De Correspondent leest voor
Jelmer Mommers - Wie met de trein of fiets reist, maakt een verschil voor het klimaat
SoundCloud
Luister hier naar een voorgelezen versie van dit artikel

Als er één emotie is die ik de afgelopen jaren vaak ben tegengekomen in gesprekken over de klimaatcrisis, dan is het verslagenheid. Het gevoel geen enkele invloed te hebben op de almaar verdere opwarming van de aarde.

Ik begrijp waar dat gevoel vandaan komt – en heb het zelf vaak ook. Bijvoorbeeld toen ik laatst op Twitter een grafiekje zag waarmee pijnlijk duidelijk werd dat het met onze uitstoot precies de verkeerde kant op gaat. Deden we er vóór 1960 nog ruim tweehonderd jaar over om 400 miljard ton CO2 uit te stoten, sinds 2007 stootten we dezelfde hoeveelheid uit in

Dat is volkomen zot.

En het lijkt me gezond om bij zulke cijfers te denken: dit gaat mis. We gaan dit never-nooit oplossen.

Toch is het te vroeg voor die conclusie. Overal op aarde zijn mensen in beweging gekomen. Alle ingrediënten voor de oplossing – zoals politiek momentum, een gevoel van urgentie en steeds goedkopere duurzame technieken – zijn er al.

En iedereen kan invloed uitoefenen op de koers die wij als samenleving kiezen.

De grote kracht van het kleine verschil

In mijn recent verschenen boek over onze toekomst op een steeds warmere aarde noem ik dit ‘de grote kracht van het kleine verschil’. Daarmee bedoel ik dat je niet eerst iedereen mee hoeft te krijgen om een betekenisvolle bijdrage te kunnen leveren. En dat jouw bijdrage niet pas zinvol is als de mondiale uitstoot daalt.

Vaak hebben jouw acties ook indirecte effecten, inspireren ze anderen of dragen ze bij aan een cultuurverandering. En wat daar de gevolgen van zijn, kun je van tevoren niet overzien.

Je kunt bijvoorbeeld onverwacht grote invloed hebben als je overstapt op een plantenrijk dieet – misschien zet je iemand anders aan het denken of stimuleer je, met je nieuwe consumptiegedrag,

Thuis kiezen voor echt groene energie is een tweede zinvolle stap die ik

Vandaag de derde en laatste in deze serie: de invloed die je kunt hebben door ‘groen’ te reizen.

VPRO Tegenlicht selecteerde videoportretten over voorlopers op het gebied van duurzaam reizen, die aansluiten bij dit verhaal.

YouTube
We moeten af van fossiele brandstof – een videoportret van VPRO Tegenlicht

De auto laten staan voor het klimaat én schone lucht

Ongeveer 15 procent van alle broeikasgasuitstoot wordt veroorzaakt Door het verbranden van olie om containerschepen, vliegtuigen, vrachtwagens, auto’s en brom­mers vooruit te helpen. Binnen de transportsector veroorzaakt stedelijk vervoer Liefst van de wereldbevolking woont in steden, en kan dus dagelijks invloed hebben op deze uitstoot.

Negen op de tien mensen ademen elke dag vervuilde lucht in

De gevolgen van onze dagelijkse vervoerskeuzes beïnvloeden niet alleen het klimaat, maar ook de luchtkwaliteit. Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie ademen negen op de tien mensen we­reldwijd nu dagelijks Uitlaatgassen en fijnstofdeeltjes zijn een belangrijke oorzaak van die vervuiling, maar dat hoeft niet zo te blij­ven.

Elektrische auto’s vormen een steeds betaalbaarder alternatief voor benzineauto’s. Nog beter voor het klimaat zijn het openbaar ver­voer en de (elektrische) fiets. Lang niet overal op aarde zijn die opties voorhanden, maar wie er wél gebruik van kan maken, doet er goed aan.

Iedere keer dat we de auto laten staan, scheelt dat uitstoot. En hoe meer mensen dat doen, hoe meer ruimte er in de stad ontstaat voor wandelaars, woningen, bedrijven en groen.

YouTube
Het is tijd voor duurzaam reizen – een videoportret van VPRO Tegenlicht

Vaker met de trein in plaats van het vliegtuig

Een groeiende bron van uitstoot waar we eveneens direct invloed op hebben, is de luchtvaart. Op het geheel van de mon­diale CO2-­uitstoot is het aandeel van de luchtvaart nu nog beperkt: ruim 2 procent. (In het land van Schiphol is dat percentage overigens

Maar de sector is overal met een opmars bezig en zal in 2050 goed zijn voor Die groei is niet te verenigen met het halen van de klimaatdoelen, en trouwens ook niet met een klimaatvriendelijke leefstijl.

Heb je thuis milieuvriendelijke ledlampen ingedraaid? De CO2-winst die je daarmee in vijf jaar boekt is met één retourtje Barcelona vervlogen. Heb je net besloten vlees te laten staan voor het klimaat? Eén retourvlucht Amsterdam-New York is voor het klimaat net zo schadelijk als het eten van

Ik zeg dit niet om de suggestie te wekken dat vegetarisme of ener­giebesparing zinloos is, integendeel – dat zijn en blijven effectieve stappen. Maar er is een ongemakkelijke waarheid die we moeten er­kennen. Als we blijven vliegen, doen we vooruitgang in veel andere sectoren teniet. Het kost nu eenmaal veel energie om een metalen bak met mensen en koffers erin de lucht in te krijgen.

We moeten beseffen: als we blijven vliegen, doen we de vooruitgang in andere sectoren teniet

Ga maar na: een Boeing 747 neemt voor een langeafstandsvlucht meer dan 190 ton kerosine mee. Met 410 passagiers aan boord zijn dat per passagier vier badkuipen vol. Als het vliegtuig tijdens een lange vlucht bijna al die brandstof verbrandt, veroorzaakt dat 530 ton CO2­-uitstoot. Dat is bijna 2,5 keer het gewicht van het vliegtuig – Die strepen die vliegtuigen tekenen? Dat is bevroren condens. Voor elke molecuul water blijft er ook één molecuul CO2 Maar die zie je niet.

In Nederland vliegen hoogopgeleiden en veelverdieners vier keer zo veel als laagopgeleiden en mensen met lage inkomens: 8 procent van de Nederlandse bevolking maakt Als jij tot deze groep behoort, kun je voortaan een trein boeken, ook al is die nu nog duurder. Of een andere vakantiebestemming kiezen of de volgende keer toch via Skype vergaderen.

Kun je voor werk of familie echt niet om een lange vliegreis heen? Compenseer je uitstoot dan door gecertificeerde herbebossingspro­jecten te steunen – online vind je daar verschillende handleidingen voor en aanbieders als en bieden

Maar met eenmalige compensatie draag je hoogstens bij aan stabilisering van de uitstoot, terwijl die moet dalen. Beter is het daarom om in tienvoud te com­penseren. Dan vergroot je ook de kans dat het stukje bos dat jij beschermt of laat aanplanten ook lang genoeg blijft staan om je daadwerkelijke uitstoot netto weer te compenseren.

YouTube
Is fair transport de toekomst? – een videoportret van VPRO Tegenlicht

Waarom jouw bijdrage er nu al toe doet

Het voornaamste doel van duurzaam gedrag is niet: zuiver groen leven op individueel niveau. Het gaat ook niet om ‘beter’ zijn dan an­deren of het volledig uitbannen van hypocrisie. Mensen zijn nu een­maal feilbaar, bovendien is het binnen het huidige systeem onmogelijk om geen enkele negatieve invloed op de natuur te hebben.

Daarom is verandering van je consumptiepatroon nooit genoeg en moet het accent altijd liggen op de collectieve doorvertaling van die inspanning. En die is er.

Iedere duurzame keuze is een signaal, dat weer kan leiden tot poli­tieke verandering. Het wordt voor de overheid bijvoorbeeld makkelij­ker om een vliegbelasting in te voeren als steeds meer burgers bereid blijken om hun reisgedrag in lijn te brengen met de ernst van de kli­maatopwarming. Als meer mensen vaker gebruik gaan maken van in­ternationale hogesnelheidstreinen, versterkt dat de businesscase voor uitbreiding van dat netwerk.

Anders gezegd: individuele keuzes heb­ben altijd collectieve gevolgen. De overheid kan vervolgens zorgen dat duurzame normen voor iedereen normaal worden.

Tot die tijd hoeft niemand stil te zitten: elke ton CO2­-uitstoot die we voorkomen is er één.

Met dank aan VPRO Tegenlicht voor het selecteren van videoportretten bij dit verhaal. Zie de Tegenlicht-website voor

Deze tekst is een bewerking van een passage uit ‘Hoe gaan we dit uitleggen – Onze toekomst op een steeds warmere aarde’, dat op 4 juni is verschenen.

Meer lezen?

Wil je de wereldwijde opwarming effectief tegengaan? Begin dan bij het eten op je bord Benieuwd wat je zelf kunt doen tegen de klimaatopwarming? De komende drie weken publiceren we drie handreikingen. Vandaag: waarom meer planten eten beter is voor de planeet. Lees mijn verhaal hier terug Kleine moeite, groot resultaat: zo stap je over naar duurzame energie Benieuwd wat je zelf kunt doen tegen de klimaatopwarming? We publiceren drie handreikingen. Vandaag: waarom overstappen naar een groene stroomleverancier helpt. Lees mijn verhaal hier terug