23
Facebook
Twitter
LinkedIn
Whatsapp
E-mail
Wat zeggen de verkiezingsprogramma’s over kunst en cultuur? Ik zet het voor je op een rijtje. Het goede nieuws: er is reden tot optimisme.

Welke partijen nemen cultuur serieus?

Wat zeggen de verkiezingsprogramma’s over kunst en cultuur? Ik zet het voor je op een rijtje. Het goede nieuws: er is reden tot optimisme. Dat werd tijd.

‘Wat mij bijzonder steekt is de gedachte dat kunst een linkse hobby zou zijn. Dat is totaal belachelijk. Sinds wanneer ben ik links?’ Zo sprak oud-VVD-leider Frits Bolkestein in 2010. Hij verzette zich, samen met een boze menigte op het Amsterdamse Leidseplein, tegen de enorme bezuinigingen op kunst en cultuur die dat jaar werden aangekondigd door mede-VVD’er Halbe Zijlstra. ‘Ik wil niet minder geld voor kunst en cultuur,’ zei Bolkestein ‘maar meer.’

Wie de verkiezingsprogramma’s voor de komende verkiezingen erop naslaat zal zien dat de tijden wat veranderd zijn. Er is nog maar één partij die impliceert dat kunst een linkse hobby is en dat is de PVV. Met ‘ontwikkelingshulp, windmolens, kunst, innovatie, omroep enz.,’ wordt het in het verkiezingsprogramma in één regel afgeserveerd: geen geld meer naar kunst.

In de rest van de huidige verkiezingsprogramma’s vinden we over het algemeen meer aandacht voor kunst en cultuur dan in die van 2012. Bijna alle partijen benadrukken het maatschappelijk belang van kunst en cultuur en een aantal partijen komt met concrete plannen om de schade van de bezuinigingen te herstellen.

Wat willen de partijen?

Duidelijk is dat de nadruk in de verkiezingsprogramma’s van de cultuurminnende partijen ligt op aspecten die schade hebben opgelopen: talentontwikkeling, bijvoorbeeld, en de sociale zekerheid van kunstenaars. Ook nationaal erfgoed en een goede regionale spreiding van de middelen krijgen veel aandacht.

Hieronder kort een paar opvallende verkiezingspunten per partij. De rest van de punten vind je in de infocards. Voor een mooi overzicht van alle punten zie de Bekijk hier de analyse van Kunsten ‘92. site van Kunsten ‘92, zij vatten de cultuurstandpunten van alle partijen samen en maakten een overzichtelijk schema van de punten per thema.


  • 100 miljoen euro extra voor kunst en cultuur;
  • 100 miljoen euro extra voor de publieke omroep;
  • goed werkgeverschap wordt voorwaarde voor Verder: cultuureducatie wordt een volwaardig vak voor alle scholieren; investeren in muziekonderwijs; investeren in regionale kunstinstellingen; code voor culturele diversiteit hanteren; festivals stimuleren om divers publiek te bereiken en duurzaam te zijn; popmuziek als zelfstandige kunstvorm beoordelen; creatieve industrie stimuleren als innovatieve kracht; opbouwen van een nationale collectie; meer onderlinge samenwerking tussen bibliotheken; nieuws, educatie, informatie, cultuur, sport, drama en films zijn de kerntaken voor de publieke omroep; omroepenstelsel aanhouden; extra investeren in regionale omroepen; vrije nieuwsgaring voor journalisten moet beschermd worden. Bekijk hier het verkiezingsprogramma van de PvdA.


  • In alle regio’s moet een volwaardig cultureel aanbod zijn;
  • cultuurmiddelen moeten beter verspreid worden over de regio’s;
  • laagdrempelige Verder: behouden en toegankelijk maken van cultureel erfgoed; onderhoud rijksmonumenten blijft fiscaal aftrekbaar. Bekijk hier het verkiezingsprogramma van het CDA.



  • Schade van de bezuinigingen gericht herstellen;
  • ondernemerschap in de cultuursector blijven stimuleren;
  • ruimte voor vernieuwende kunst;
  • investeren in internationale positie van Nederlandse kunst en Verder: meer privaat geld door betere geefwet; auteursrecht moderniseren; inkomenspositie van kunstenaars versterken; cultuur integreren in de volle breedte van het onderwijs; verhoging van het budget voor cultuureducatie op scholen; meer samenwerking tussen de regio’s over het culturele aanbod; investeren in festivals voor breed, divers publiek; behoud van cultureel erfgoed waarborgen; nieuws, informatie, cultuur en educatie zijn de kerntaken van de omroep; omroep moet online toegankelijk zijn; bezuinigingen regionale omroepen van Rutte II verlagen met 5 miljoen; landelijke financiering van regionale omroepen; omroepenstelsel aanhouden, maar wel mogelijkheid om buiten het bestel programma’s te maken. Bekijk hier het verkiezingsprogramma van D66.


  • Flink extra geld voor kunst en cultuur;
  • invoeren kunstenaarsvisum zodat kunstenaars van buiten de EU zich hier kunnen vestigen;
  • kunstvoucher cadeau aan iedereen die achttien Verder: eerlijke inkomenspositie wordt voorwaarde voor subsidie aan werkgevers; investeren in cultuur- en muziekonderwijs en beeldende vorming; verdeling van subsidies over de regio’s herzien en beter afstemmen van het beleid tussen rijk, gemeenten en provincies; 5 mei wordt een nationale feestdag; er komt een nationaal museum; nieuws, informatie, cultuur en educatie vormen de kerntaken van de publieke omroep; daar moet voldoende geld voor zijn; publieke omroep reclamevrij en gratis toegankelijk op internet. Bekijk hier het verkiezingsprogramma van GroenLinks.



  • Investeren in kunst en cultuur;
  • bestrijden van stille armoede onder kunstenaars, door collectieve onderhandeling tussen zelfstandige kunstenaars en opdrachtgevers;
  • rijksmusea één dag per week Verder: investeren in theaters, festivals, orkesten en musea; landelijke subsidies moeten verspreid worden over de regio’s; doorverkoop van tickets met woekerwinsten aanpakken; popfonds voor Nederlandse popmuziek; ruim baan aan festivals; er komt een nationaal historisch museum; garanderen van een breed aanbod in bibliotheken; meer ruimte voor Nederlandse popmuziek op de omroep; kijkcijfers mogen niet leidend zijn bij publieke omroep; meer ruimte voor experiment op de omroep; meer kritische journalistiek, documentaires en drama op de omroep; salarissen van omroepmedewerkers mogen niet hoger zijn dan die van ministers; stimuleren van een diverse en onafhankelijke lokale pers; instellen van een fonds voor lokale journalistieke projecten; laag btw-tarief voor online journalistiek en boeken; plan opstellen voor de toekomst van de onafhankelijke journalistiek. Bekijk hier het verkiezingsprogramma van de SP.


  • Met evenveel geld, meer cultuur tot stand brengen;
  • overheid moet zich neutraal opstellen ten opzichte van kunst en cultuur;
  • culturele instellingen stimuleren om meer met eigen middelen te Verder: cultuurinstellingen moeten meer samenwerken met onderwijsinstellingen; in de cultuureducatie moeten onderwijsinstellingen leidend worden, niet de cultuurinstellingen; 5 mei wordt een nationale feestdag; entreekaartjes moeten het ontvangen subsidiebedrag gaan vermelden; musea worden ondersteund bij het verzekeren van buitenlandse topstukken en gestimuleerd om de collectie te delen met andere musea en online zichtbaar te maken; monumenteigenaren worden financieel gestimuleerd tot onderhoud; voortzetten van de geefwet; verlaging van het omroepbudget; nieuws en educatie zijn de kerntaken van de omroep; sport en cultuur als het om nationale aangelegenheden gaat; de omroep moet een zo groot mogelijk publiek nastreven; kosten per programma moeten inzichtelijk worden gemaakt bij de omroep; regionieuws moet op landelijke zenders worden uitgezonden.
    Bekijk hier het verkiezingsprogramma van de VVD.


  • Meer voorstellingen en uitvoeringen overdag programmeren;
  • er moet cultuureducatie voor ouderen komen;
  • instructietaal van het hoger onderwijs moet Nederlands zijn;
  • culturele innovatie moet gestimuleerd worden;
  • omroepverenigingen zijn belangrijk voor de Verder: cultureel erfgoed moet behouden worden; meer vrijheid voor omroepen om met uitgevers samen te werken; vacatures voor de belangrijkste functies bij de NPO moeten openbaar zijn. Bekijk hier het verkiezingsprogramma van 50PLUS.



  • Bij subsidies zijn vooral laagdrempeligheid en het bereiken van jongeren belangrijk;
  • fiscale aftrek voor woonhuizen in monumenten;
  • speciale aandacht aan grote monumenten zoals kerken, meer subsidie voor onderhoud kerken;
  • gezichtsbepalende rijksmonumenten moeten in overheidshanden blijven;
  • de toegankelijkheid van musea moet gewaarborgd Verder: er moet een nationaal restauratiefonds komen; er moet een bibliotheekwet komen die zorg draagt voor de verankering van de Nederlandse taal en cultuur; ook in kleine gemeenten en landelijke gebieden moeten uitleenpunten van bibliotheken komen; bezuinigen op omroep en media; omroep moet zich richten op kerntaken; er moeten kijkwijzers worden toegepast op reclames en ouders moeten betrokken worden bij het beoordelen van programma’s; waarborgen van de eigenheid van lokale omroepen; invoeren van een journalistieke eed. Bekijk hier het verkiezingsprogramma van de SGP.


  • Budget voor kunst en cultuur moet structureel verhoogd;
  • cultuurparticipatie moet een vast onderdeel worden van regionaal welzijnsbeleid;
  • kunst en cultuur moeten toegankelijk zijn voor elke Verder: auteursrecht wordt gemoderniseerd; cultuur- en muziekonderwijs krijgt vaste plaats op school; popmuziek moet een volwaardige plek krijgen in het cultuurbeleid; doorverkoop van concerttickets tegen woekerprijzen moet aangepakt; digitalisering van culturele archieven wordt gestimuleerd; musea één dag per week gratis; herbestemming monumenten; herstel van cultuurlandschappen; behoud en heropening van lokale bibliotheken; geen nieuwe bezuinigingen op publieke en regionale omroep; instellen van een stimuleringsfonds voor oude en nieuwe media; onafhankelijke onderzoeksjournalistiek is noodzakelijk.
    Bekijk hier het verkiezingsprogramma van de PvdD.

Het zijn vooral de PvdA, GroenLinks, SP en de Partij voor de Dieren die met uitgebreide, constructieve plannen komen om de schade te herstellen. D66 lijkt met die nadruk op ondernemerschap iets gereserveerder over de taak van de overheid, maar heeft zich in de afgelopen periode wel een aantal keer ingezet voor cultuur.

Van deze vijf partijen lijken de plannen van de PvdA met een kleine voorsprong het meest compleet, concreet en toegespitst op de huidige situatie en de schade die de bezuinigingen hebben aangericht.

En de daden dan?

De omvang van die schade is inmiddels wel duidelijk. Vanaf 2013 voerde het kabinet-Rutte II de plannen van de inmiddels vervangen VVD-staatssecretaris Halbe Zijlstra door en schrapte 200 miljoen euro van de rijkssubsidie voor kunst en cultuur, ruim 21 procent van de begroting. En ook in de provincies en gemeenten werd in de jaren die volgden veel geschrapt. De hardste klappen vielen daar bij kunstcentra, bibliotheken en muziekscholen, plekken die cruciaal zijn voor talentontwikkeling en het culturele klimaat van de toekomst.

Uit een onderzoek van de Sociaal-Economische Raad (SER), uitgevoerd op verzoek van Zijlstra’s opvolger Jet Bussemaker (PvdA), bleek vorig jaar al dat de bezuinigingen ook op de arbeidsmarkt een kleine ravage hebben aangericht in de cultuursector. Er verdwenen 20 duizend vaste banen en de positie van het toegenomen aantal zzp’ers werd steeds zwakker. Velen van hen bleken onverzekerd te werken en geen pensioen meer op te bouwen.

Bussemaker maakte het een en ander goed met een andere toon en ze draaide enkele bezuinigingen terug, maar ook onder haar ministerschap bleef er te weinig geld beschikbaar voor echte verbetering. De PvdA, haar eigen partij, stelt in haar verkiezingsprogramma nu als enige een concrete investering van 100 miljoen extra voor. Dat is aanzienlijk meer dan Bussemaker heeft kunnen vrijmaken.

Nu heeft de partij mooie plannen, maar het is in de afgelopen kabinetsperiode niet de PvdA geweest die het meest heeft gedaan voor cultuur. Een blik op alle moties die tijdens Rutte II voorbij zijn gekomen op dit onderwerp, laat zien dat de PvdA zich als coalitiepartner vaak heeft geschikt naar de VVD, die de harde lijn van Zijlstra nooit meer echt heeft losgelaten. Veel vaker dan GroenLinks, SP en de Partij voor de Dieren stemde de PvdA dan ook tegen voorstellen die met kunst en cultuur te maken hadden.

Zo stemde de PvdA in 2016 aanvankelijk tegen Bron: Nieuwe visie cultuurbeleid van Jasper van Dijk (SP) en Alexander Pechtold (D66) om structureel 10 miljoen euro extra te investeren in cultuur. Ook Motie van Jasper van Dijk van Van Dijk om het subsidiestelsel beter in balans te brengen – nadat de raad voor cultuur had geadviseerd dat het systeem te willekeurig was – werd door de PvdA verworpen. Eerder zei ze ook nee tegen een motie –wederom van Van Dijk – om zodra er ruimte voor zou zijn, meer middelen voor cultuur beschikbaar te maken.

Hieruit blijkt ook dat de SP zich, op initiatief van Jasper van Dijk, tamelijk onvermoeibaar heeft ingezet voor de kunst. Ze diende de afgelopen periode veruit de meeste cultuurmoties in en stemde het vaakst voor. Op de tweede plaats komt de Partij voor de Dieren. Die twee partijen lijken ook op elkaar in die zin dat ze een democratisch en sociaal cultuurbeleid voor ogen hebben, waarin laagdrempeligheid en gelijkheid de boventoon voeren.

En wat moeten we nu stemmen?

Natuurlijk, dat de SP en de Partij voor de Dieren meer voor cultuur stemden, is onder meer het verschil tussen een oppositiepartij en een coalitiepartij. De oppositie heeft niet de verantwoordelijkheid om vervolgens op iets anders te bezuinigen.

Het moet de PvdA bovendien gegeven worden dat de huidige plannen, net als die van GroenLinks, SP, PvdD en in iets mindere mate D66, passen bij een verbeterde economische situatie ten opzichte van een paar jaar geleden. Ze laten allemaal een grote welwillendheid zien om het culturele klimaat weer gezonder te maken. Reden voor enig optimisme dus, mits je op een van deze partijen stemt.

Kies je VVD, dan blijft het er karig uitzien, en als de PVV haar zin krijgt zullen de gevolgen op cultuurgebied waarschijnlijk niet te overzien zijn. CDA, 50plus, ChristenUnie en SGP tonen enige visie op gerichte onderwerpen zoals erfgoed, maar ze komen met weinig concrete plannen om de sector als geheel een impuls te geven.

PvdA, GroenLinks, SP, PvdD en eventueel D66 dus, als je van cultuur houdt en het ook een taak van de overheid vindt.

Meer over de verkiezingen?

Welke partij heeft zijn beloftes over privacy het meest waargemaakt? We hebben alle moties, amendementen en wetten sinds 1995 doorzoekbaar gemaakt. Daarmee krijgen we eindelijk inzicht in wat partijen waarmaken van wat ze beloven. We trappen af met privacy. Wat hebben partijen beloofd in 2012 en wie beschermt ons het beste? Lees het verhaal van Bart hier terug Op welke partij kan je het best stemmen als het om Europa gaat? In bijna alle verkiezingsprogramma’s staat: we willen minder macht voor de Europese Unie. Wat zijn de verschillen in standpunten? En deden de partijen afgelopen jaren ook wat ze beloven, als het om Europa gaat? Lees het verhaal van Tomas hier terug Strategisch stemmen is niet slim Strategisch stemmen, ieder verkiezingsseizoen doet het idee de ronde. Als een soort invloedverdubbelaar. Dit keer zouden aanhangers van partijen als CDA, D66, GroenLinks en zelfs de PvdA overwegen VVD te stemmen om Geert Wilders de pas af te snijden. In dit Politiek Dagboek: strategisch stemmen is niet goed voor de democratie en werkt averechts. Lees het verhaal van Marc hier terug