In mijn Lees hier hoe de NSA dataverkeer onderschept vorige artikel beschreef ik de verschillende kanalen waarmee de NSA haar informatie verzamelt. Eén daarvan is de uitwisseling met inlichtingendiensten van andere landen, waarvoor er een reeks samenwerkingsverbanden bestaat. Deze worden veelal aangeduid als een aantal ‘Eyes’, staande voor het aantal landen waaruit het verband bestaat. Er zijn dergelijke samenwerkingsverbanden van Three, Four, Five, Six, Eight, Nine, Ten en Fourteen Eyes.

Omdat inlichtingen voor een belangrijk deel gebruikt worden bij militaire operaties, hebben deze uitwisselingsverbanden vaak een militair karakter. De vraag is: Uit welke landen bestaan ze? En hoever gaan deze samenwerkingen?

Five Eyes

Het bekendste samenwerkingsverband is dat tussen de Verenigde Staten, Groot-Brittannië, Canada, Australië en Nieuw-Zeeland. Gezamenlijk worden deze landen doorgaans de Five Eyes genoemd, maar meer formeel spreekt men ook wel van de UKUSA-landen. UKUSA staat voor UK-USA Agreement en is een overeenkomst die in 1946 tussen beide landen werd gesloten met als doel ook na de Tweede Wereldoorlog de nauwe samenwerking op het gebied van SIGINT (Signals Intelligence) is de algemene noemer voor informatie vergaard door COMINT (Communications Intelligence) en ELINT (Electronics Intelligence). Het is het terrein van de inlichtingendienst waar, vanuit het Nederlands, de Engelse benamingen consequent gebruikt worden. voort te zetten. De UKUSA-overeenkomst werd al gauw gevolgd door vergelijkbare overeenkomsten tussen de VS en Canada, Australië en Nieuw-Zeeland.

Het type samenwerking verschilt nogal per land. Met Nieuw-Zeeland is het vrij beperkt, maar met Engeland is het zeer intensief, en wordt, zoals de Snowden-onthullingen hebben laten zien, bijna alles uitgewisseld: van metadata in bulk tot minuscule aftapapparaatjes. Dat neemt niet weg dat er ook dingen zijn die de Five Eyes-landen alleen voor zichzelf houden.

Met Engeland is de samenwerking intensief en wordt bijna alles uitgewisseld: van metadata in bulk tot miniscule aftapapparaatjes

De merkwaardige aanduiding Five Eyes is ontstaan uit de gewoonte van de NSA en haar Britse zusterdienst GCHQ om geheime documenten niet alleen te voorzien van de classificatie Secret of Top Secret, maar ook nog eens van de aanduiding Eyes Only, voorafgegaan door de organisaties of landen waarvoor de betreffende stukken bestemd waren. Voor de vijf UKUSA-landen kregen documenten de aanduiding ‘AUS/CAN/NZ/UK/US EYES ONLY,’ in de volksmond al gauw afgekort tot Five Eyes.

Minder bekend is dat er binnen het selecte gezelschap van de Five Eyes ook twee subgroepen zijn ontstaan. De eerste ontstond nadat Nieuw-Zeeland in 1985 te kennen gaf dat het geen Amerikaanse schepen met nucleaire wapens of aandrijving meer in zijn havens wilde hebben. Dit leidde ertoe dat de VS de uitwisseling van informatie met de Nieuw-Zeelandse inlichtingendienst drastisch inperkte waardoor de overige vier landen de Four Eyes vormden.

De kring werd zelfs nog kleiner toen Canada in 2003 niet wilde meedoen aan de inval in Irak. Omdat Nieuw-Zeeland daar formeel ook niet aan meedeed, resteerden van de Five Eyes slechts de VS, Groot-Brittannië en Australië. Aangezien deze twee laatste landen ook meer capaciteit hebben om inlichtingen te vergaren, doordat hun diensten groter zijn, leidde dit tot een intensievere band met de VS. Zij worden sindsdien de Three Eyes genoemd.

Uit documenten die eerder via Wikileaks gepubliceerd werden, blijkt dat de relatie met Nieuw-Zeeland sinds 2007 weer volledig Het is niet helemaal duidelijk waarom de relatie weer verbeterde. Waarschijnlijk was er simpelweg genoeg tijd verstreken om de strijdbijl te begraven. Dat neemt niet weg dat de genoemde subgroepen nog steeds functioneel zijn voor militaire operaties waar niet alle landen van de Five Eyes aan deelnemen, zoals de oorlogen in Irak en Afghanistan.

Third Party-partners

Binnen de groep van de Five Eyes is elk land zelf de First Party en duiden zij de vier andere landen aan als Second Party. Landen waarmee een minder ver gaande, maar wel geformaliseerde samenwerking bestaat, worden aangeduid als Third Party-partners. Ten slotte zijn er nog inlichtingendiensten uit landen waarmee de NSA zonder formele overeenkomst op bepaalde deelgebieden samenwerkt. Deze worden soms ook wel Fourth Party-partners genoemd.

Het verschil tussen deze informele samenwerking en diensten met Third Party-status ligt niet alleen in de mate van wederkerigheid, maar waarschijnlijk vooral in het feit dat er met deze diensten ook ruwe, nog onbewerkte data worden De samenwerking met Third Party-landen verschilt nogal en is afhankelijk van de wederzijdse behoeften. . Het "volledige pakket"
omvat: uitwisseling van tactische inlichtingen ten behoeve van afzonderlijke (militaire) operaties, technische ondersteuning, training en advies, eventueel financiele ondersteuning, uitwisseling van eindrapporten en "tips", en uitwisseling van ruwe data - waarbij dat laatste voor zover ik kan overzien exclusief is voorbehouden aan de Third Party-relaties.
De voorwaarden waaronder deze data mogen worden gedeeld en gebruikt worden vastgelegd in een Een (vervolg)overeenkomst tussen de NSA en een buitenlandse
inlichtingendienst.

De MIVD heeft waarschijnlijk, ondanks eerdere ontwijkende antwoorden van minister Plasterk, een uitwisselingsovereenkomst met de NSA

Toen ik mijn vorige artikel schreef, was dat nog in de veronderstelling dat ons land geen Third Party van Amerika was, maar inmiddels heeft de Zweedse televisie een fragment van een NSA-document gepubliceerd, waarin voor het eerst zwart-op-wit te zien is dat Nederland, net als acht andere Europese landen, een Third Party-partner is. Dit betekent dus dat hoogstwaarschijnlijk de MIVD, ondanks eerdere ontwijkende antwoorden van minister Plasterk, een uitwisselingsovereenkomst met de NSA heeft. ‘Nine Eyes? Dat blijft geheim,’ aldus de minister Toen zei Plasterk dat wij weliswaar met de Amerikanen samenwerken, maar dat hij niet weet met wie de NSA nog meer contacten onderhoudt:
Dat geldt wel voor Third Party-landen in het algemeen, maar de clou van de 14-Eyes/SSEUR is juist dat het een onderlinge uitwisselingsgroep is,waarbij de "Seniors" met elkaar rond de tafel zitten.

Bij Third Party-partners gaat het om bilaterale overeenkomsten. De betreffende buitenlandse afluisterdiensten hebben dus in principe alleen een relatie met de NSA. Zij vormen op zichzelf geen onderling samenwerkingsverband, zoals bij de Second Party-groep wel het geval is. Om praktische redenen zijn er wel diverse kleinere samenwerkingsverbanden opgezet, elk bestaande uit de Five Eyes en een aantal Third Party-landen uit een bepaalde regio. Voor zover bekend zijn er dergelijke groepen voor West-Europa en voor Oost-Azië.

West-Europa: Nine Eyes en Fourteen Eyes

Begin november publiceerden The New York Times en The Guardian artikelen waarin terloops het bestaan van twee tot dan toe onbekende groepen werd onthuld. De eerste is de Nine Eyes, bestaande uit de landen van de Five Eyes, aangevuld met Denemarken, Frankrijk, Nederland en Noorwegen. Deze groep vormt ogenschijnlijk een subgroep van de Fourteen Eyes, waar ook Duitsland, België, Italië, Spanje en Zweden toe behoren.

Uit het eerder genoemde, door de Zweedse televisie De Zweedse onthulling lees je hier gepubliceerde fragment blijkt dat de Fourteen Eyes eigenlijk SIGINT Seniors Europe (SSEUR) heten. Dit is een overlegorgaan waarin de hoofden van de afluisterdiensten (de SIGINT Seniors) van de veertien deelnemende landen zitting hebben om de onderlinge uitwisseling van Ook dit is inhoudelijk niet bekend, maar vrijwel zeker gaat het om
inlichtingen rondom Irak en Afghanistan en voorts om een hele reeks andere onderwerpen waar we alleen maar naar kunnen gissen, net waar de VS en de deelnemende landen interesse in hebben. Dit kan dus ook van strategische aard zijn (zoals aantallen raketten in dit of dat land).
via het Signals Intelligence Data System (SIGDASYS) te coördineren. Voor Nederland nam hier altijd de directeur van de MIVD aan Over de Nine Eyes-subgroep is op dit moment niets informatie bekend. Opmerkelijk genoeg, en heel verwarrend, is dat er in NAVO-verband ook een groep landen bestaat die wordt aangeduid als Nine Eyes. De samenstelling hiervan wijkt echter gedeeltelijk af van de landen die The Guardian noemt. Deze andere Nine Eyes omvat de NAVO-leden (de VS, Canada, Groot-Brittannië, Nederland, Duitsland, Noorwegen, Italië en Spanje).

Computernetwerken

De verschillende Eyes zijn niet alleen een administratieve aanduiding om de verspreiding van geheime informatie te beperken, in veel gevallen corresponderen ze ook met een afgeschermd en beveiligd computernetwerk waar de betreffende landen op zijn aangesloten.

Voor coalities waarin de VS het voortouw nemen, wordt er zo’n beveiligd netwerk opgezet onder de naam CENTRIXS, dat staat voor Combined Enterprise Regional Information eXchange System. Daarmee kan al naar gelang de behoefte informatie uitgewisseld, gechat of via Voice over IP (VoIP) gebeld Zo gebruiken de Verenigde Staten, Groot-Brittannië, Canada en Australië een netwerk onder de naam CENTRIXS Four Eyes voor de uitwisseling van tactische informatie over militaire operaties waar zij gezamelijk aan deelnemen. Voor zaken op strategisch niveau is er een ander netwerk onder de naam Pegasus en wordt STONEGHOST gebruikt voor het uitwisselen van inlichtingen. Een ander voorbeeld is CENTRIXS-ISAF, waar alle ongeveer vijftig landen van de internationale coalitie in Afghanistan op zijn aangesloten. Zoals The Guardian vermeldde, werd deze groep landen in een eerder stadium ook wel aangeduid als Fourty One Eyes, een aantal dat in 2010 gestegen was tot Fourty Three Eyes.

Oost-Azië: Eight Eyes en Ten Eyes

In Oost-Azië werd in 2003, in het kader van een gezamenlijke militaire oefening het Ten Eyes-netwerk opgezet. Dit bestaat uit de landen van de Five Eyes, de NAVO-organisatie, Japan, Zuid-Korea, Thailand en Singapore. Van deze laatste vier landen wordt algemeen verondersteld dat zij ook Third Party-partners van de NSA zijn.

Voor informatie-uitwisseling tussen de Ten Eyes is er eveneens een speciaal computernetwerk. Binnen dit netwerk zijn er twee afgeschermde enclaves: de Six Eyes voor informatie die alleen de Five Eyes en NAVO aangaat, en de Eight Eyes waar ook Zuid-Korea toegang toe heeft. Voor informatie-uitwisseling met Japan is er dan weer een apart netwerk onder de naam CENTRIXS-J.

In dit artikel zijn een hele reeks samenwerkingsverbanden de revue gepasseerd, uiteenlopend van Three tot Forty Three Eyes. The Guardian en The New York Times suggereerden dat deze groepen als concentrische cirkels rondom de Five Eyes liggen, waarbij de mate van samenwerking afneemt naarmate het aantal leden toeneemt.

Feitelijk gaat het bij de verschillende Eyes meer om parallelle kanalen, waarlangs informatie wordt uitgewisseld. Dit is afhankelijk van geografische ligging of deelname aan militaire operaties. De diensten creëren liever een extra kanaal dan dat inlichtingen bij een land te veel terechtkomen.

Facebook
Twitter
LinkedIn
Whatsapp
E-mail