ziet: Shell, ExxonMobil en Chevron hebben hun uitgaven tussen 2009 en Naar aanleiding van alle nieuwe olie- en gasprojecten verscheen in 2013 dit zeer kritische verhaal in Rolling Stone. 2013 enorm opgevoerd, terwijl hun productie tot op heden op peil blijft of daalt. De uitgaven zijn in de afgelopen twee jaar teruggeschroefd, maar de productie blijft achter. Simpel gezegd: deze bedrijven moeten steeds harder rennen om stil te blijven staan. Een van de gevolgen is dat olie- en gasbedrijven zich steeds dieper in de Lees hier een interessante analyse van de Bank of International Settlements over de schulden van de olie-industrie. schulden steken om de zoektocht naar nieuwe reserves te bekostigen.

Aandeelhouders zouden druk moeten uitoefenen op de bestuurders om hier een einde aan te maken, zegt Campanale. De enige geloofwaardige strategie voor de toekomst is volgens hem: krimpen en verdwijnen. Alleen nog de broodnodige, betaalbare projecten uitvoeren en dan gecontroleerd failliet gaan. Zo vertelde Campanale het woensdagavond in Pakhuis de Zwijger.

Voldoende aanleiding, leek me, om met hem verder te praten.

Vimeo

Mark campanale spreekt in Pakhuis de Zwijger

Kunnen aandeelhouders echt het verschil maken?

Ik spreek Campanale de volgende middag in het restaurant van zijn hotel aan de Nieuwezijds Voorburgwal. Zijn dag is volgepland met afspraken met vermogensbeheerders, bankiers en journalisten, maar hij is onverminderd energiek en begint al antwoord te geven op mijn vragen als ik ze nog maar half heb gesteld.

Als we elkaar de hand schudden, laat hij me de muts zien die hij in een eerder gesprek cadeau heeft gekregen: zo’n toeristenmuts met van die grote flappen en Amsterdam op de voorkant. Het is geen gezicht boven zijn donkergrijze pak en dus lachen we. ‘Geweldig toch?’

Financiële markten hebben meer macht dan overheden

Financiële markten hebben meer macht dan overheden, zei Campanale in het Pakhuis, en beleggers zijn slimmer en sneller dan Ze kunnen strategieën afdwingen bij bedrijven, ze kunnen geld verplaatsen als ze niet tevreden zijn en zo de transitie naar een koolstofarme economie versnellen - zo hield Campanale de zaal voor. Waarom heeft Campanale eigenlijk zoveel vertrouwen in Dit boek ontkracht een van de grootste mythes van onze tijd: De mythe van de markteconomie. ‘de markt,’ waarom verwacht hij zo weinig van overheden?

‘Politici luisteren naar de markten,’ antwoordt hij. ‘Ze zullen de markten nooit uitdagen. We hebben vaak het idee dat financiële markten een uniforme groep mensen zijn die overal een gemeenschappelijke visie op hebben: ‘markten zijn goed, bonden zijn slecht, overheden zijn slecht.’ In werkelijkheid is het niet zo simpel. Financiële markten drukken de wensen van burgers uit. De oude mop over het kapitalisme is dat werknemers vijftig jaar geleden de macht over de industrie hebben gekregen, maar dat niemand ze dat ooit heeft verteld. Die macht hebben ze door hun pensioenfondsen. Bewegingen zoals de divestment-campagne willen pensioenfondsen weer verantwoordelijk maken voor de belangen van burgers. En je kunt nu zien dat Hier bijvoorbeeld meer over de duurzame ambities van ABP. sommige van die fondsen in Campanale noemt bijvoorbeeld de recent opgerichte ‘Portfolio Decarbonization Coalition’ en de toezegging van ABP om de emissies van hun investeringsportfolio voor 2020 met 25 procent terug te brengen.

Gezocht: activistische pensioenfondsen

‘Beleggers en grote pensioenfondsen - zoals het Noorse pensioenfonds, het Nederlandse APG, de Amerikaanse CalPERS en CalSTRS - hebben al duidelijk gemaakt dat ze geen nieuwe risicovolle, kostbare Hier een voorbeeld: ‘Shell-aandeelhouder ABP tegen boren Alaska.’ projecten meer willen van de olie- en gasbedrijven,’ zegt Campanale.

Demonstranten tijdens de Flood Wall Street protesten, 2014. Foto: ANP

Demonstranten tijdens de Flood Wall Street protesten, 2014. Foto: ANP

‘Nu kunnen ze doorbijten en zeggen: laten we niet wachten tot de olieprijs herstelt, maar nu de moeilijke besluiten nemen en bestuurders aan de macht brengen die deze bedrijven naar een koolstofarme toekomst kunnen brengen. Dit is het moment om van koers te wijzigen, zoals Total, dat in zonne-energie Lees hier meer over de groene ambities van oliebedrijf Total. investeert. Grote aandeelhouders kunnen zo’n koerswijziging afdwingen.’

Als olie- en gasbedrijven geen gehoor geven, moeten pensioenfondsen met hun voeten stemmen, zegt Campanale. Hun aandelen cashen en het geld investeren in duurzame energie. Zij het niet van de ene op de andere dag, dan kan het stap voor stap.

Niet alle investeerders zijn daartoe bereid, weet Campanale. Maar zelfs de hedgefondsen, die geen publieke verantwoording hoeven af te leggen, zijn het eens met sommige analyses van Carbon Tracker. Zij laten zich leiden door gedegen risicoanalyses en keren de riskantste bedrijven - bijvoorbeeld uit de schalie-olie en de kolenindustrie - de rug toe. Campanale gelooft dus niet zozeer in de goede kracht van ‘de markt.’ Hij gelooft in de angst van beleggers die zich realiseren dat ze risicovolle investeringen in handen hebben.

Grote bedrijven moeten krimpen

De analisten van Carbon Tracker proberen Hier vind je alle publicaties van Carbon Tracker. inzichtelijk te maken bij welke bedrijven die risicovolle investeringen zitten. Hun antwoord: vooral bij de beursgenoteerde ondernemingen. Als de wereld werk maakt van Carbon Tracker werkt hier met het 450-scenario van het Internationaal Energieagentschap. Dat is een scenario waarin overheden stevig klimaatbeleid doorvoeren, zodat de hoeveelheid CO2 in de atmosfeer stabiliseert op 450 deeltjes per miljoen. Dat zou een redelijke kans moeten geven op een opwarming van niet meer dan twee graden. is een groot deel van de geplande investeringen van deze bedrijven dus onnodig.

‘Wij willen dat deze bedrijven zeggen: we gaan deze projecten niet uitvoeren,’ zegt Campanale. Dat betekent dat de kolen-, olie- en gasbedrijven moeten Hier vind je het rapport waarin bovenstaande tabel is opgenomen: ‘The $2 trillion stranded assets danger zone: How fossil fuel firms risk destroying investor returns.’ stoppen met groeien en moeten kiezen voor wat Carbon Tracker een ex-growth strategy noemt.

Als ze niet langer sturen op groei maar op de winstgevendste projecten, dan betekent dat automatisch dat ze kleiner worden. ‘Het Amerikaanse ConocoPhillips heeft dat al gedaan. Zij besloten de projecten waar ze weinig aan verdienden te dumpen en zich te concentreren op de winstgevende activiteiten. Het bedrijf werd door aandeelhouders beloond, omdat het meer geld oplevert. Hetzelfde is onlangs gebeurd bij het in Londen gevestigde Tullow Oil. De dag nadat dat bedrijf aankondigde dat het verlieslatende projecten schrapt, ging de koers omhoog.’

CEO’s zouden moeten worden beloond als ze hun bedrijven kleiner maar winstgevender maken, zegt Campanale. Of als ze kiezen voor groene in plaats van fossiele groei.

Ordelijk naar de uitgang

Als fossiele energiebedrijven waardecreatie voor hun aandeelhouders weer centraal gaan stellen - in plaats van hun eigen overleven - zou het goed kunnen dat ze tot de conclusie komen dat het meer winst oplevert als ze zichzelf stapje voor stapje opheffen. An orderly run-off, noemt Campanale dat: cashing yourself out.

Hij claimt dat bijvoorbeeld Shell nog twintig jaar lang een ongelofelijk winstgevend bedrijf kan zijn als het nu kiest voor een ex-growth-strategie. Gaat het bedrijf verder met business as usual, dan leidt dat volgens Campanale tot flinke stroppen voor ‘Wat Shell nu doet is bizar. Aan de ene kant zeggen ze dat ze zich zorgen maken over klimaatverandering, aan de andere kant dat ze van plan zijn hun productie met 30 procent te verhogen. Dat is echt de meest Orwelliaanse uitspraak!’

Wat als fossiele energiebedrijven worden gedwongen om meer informatie vrij te geven over de hoeveelheid CO2 in hun reserves? Dan kunnen analisten veel beter inschatten hoeveel risico ze lopen

Kennelijk zien bedrijven als Shell hun verantwoordelijkheid anders: zij vinden dat ze ook over veertig jaar nog olie moeten kunnen leveren aan consumenten. ‘Maar hoe zit het dan met de verantwoordelijkheid voor burgers en de planeet over veertig jaar?’ vraagt Campanale. ‘Het is niet alsof de opwarming van de aarde nog terug te draaien is. Het is permanent. Hoe zit het met die verantwoordelijkheid? Daar praten deze bedrijven niet graag over. Ze praten liever over die mysterieuze consument in 2030, waar niemand de naam van kent. Omdat ze een grafiekje met bevolkingsgroei hebben gezien. Het is bizar. Pensioenfondsen als APG moeten tegen olie- en gasbedrijven zeggen: it’s okay to let go now.’

Maar is dat niet te veel gevraagd van pensioenfondsen, dat ze zo’n activistische houding aannemen? Campanale vindt het een kwestie van verantwoordelijkheid - niet alleen voor de pensioengerechtigden van vandaag, ook voor die van 2050. Toch heeft hij zijn hoop niet alleen op pensioenfondsen gericht. Om een omslag in het denken te bereiken, probeert Carbon Tracker alle cruciale spelers binnen het financiële ecosysteem te bereiken.

Campanale noemt bijvoorbeeld de accountants en de financiële toezichthouders die de regels van het spel bepalen. Wat als fossiele energiebedrijven worden gedwongen om meer informatie vrij te geven over - bijvoorbeeld - de hoeveelheid CO2 in hun reserves? Wat als ze transparant moesten zijn over de gevolgen van strenger klimaatbeleid voor hun huidige groeiscenario’s? Dan kunnen financieel analisten veel beter kunnen inschatten hoeveel risico deze bedrijven lopen. ‘We moeten onze analyse naar het hart van Wall Street brengen,’ zegt Campanale.

Een dodelijke spiraal

Toch klinkt het als een nogal westerse - en dus beperkte - benadering. Stel dat beursgenoteerde bedrijven de duimschroeven krijgen aangedraaid en dat de kapitaalmarkt voor hun risicovolle investeringen opdroogt. Heeft dat dan ook impact op staatsbedrijven die het grootste deel van de fossiele reserves in handen hebben?

Demonstranten tijdens de Flood Wall Street protesten, 2014. Foto: ANP

Demonstranten tijdens de Flood Wall Street protesten, 2014. Foto: ANP

‘Ja. Ook staatsbedrijven hebben kapitaal nodig. Dat is waarom Rosneft, Gazprom, PetroChina en Coal India deels beursgenoteerd zijn. Waarom denk je dat de Afrikaanse en Chinese mijnbouwbedrijven in Londen geïndexeerd zijn? Omdat daar het kapitaal zit.’

Als dat kapitaal opdroogt, hebben ook zij een probleem. Bovendien kunnen beleggers worden afgeschrikt door het het feit dat investeringen in olie- en gasbedrijven niet alleen economische, maar ook steeds meer politieke risico’s met zich Drie voorbeelden: 1) De fossiele energie-industrie organiseert haar eigen weerstand bij burgers die met haar vervuiling te maken krijgen - kijk naar de weerstand tegen schaliegaswinning en de groeiende ontevredenheid bij burgers die in de smog van kolencentrales wonen. 2) Fossiele energieprojecten vragen vaker wel dan niet om samenwerking met dubieuze regimes. Europa onderzoekt nu bijvoorbeeld de mogelijkheden om samen te werken aan fossiele energieprojecten met Iran. Wat als het regime daar over vijf jaar toch weer nucleaire energie wil ontwikkelen en de economische sancties opnieuw worden ingevoerd? Dan zijn investeringen in Iran weggegooid geld. Dat kun je van geld in duurzame energie binnen Europa niet zeggen. 3) De campagnes van klimaatactivisten tegen de fossiele industrie lijken steeds succesvoller te worden. Onder druk van een succesvolle campagne blies de Amerikaanse president Barack Obama vorig jaar de voorgenomen bouw van de Keystone-XL-pijpleiding af. (Voor de goede orde: ik heb deze politieke risico’s niet met Campanale besproken, maar vul ze hier op eigen initiatief aan.)

En dan is er nog de lage olieprijs, die de vooruitzichten voor de sector Hier bijvoorbeeld een artikel uit The Financial Times over de prestaties van Shell. verder Shell kondigde deze week aan dat de opbrengsten in het vierde kwartaal van 2015 veertig procent lager liggen dan eind 2014. Shellaandelen zijn in een jaar tijd bijna 40 procent minder waard geworden. In een turbulente wereld met een lage of schokkerige olieprijs zullen investeerders steeds minder geneigd zijn te investeren in riskante fossiele megaprojecten die pas op de lange termijn rendement opleveren. Dat zei Tim Burke, voorzitter van de groene denktank E3G, deze week in een interessante Lees de analyse op de website van Carbon Brief: ‘Oil below 30 dollars: what does it mean for action on climate change?’ analyse van de huidige olieprijzen. Duurzame energieprojecten zijn dan veel voorspelbaarder en dus steeds aantrekkelijker, zei Burke. Zijn woorden echoën wat Campanale en zijn team van Carbon Tracker nu al jaren beweren: misschien staan we aan het begin van een dodelijke spiraal waar de olie- en gasindustrie nooit meer uit kan klimmen.

Wil je een mailtje ontvangen als ik een nieuw verhaal publiceer? Dat kan! Bij iedere noemenswaardige nieuwe publicatie over klimaat & energie op De Correspondent stuur ik een nieuwsbrief uit. Meld je hier aan om die mails te ontvangen (gemiddeld eens in de tien dagen en hoogstpersoonlijk). Meld je hier aan

Lees verder over klimaat en energie:

De olieprijs blijft maar zakken. Wat betekent dat voor de overstap naar groene energie? De olieprijs zakte deze week naar een dieptepunt. Is dat goed of slecht nieuws voor de broodnodige overstap naar groene energie? Derk Loorbach en ik betogen dat we ons niet moeten blindstaren op een hoge of lage olieprijs, maar de voordelen moeten zien van een schommelende olieprijs. Dán wankelt de industrie en is een omslag mogelijk. Lees het verhaal van Derk Loorbach en Rick Bosman hier. Wordt klimaatverandering het einde van de wereld? Dit zeggen de feiten Roepen we het einde van de wereld over onszelf af als we het klimaatprobleem laten voortbestaan? Ik zet de feiten op een rij in een poging een antwoord op deze grote vraag te vinden. Lees het verhaal hier. De aarde warmt gevaarlijk snel op. Maar de opmars van groen is niet te stuiten Weten jullie nog, de grens van 2 graden Celsius waarna opwarming ‘gevaarlijk’ zou worden? We zijn inmiddels halverwege. Voor het klimaat en de transitie naar duurzaamheid is een periode van fundamentele keerpunten aangebroken. Ik zet het nieuws kort voor je op een rij. Lees hier het verhaal Henk Kamps plannen voor verduurzaming zijn een belediging van het gezonde verstand Het Energierapport had hét antwoord moeten worden op de klimaattop in Parijs. Op de vraag hoe Nederland totaal moet vergroenen per 2050. Maar wat levert energieminister Henk Kamp? Een dramatisch plan. Namelijk geen plan. Lees hier de analyse van Marc Chavannes.

In gesprek:
Jelmer Mommers
Correspondent Klimaat & Energie Hoe denken jullie over de toekomst van de fossiele energiebedrijven? Ik ga de komende tijd meerdere gesprekken voeren met mensen die werken in de fossiele energie-industrie - over die plannen vertel ik later meer - en ik neem jullie ideeën en inzichten dan graag mee. Leden en lezers die in de sector werken en eens willen praten: graag! Ook - misschien wel: juist - als jullie je volstrekt niet in Campanale's verhaal herkennen. Ik ben direct bereikbaar via jelmer@decorrespondent.nl.
Hoe denken jullie over de toekomst van de fossiele energiebedrijven? Ik ga de komende tijd meerdere gesprekken voeren met mensen die werken in de fossiele energie-industrie - over die plannen vertel ik later meer - en ik neem jullie ideeën en inzichten dan graag mee. Leden en lezers die in de sector werken en eens willen praten: graag! Ook - misschien wel: juist - als jullie je volstrekt niet in Campanale's verhaal herkennen. Ik ben direct bereikbaar via jelmer@decorrespondent.nl.