‘Hoeveel van jullie geloven dat de zon om de aarde draait?’

Harold Kroto staat voor een zaal vol studenten in een Duits stadje. Ze zijn hier om hem, winnaar van de Nobelprijs voor Scheikunde, te horen spreken.

Een paar mensen giechelen. Niemand steekt zijn hand op. De zon draait niet om de aarde, dat weet iedereen.

‘Hoeveel van jullie geloven het tegenovergestelde?’

Alle handen gaan omhoog.

‘Hoeveel van jullie kennen het bewijs daarvoor?’

Bijna alle handen blijven omlaag.

‘Daar hebben jullie dan gewoon op vertrouwd,’ zegt hij. ‘Wat heb je nog meer aangenomen zonder het bewijs te kennen?’

Hoe dieper je erin duikt, hoe minder je weet

Met deze anekdote begint van het radioprogramma This American Life. En sinds ik het hoorde, heeft dat dilemma me niet meer losgelaten.

Ik geloof dat klimaatverandering bestaat, maar ik weet niet hoe je dat kunt aantonen. Ik geloof dat roken longkanker veroorzaakt, maar ik weet niet wat voor proces daar achter zit. En de statistische modellen die ik in mijn proefschrift gebruikte, kan ik met geen mogelijkheid met de hand narekenen.

Eén voor één zou ze de raadsels op haar lijst tot op de bodem uitzoeken

Hoe harder ik erover nadenk, hoe minder ik weet.

Diane Wu bedacht een oplossing voor die onwetendheid. Wu was een van de studenten in de zaal bij Kroto, en redacteur voor This American Life. Ze maakte een lijst met ‘dingen die ik wil weten.’

Eén voor één zou ze de raadsels op haar lijst tot op de bodem uitzoeken en op haar blog Loose Ends uitleggen. Ze schreef dingen op waarvan ze vond dat ze het zou moeten weten of waar ze gewoon nieuwsgierig naar was.

En zo kwam ze op een gekke verzameling van politieke zaken (hoe werkt Obamacare?), natuurkundige vragen (wat is een Schottky-barrière?) en dagelijkse kwesties (wat is het verschil tussen wijn uit de Bourgogne en uit Bordeaux?).

Haar eerste uitdaging: het verschil tussen yams en zoete aardappels. Die lijken op elkaar, maar zijn ze ook familie? Nee, leerde ze. Ze schreef erover op haar blog en voegde nog wat tekeningen toe van de saaie yamplant en de trompetbloemen van de zoete aardappel.

Nu wist ze hoe het zat, en ze had er nog plezier in ook.

Dus? Eerlijke verhalen vertellen

Wat is kennis? Wat is waarheid? Het zijn vragen waar je heel hoogdravend over kunt doen. Maar je kunt er ook gewoon mooie verhalen over vertellen, zoals Wu’s anekdote en de rest van de aflevering ‘Things I mean to know.’

Zo wordt een statistisch onderzoek naar verkiezingsfraude prachtig tot leven getoverd. De onderzoeker vertelt hoe hij steeds dacht dat hij het antwoord had, en dan toch weer iets tegenkwam waardoor hij verder moest zoeken. Stapje voor stapje komt hij dichter bij de waarheid.

Ondertussen laat de podcast de mooie en lelijke kanten van de wetenschap zien. De drang te weten hoe iets echt zit. De frustratie dat je niet alles kunt weten. De koppigheid van degenen die hun mening al hebben gevormd.

Wat me het meest bijblijft, zijn die woorden van Harold Kroto: ‘Daar hebben jullie dan gewoon op vertrouwd.’ Hij zei het als een berisping, maar hoe zou het anders kunnen? Niemand heeft de tijd, energie of diploma’s om alles uit te zoeken.

Dus zitten we collectief in een spagaat. Aan de ene kant kun je niet veel anders dan erop te vertrouwen dat anderen hun werk doen. Aan de andere kant hoor je berichten over alternative facts en wetenschapsfraude.

Een van de oplossingen: mooie en eerlijke verhalen vertellen, waarin de inzichten en beperkingen van onderzoek naar voren komen. Deze aflevering van This American Life is een steengoed voorbeeld.

En wat er na Wu’s eerste blogpost kwam? ‘Dit is de laatste die ik schreef,’ vertelt Wu. ‘Ik schreef er een.’

Luister ‘Things I Mean to Know’ In deze aflevering van This American Life hoor je drie verhalen over wetenschap. We nemen veel dingen aan, maar wat weet je nu echt? Luister de podcast hier terug Wil je op de hoogte blijven van mijn artikelen? Als correspondent Ontcijferen onderzoek ik de getallenwereld. In mijn wekelijkse mail houd ik je op de hoogte van wat ik schrijf, zie, hoor en lees. Een vast onderdeel: #NerdAlert, voor de getallenliefhebbers. Schrijf je in voor mijn wekelijkse mail

Lees meer:

Vijf afleveringen die laten zien waarom This American Life zo goed is Het zijn gouden jaren voor de podcast. Maar hoe vind je de pareltjes? Deze week bevelen collega's en ik de beste luisterverhalen aan. Vandaag: de Afghaanse vluchteling die voor het eerst de bus nam, liefde op een vliegdekschip en de conciërge from hell. En nog meer moois uit het This American Life. Lees mijn verhaal hier terug Podcast: Het is tijd om de zeggenschap over ons leven op te eisen, vindt Maxim Februari Schrijver Maxim Februari publiceerde deze maand zijn nieuwe roman Klont. Ik spreek hem over wat de mens, nu misschien wel meer dan ooit, te doen staat. Namelijk: fundamentele vragen stellen over hoe we willen leven. Lees het verhaal van Lex hier terug Wat we kinderen óók moeten leren over technologie Natuurlijk moeten we kinderen leren hoe ze met technologie om kunnen gaan. Maar het nieuwe curriculum, dat in 2019 klaar moet zijn en waarin digitale geletterdheid een belangrijke rol zal spelen, zou geen Silicon Valley-bijbel moeten zijn. Lees het verhaal van Johannes hier terug