97
Facebook
Twitter
LinkedIn
Whatsapp
E-mail
Na zijn tussenkomst kan een kleine schuld gemiddeld tweeënhalf keer groter worden: de deurwaarder. Als érgens uit blijkt hoe bizar schulden in Nederland geregeld zijn, dan is dat wel bij hem. Waarom regelen we onze aflossing niet zoals in Zweden?

Onze incassoindustrie: eerst maken we schulden tot 2,5 keer hoger, dan sturen we dure hulpverleners op je af

‘Moet je zien. Factuurtje van 450 euro loopt op tot 1971 euro en 70 cent.’ De dierenwinkeleigenaar loopt naar zijn vader toe. ‘In naam van de koning natuurlijk, zo’n deurwaarder,’ zucht hij. ‘Ik denk niet dat die dat weet, hoor.’

Het is een scène uit de Schuldig van Ester Gould en Sarah Sylbing (Human) over schuldenaars in de Vogelbuurt in Amsterdam-Noord. In het programma komt de ene na de andere buurtbewoner voorbij die wordt opgeslokt door de schulden. Neem die ook in de serie wordt gevolgd, bij wie de aankoop van een kinderbedje à 1.200 euro veranderde in een schuld van 8.000 euro.

Wat de serie zo goed maakt, is dat het een gezicht geeft aan een gigantisch probleem dat ik zelf alleen van de statistieken kende. Bijna kampen met problematische schulden. In 2015 klopten zo’n 90.000 Nederlanders aan bij de schuldhulpverlening. Dat was bijna drie keer zoveel als in 2003.

Niet zo gek dus, dat er een enorme industrie bestaat rondom al die schuldenaren. Dit artikel gaat over een van de meest gevreesde spelers in dit verhaal. Want als érgens blijkt hoe bizar de zaken in Nederland geregeld zijn, dan is dat wel bij hem: de deurwaarder.

Dierenwinkeleigenaar Dennis, in de serie ‘Schuldig.’ Foto: Jean Counet

Dierenwinkeleigenaar Dennis, in de serie ‘Schuldig.’ Foto: Jean Counet

Carmelita, in de serie ‘Schuldig.’ Foto: Jean Counet

Carmelita, in de serie ‘Schuldig.’ Foto: Jean Counet

Wat kost de deurwaarder?

Carmelita en Dennis zijn geen uitzonderingen. De meeste problematische schuldensituaties beginnen onschuldig. Je koopt iets op afbetaling (iets van een postorderbedrijf, een auto, een telefoon). Dat afbetalen gaat prima, tot er opeens een financiële tegenvaller komt: je moet plots je te veel ontvangen toeslagen terugbetalen, er komt een forse belastingaanslag, je gaat scheiden, je verliest je baan en ga zo maar door.

Deurwaarder Ed in de serie ‘Schuldig’. Foto: Jean Counet

Deurwaarder Ed in de serie ‘Schuldig’. Foto: Jean Counet

Vervolgens komt het niet meer uit. Je moet jongleren met alle rekeningen, die je niet tijdig of onvolledig betaalt. ‘Het is dan net alsof iemand een stok in je voorwiel steekt. Alles blokkeert,’ schreef een schuldhulpverleenster op ‘Schuldeisers worden steeds vervelender. Schulden worden steeds hoger door boetes, proceskosten, exploten. Terugbetalen gaat nooit meer lukken.’

Uit onderzoek blijkt inderdaad: de kosten van de deurwaarder kunnen in Nederland gigantisch zijn, met name bij kleine schulden. Uit van het (WODC) blijkt dat er bij schulden kleiner dan 2.500 euro gemiddeld 151 procent bovenop het oorspronkelijke bedrag komt. Dat wil zeggen: de oorspronkelijke schuld wordt 2,5 keer zo groot nadat er een deurwaarder aan te pas komt. Bij grotere schulden - van meer dan 10.000 euro - is dat maar 8 procent.

Mensen die bij de schuldhulpverlening aankloppen hebben gemiddeld veertien (!) schuldeisers. Al die schuldeisers kunnen een eigen deurwaarder inschakelen en al die veertien deurwaarders moeten betaald worden. Je kan dan ook beter één schuld van 5.000 euro hebben (en één keer deurwaarderskosten) dan tien schulden van 500 euro (en tien keer deurwaarderskosten).

Deurwaarder Ed in de serie ‘Schuldig.’ Foto: Jean Counet

Deurwaarder Ed in de serie ‘Schuldig.’ Foto: Jean Counet

Als we het tegenwoordig over schulden bij arme mensen hebben, dan hebben we het, kortom, vaak over deurwaarderskosten. Je zou kunnen zeggen: tja, maar waarom betalen die mensen hun rekeningen dan niet gewoon? Het antwoord is simpel: veel van deze schuldenaren kunnen hun schulden niet aflossen. Ze hebben het geld niet. En hoe langer het duurt, hoe groter de schuld, hoe verder ze wegzakken.

Zelfs als de rechter overgaat tot beslaglegging (de deurwaarder komt de televisie meenemen) is - na een jaar - in slechts 39 procent van de gevallen de schuld afgelost. En vergis je niet: in Nederland mag de deurwaarder vrijwel alles meenemen: de hond, het speelgoed van de kinderen, het fornuis, de tv, de auto - noem maar op. Dat komt omdat de lijst beslagverboden nog uit 1838 stamt. Het is een tamelijk verouderd (en ietwat kort) lijstje: zo mag je maar wel op de koelkast, niet op ‘de gereedschappen van ambachtslieden’ maar wel op de computer van de ICT’er.

Uiteindelijk zijn de kosten van dat drastische beleid enorm: de schuldenaar kan niet verder met zijn leven, kinderen groeien op in armoede, de overheid is miljoenen kwijt aan hulpverleners, en ga zo maar door.

Hoe is het zover gekomen?

Deurwaarders als ondernemers

Laat ik beginnen met een klein stukje geschiedenis. Bedenk: deurwaarders zijn eigenlijk ambtenaren. Niet voor niets handelen ze sinds jaar en dag ‘in naam van de koning.’ Ze moeten de belangen van zowel schuldeiser als schuldenaar meewegen. Maar in 2001 gebeurde er iets vreemds: in dat jaar besloot de overheid dat de deurwaarder naast ambtenaar ook ondernemer moest worden.

Tot dan toe waren deurwaarders gebonden aan hun eigen regio. Ze kenden veel van hun schuldenaren Maar de overheid vond dat ook in deze sector de marktwerking moest worden bevorderd. En dus werden de verschillende regio’s opgeheven. Deurwaarders mochten in heel Nederland hun werk doen.

Zat er voorheen op één probleemgezin vaak maar één deurwaarder, tegenwoordig kunnen dat er tien of meer zijn. Het gevolg is dat er veel dubbel werk moet worden gedaan. De deurwaarders moeten stuk voor stuk apart langskomen. Al die deurwaarders werken ook langs elkaar heen. Zo wordt er regelmatig meer beslag gelegd dan Tot slot is het tegenwoordig veel ingewikkelder (voor schuldenaren en hun hulpverleners) om betalingsregelingen te treffen. Ze moeten immers met

Al die tijd zijn de deurwaarders zich steeds meer naar de wensen van schuldeisers gaan schikken. In het kader van de marktwerking gaf de overheid namelijk ook de tarieven voor opdrachtgevers vrij.

Twee medewerken van Doras (een organisatie voor maatschappelijke dienstverlening in Amsterdam-Noord) gaan de deuren af van mensen met schulden. Uit de serie ‘Schuldig.’ Foto: Jean Counet

Twee medewerken van Doras (een organisatie voor maatschappelijke dienstverlening in Amsterdam-Noord) gaan de deuren af van mensen met schulden. Uit de serie ‘Schuldig.’ Foto: Jean Counet

Ditte in de serie ‘Schuldig’ is bezig met haar administratie. Foto: Jean Counet

Ditte in de serie ‘Schuldig’ is bezig met haar administratie. Foto: Jean Counet

Dit klinkt misschien wat technisch, maar het is cruciaal. Omdat de tarieven zijn vrijgegeven, kunnen de schuldeisers nu winkelen onder deurwaarders. En zij kiezen natuurlijk voor de kantoren die het best in staat blijken hun geld terug te halen voor de laagst mogelijke prijs. De tarieven zijn inmiddels zo laag - betaalt bijvoorbeeld slechts - dat het vaak niet meer uit kan.

‘Met ethiek hoog in het vaandel blijkt het lastig om scherp te concurreren,’ ‘Aandacht voor het individuele geval kost tijd en geld.’

Ook de Nationale Ombudsman zei een paar jaar geleden dat deurwaarders hierdoor hun vergoeding proberen terug te verdienen over de rug van de schuldenaar. De marktwerking kan, ‘ertoe leiden dat [de deurwaarder] invorderingsmaatregelen neemt die niet nodig, onredelijk en onbehoorlijk zijn.’ Mocht je dit principe in actie willen zien, bekijk dan de eerste aflevering van Schuldig even (waarin een gezin met kinderen en bejaarde schoonmoeder op straat

In de ernstigste gevallen leidt de financiële druk zelfs tot fraude. Vorige week bleek dat deurwaarderskantoor BSR ruim in rekening had gebracht bij schuldenaars. Het bedrijf zat al jaren in de problemen door een groot contract met Intrum Justitia, een van de grootste Nederlandse incassobureaus, dat veel te weinig opleverde.

Ondertussen om de tarieven voor schuldenaars nóg eens op te hogen, om de verliezen van deurwaarders goed te maken.

Laat er geen misverstand over bestaan, het is deurwaarders niet aan te rekenen dat het systeem het steeds moeilijker maakt om de belangen van schuldenaren in het oog te houden. Sterker nog, de beroepsvereniging van deurwaarders doet dappere pogingen om met pre-adviezen en gedragscodes de scherpe randjes van het beleid te halen. Maar dat zijn ducttape-oplossingen, die niet het probleem bij de bron aanpakken.

Want zowel de schuldenaar als de deurwaarder is de pineut van de marktwerking. De eerste natuurlijk nog het meeste, maar voor de laatste wordt het steeds moeilijker om een fatsoenlijke boterham te verdienen. En de lachende derde? Dat is de schuldeiser, die in Nederland in de watten wordt gelegd. Het incasseren van schulden is - met name voor de grootste schuldeisers - goedkoop.

Het kan ook anders: het Zweedse model

Dat het ook anders kan, dat laat Zweden zien.

Deurwaarders zijn daar in dienst bij Alleen deze overheidsinstelling mag beslag leggen en aanmanen. Dat is echter niet het enige wat het Koninklijk Incassobureau doet. In Zweden bestaat het vak deurwaarder namelijk uit veel meer dan alleen beslag leggen en aanmanen. Want: het KFM biedt ook hulp aan schuldenaren en het stelt bindende betalingsregelingen voor aan schuldeisers.

De dierenwinkel Ambulia van Dennis in de serie ‘Schuldig.’ Foto: Jean Counet

De dierenwinkel Ambulia van Dennis in de serie ‘Schuldig.’ Foto: Jean Counet

Eigenlijk hebben ze in Zweden alle partijen - schuldhulpverleners, deurwaarders en bewindvoerders - ondergebracht in één instelling.

Dat heeft een paar grote voordelen.

  • Het koninklijk incassobureau is neutraal. Het kan een eerlijke afweging maken tussen de belangen van schuldeisers en schuldenaren.
  • Schuldenproblemen zijn sneller zichtbaar, omdat problematische schulden allemaal op één plek terechtkomen.
  • Het kost minder geld, omdat er niet tien deurwaarders tegelijk zijn die allemaal apart langskomen, apart beslag leggen, apart naar de rechter stappen, maar één instelling die alles coördineert.
  • Er hoeft niet oeverloos lang onderhandeld te worden over betalingsregelingen. Als de problemen te groot zijn mag het incassobureau een betalingsregeling opdringen aan alle schuldeisers, die daar

Het is een veel logischer model dan we in Nederland hebben. Ga maar na: op dit moment sturen we deurwaarders (in naam van de overheid) op schuldenaren af, om hun problemen groter te maken om vervolgens schuldhulpverleners (in naam van de overheid) af te zenden naar diezelfde schuldenaren, om hun problemen weer kleiner te maken. Dat kan veel beter.

We verspillen kostbare menselijke energie door geen uitweg te bieden uit immer oplopende boetes en deurwaarderskosten.

Of, zoals Dennis zegt: ‘Je kan beter dat geld zo in het kanaal gooien, dan zie je nog een paar mooie kringetjes.’

YouTube

Dennis presenteert deze oplossing - inlossen op één plek - eigenlijk ook rond 54:30

Schuldig: wie betaalt de rekening? Welkom in de Vogelbuurt in Amsterdam-Noord. Een roerige volksbuurt met charmante laagbouw en uitgesproken karakters. En veel, heel veel schulden. De buurt vormt de achtergrond voor Schuldig, een nieuwe documentaireserie van Human waarin niet alleen de bewoners met schulden centraal staan, maar juist ook de werelden eromheen: de deurwaarder, de hulpverlener, de schuldeiser en de lokale politiek. Schuldig: wie betaalt de rekening?

Lees verder:

Luisteren: Schuldig zette armoede op de kaart. Wij spraken de makers Het is het beste dat de Nederlandse televisie in jaren heeft voortgebracht: de documentaireserie Schuldig, over de Vogelbuurt in Amsterdam-Noord. De serie laat op briljante wijze zien wat wij al jaren (met veel minder succes) op papier probeerden te krijgen: de Nederlandse schuldenindustrie is helemaal doorgedraaid. Hoog tijd, kortom, voor een gesprek met de makers. Luister de podcast hier terug Na Schuldig staat de dierenwinkel van Dennis opeens vol Het systeemplafond is Nederland in een notendop: saai, efficiënt en gemakkelijk om dingen in te verbergen. Samen brengen we het Nederland eronder in beeld. Vandaag: bij Dennis van dierenwinkel Ambulia, waar tot voor kort geen klant te bekennen was. Lees het verhaal van Marcel hier terug Hoe de mens een batterij werd (en de economie ons tot opladen dwingt) Van vakanties om ‘bij te tanken’ tot wandelingen ‘waar we energie van krijgen’ en ‘Chief Energy Officers’ als de leidinggevenden van de toekomst: ‘energie’ is de heilige graal van deze eeuw. Maar waar laden we ons eigenlijk voor op? Lees het verhaal van Lynn hier terug

Benieuwd naar de rest van het artikel?

Dan kun je gewoon verder lezen. Wij geloven niet in betaalmuren, omdat we het belangrijk vinden dat onze journalistiek zoveel mogelijk mensen bereikt. Wil jij toegang tot alle verhalen? Word dan lid!