Foto: Thomas Raupach/Hollandse Hoogte

We spreken af op een plein in Amsterdam. De man die zijn e-mails afsloot met ‘D.’ stelt zich voor als Ter bescherming van de privacy is deze naam gefingeerd. Samen lopen we door de regen naar het kantoortje van de De website van de AGA Anarchistische Groep Amsterdam (AGA). Dries vraagt of ik het adres alsjeblieft niet wil vermelden. Een aanval door extreem-rechts acht hij niet denkbeeldig.

Eenmaal binnen nemen we plaats aan een ovale koffietafel, waarop wat bladen en flyers liggen verspreid. ‘Propagandamateriaal,’ zegt hij met een knipoog. Er ligt een stapeltje gereserveerd voor mij. Dries vertelt over de activiteiten van de AGA: informatieavonden, benefietacties, de anarchistische bibliotheek en natuurlijk het eigen blad, Directe Actie!.

‘Maar onze arbeidsstrijd spring het meest in het oog.’ Hij noemt het voorbeeld van een Poolse arbeider die door een ongeval op zijn werk in het ziekenhuis belandt. ‘Hij kreeg de zorgrekening voorgeschoteld, terwijl hij volgens de arbeidsovereenkomst verzekerd was. In samenwerking met ons en een Poolse vakbond heeft hij de werkgever uiteindelijk zover gekregen te betalen.’ De AGA behaalt meer van dit soort successen, maar het is zeker niet haar doel: ‘Uiteindelijk streven we naar het verdwijnen van loonarbeid.’

Dat klinkt als stevige taal voor een beweging met minder dan tien vaste leden. Het is niet overdreven te stellen dat de anarchistische beweging in Nederland piepklein is. Dries durft geen schatting te maken. Daan wil liever niet met achternaam genoemd worden. een andere anarchist, houdt het op zo’n duizend mensen in totaal. ‘Maar het zouden er ook tweeduizend kunnen zijn.’

Onbedoeld bevestigen de twee het beeld wat de meeste mensen toch al hebben: anarchisme is onbeduidend en op sterven na dood. Ooit het gedachtegoed van een grote club krakers en punkers, nu enkel van een restje linkse dagdromers.

Toch?

Afgaande op de Anarchistische Groep Amsterdam wel, maar wie verder kijkt ziet juist het tegendeel: anarchisme is wijdverbreider dan ooit. Alleen, het draagt vaak die naam niet meer - en veel mensen gedragen zich anarchistisch zonder het te beseffen. Anarchisme, zou je kunnen stellen, is teruggekeerd in een nieuwe gedaante.

Wie het nieuwe anarchisme wil zien, moet niet kijken naar de AGA, maar naar Anonymous’ hacktivism, open source, file sharing, het wereldwijde Occupy-protest en de Bitcoin. Stuk voor stuk tarten deze groepen en bewegingen het gezag van staat en bedrijf. Hun gemeenschappen hebben lak aan de traditionele hiërarchieën van de samenleving en vormen een technologische avant-garde, die talloze raakvlakken heeft met wat je anarchisme zou kunnen noemen.

Wat is anarchisme precies?

Om de vraag wat anarchisme is te beantwoorden, is het handig te beginnen met wat het vooral niet is. Velen zien anarchisme namelijk als een aanklacht tegen elke vorm van orde, - en dus als een recept voor chaos. Maar de cirkel om de ‘A,’ het bekende symbool van anarchisme, staat zelfs voor de ‘O’ van orde, naar de uitspraak van negentiende-eeuwse Franse filosoof (en bedenker van de term) Pierre-Joseph Proudhon: ‘Anarchie is orde.’

De term ‘anarchisme’ komt van de oud-Griekse samentrekking an-arkhos, letterlijk ‘zonder heerser’. Hoewel een Er zijn vele stromingen binnen de beweging, zoals anarcho-syndicalisme, anarcho-primitivisme en crypto-anarchisme. zonder vastomlijnde doctrine, is anarchisme in de kern eenstemmig: Of nog preciezer: onevenwichtige machtsverhoudingen is inherent onrechtvaardig. Hiërarchische structuren zoals het kapitalisme en ‘de staat’ houden volgens anarchisten ongelijke en gedwongen relaties in stand. Daarom verlangen ze naar een samenleving ontdaan van elke vorm van Hiërarchie is niet hetzelfde als autoriteit. Een orkest luistert naar een dirigent omdat het door zijn begeleiding de mooiste muziek maakt. We luisteren naar het advies van een arts omdat die verstand van zaken heeft. In een hiërarchie is macht echter geïnstitutionaliseerd, vanzelfsprekend. Een werknemer doet iets puur omdat zijn baas, aan wie hij economisch ondergeschikt is, het zegt.

Halverwege de negentiende eeuw zaten anarchisten in het hart van de socialistische beweging van West-Europa. Het onderscheid tussen sociaaldemocraten, communisten en anarchisten ontstond pas aan het einde van die eeuw, toen verschillende stromingen ruzieden over de te volgen strategie.

De sociaaldemocraten wilden socialisme bewerkstelligen via de parlementaire weg. Het staatscommunisme van Karl Marx, Friedrich Engels en Vladimir Lenin gaf de voorkeur aan een revolutionaire arbeidersregering die het socialisme van bovenaf zou opleggen: ‘De dictatuur van het proletariaat.’ De anarchisten waren fel tegen beide strategieën, omdat deze de hiërarchie van de staat overeind hielden. Zij pleitten voor de totale vernietiging van de staatsmacht.

Zowel de sociaaldemocratie als het staatscommunisme groeiden in de twintigste eeuw uit tot grote politieke stromingen. Anarchisme bleef daarentegen marginaal: alleen Catalonië kende tijdens de Spaanse Burgeroorlog een vluchtige ervaring met anarchisme, In het machtsvacuüm dat de Spaanse Burgeroorlog in 1936 bracht, collectiviseerden anarchistische vakbonden grote delen van de Catalaanse economie. Arbeiders gingen fabrieken zelf reguleren, boeren deelden het land en burgers zetten vrijwillige volksmilities op om tegen de nationalisten van Francisco Franco te vechten. Tegelijkertijd deden de anarchisten grote concessies: ze hielden de Catalaanse overheid in stand en werkten samen met de marxisten. Binnen een jaar zette een centrum-linkse regering de anarchisten buiten spel. George Orwell wijdde er een boek aan: ‘Saluut aan Catalonië.’

Anarchisme is geen utopie

Goed, we schaffen de staat dus af. En dan? Daarvoor hebben anarchisten geen uitgekiend plan. Het is een veelgehoorde kritiek: anarchisme biedt geen blauwdruk voor de toekomstige samenleving. ‘Maar het ís ook geen utopisch toekomstbeeld,’ benadrukt Dries. ‘Anarchisme is een uitgangspunt om hier en nu te handelen.’

Dat doen anarchisten op twee manieren: ze ondermijnen het gezag van de gevestigde orde én bieden daarvoor in de plaats een alternatief, door eigen gemeenschappen te organiseren Want, zo stellen ze: een hiërarchische organisatie kan nooit een niet-hiërarchische samenleving brengen. Daarom hebben anarchistische bewegingen, als spiegel van de toekomst, een ‘horizontale’ structuur.

Juist deze twee karaktertrekken kenmerken het burgerprotest en het technologische activisme sinds de economische crisis. Het nieuw anarchisme is in opkomst buiten de traditionele beweging die het altijd was. De antropoloog David Graeber, die wereldwijde bekendheid verwierf met zijn boek Lees hier meer over dit boek Schuld: de eerste 5000 jaar, beschouwt het zelfs als ‘de revolutionaire beweging van de eenentwintigste eeuw.’

Die revolutionaire beweging manifesteert zich in vele vormen. In experimenten met gelijkwaardige politiek, in activistische aanvallen op overheden en bedrijven en in technologische alternatieven voor het kapitalisme. Het is het werk van bewegingen die op het oog niks met elkaar te maken hebben, en ook zelf hun band vaak niet onderkennen.

Hoewel deze bewegingen zich niet anarchistisch noemen, handelen ze wel degelijk in de anarchistische geest.

Anarchisme als nieuwe politiek

Toegegeven, de tenten op de beurspleinen zijn inmiddels weg. Springlevend kun je Occupy niet noemen. Maar de beweging heeft wereldwijd wél grote navolging gekregen. Op het hoogtepunt, in oktober 2011, werden pleinen in 950 steden ‘bezet’ door duizenden mensen, in Madrid zelfs een half miljoen.

De Occupy-beweging was anders dan traditioneel straatprotest door wat het niet had: leiders en concrete eisen. Volgens Graeber, die zelf aan Occupy Wall Street deelnam, was dat juist de kracht van de beweging. Onderhandelen zou de macht van de overheid legitimeren - Occupy weigerde dit te doen. Er was geen eindbestemming, alleen de boodschap: wij erkennen niet de macht van de ‘1 procent.’

Wat begon als een ééndagsprotest tegen de hebzucht van de financiële elite, groeide uit tot een proeftuin voor anarchistische politiek

Wat begon als een ééndagsprotest tegen de hebzucht van de financiële elite, groeide daarna uit tot een proeftuin voor anarchistische politiek. Occupy’ers organiseerden zich ‘horizontaal’ - Correspondent Jelle Brandt Corstius zag dat dit niet altijd vlekkeloos verliep. zonder hiërarchie. In de algemene vergaderingen nam de gemeenschap gezamenlijk besluiten op basis van consensus, het model dat ook traditionele anarchisten hanteren.

‘Bij consensus stemt een groep niet,’ schrijft Graeber in zijn boek In The New Yorker verscheen een mooi artikel over dit boek. The Democracy Project over Occupy Wall Street, ‘maar probeert een compromis te sluiten, of beter, een creatieve synthese, die iedereen kan accepteren.’ In plaats van een simpele stem voor of tegen, wordt een voorstel bijgeschaafd totdat In het uiterste geval, als er geen consensus kan worden gevonden, wordt er een stemming gehouden. Via deze collectieve politiek probeerden de Occupy’ers vorm te geven aan Er werden werkgroepen aangewezen om zich te ontfermen over specifieke taken, zoals de internetverbinding of sanitaire voorzieningen. In ieder tentenkamp richtten Occupy’ers volkskeukens op die hen van gratis voedsel voorzagen, zorgklinieken, bibliotheken waar boeken gratis te leen werden aangeboden en communicatiecentra. Zo ontstond een nieuwe samenleving in miniatuur. In een verklaring verwoordde Occupy Wall Street het als volgt: ‘Middels consensueel, niet-hiërarchisch en participatief zelfbestuur leggen we de basis voor een nieuwe wereld door die hier en nu te bouwen.’

Het sociaal-politieke experiment van Occupy is inmiddels zo goed als gestopt. Toch was de beweging geen incident: inspiratiebronnen als de demonstraties tijdens de Arabische Lente (vooral de bezetting van het Tahrirplein in Caïro) en de bezettingen van de indignados in Spanje hebben ontegenzeggelijk invloed gehad.

Uit de laatste kwam bovendien de politieke partij The New York Times over Podemos Podemos voort, opgericht in maart dit jaar en twee maanden later de vierde partij van Spanje bij de Europese verkiezingen. Podemos probeert de gemeenschapspolitiek van Occupy in praktijk te brengen. Verspreid over Spanje bestaan vierhonderd ‘cirkels’ - een principe ontleend aan Occupy - waar groepen mensen samenkomen om te discussiëren over lokale problematiek, met als doel om tot een consensus te komen. Podemos is dan wel Een politieke partij is immers per definitie niet anarchistisch omdat ze de macht van de staat en de regering erkent. Ook heeft Podemos een duidelijk leider, Pablo Iglesias, waardoor de organisatiestructuur niet horizontaal is zoals bij Occupy. ze zet wel een stap in de richting van anarchistisch zelfbestuur.

Anarchisme als online (en offline) activisme

De anarchistische gemeenschap is een tegenhanger van de hiërarchische samenleving en dat uit zich in een directe, compromisloze aanval op instituties die vrijheid en rechtvaardigheid in de weg staan.

Kijk naar Anonymous is vrij spontaan voortgekomen uit het populaire online forum 4Chan, waarbij leden standaard ‘anoniem’ heten. De definitie ‘hackerscollectief’ is enigzins problematisch omdat veel leden geen hackers zijn. veruit de bekendste activistenbeweging op internet. Hoewel een losjes samenhangend collectief waar meer leden meedoen voor het vermaak (de ‘lulz’) dan voor de ideologische strijd (‘hacktivism’), werpt Anonymous zich steeds meer op als TED Talk over de maatschappelijke waarde van hackers beschermheer van burgerlijke vrijheden - zowel online als offline.

YouTube
Video van Anonymous, ‘Message to the American People.’

Anonymous’ organisatie is anarchistisch: de beweging heeft geen leiding, hiërarchie of kantoor. Iemand die zich te autoritair gedraagt (‘name fagging’) wordt teruggefloten. Besluiten nemen ‘anons’ gezamenlijk op het communicatieplatform Internet Relay Chat is een open platform dat ruimte geeft voor groepsfora en één-op-één communicatie. Via IRC kunnen ook bestanden worden uitgewisseld. waar ze ook hun acties coördineren.

In de afgelopen jaren heeft Anonymous overheden en bedrijven aangevallen die moedwillig de vrijheid van informatie blokkeren. Zo richtten ze in 2010 Bij distributed denial-of-service-aanvallen probeert een grote groep computers een server van bijvoorbeeld een website plat te leggen door het netwerk te overbelasten. op de Motion Picture Association of America, een organisatie waar alle grote Amerikaanse filmstudio’s bij zijn aangesloten. nadat deze The Pirate Bay had laten hacken. Drie maanden later legden ze de websites van PayPal, MasterCard en Amazon.com plat, toen deze bedrijven medewerking hadden geweigerd aan klokkenluiderssite WikiLeaks. Ze hackten beveiligingsbedrijven als Stratfor en Het bedrijf waar Edward Snowden in dienst was vlak voordat hij zijn onthullingen over de NSA naar buiten bracht. vanwege hun rol in de surveillance van Amerikaanse burgers. En drie weken geleden De aankondiging van Anonymous kondigde Anonymous een Drie weken geleden lekten ze meer dan driehonderd vertrouwelijke documenten van het Braziliaanse Ministerie van Buitenlandse Zaken. Vorige week legden ze de officiële website van het WK plat. aan tijdens het WK in Brazilië: ‘We will show to everyone how fake it is and always was, this Brazilian government and FIFA.’

Anonymous bestrijdt de macht van staat en bedrijf en heeft lak aan wetgeving: ‘There is no fairness in following unfair rules.’ In toenemende mate doen ze dat ook offline. Anons nemen deel aan Zoals Occupy Wall Street straatprotesten wereldwijd, verscholen achter de inmiddels beroemde Guy Fawkes was de triggerman van het Buskruitverraad, de poging van een groepje dissidente katholieken in 1605 om de Houses of Parliament in Londen op te blazen. In de graphic novel en Hollywoodfilm ‘V for Vendetta’ draagt de hoofdpersoon, de anarchist V, een masker van Fawkes’ gezicht. Het masker is nu een universeel symbool van burgerverzet. en zetten zich in tegen onrecht. Bijvoorbeeld de Brad Pitt gaat er een film over maken, ‘Anonymous vs. Steubenville’ beruchte groepsverkrachting op een middelbare school in Steubenville, Ohio, die door de schoolleiding in de doofpot was gestopt. De affaire werd aan het licht gebracht door de anon Hier vind je een groot interview met Lostutter in Rolling Stone Deric Lostutter, die nu tot tien jaar cel kan krijgen indien de rechtbank hem schuldig bevindt aan Recent hebben meerdere hacktivists zware straffen opgelegd gekregen. Zo kreeg de politiek activist Jeremy Hammond eind 2013 tien jaar cel wegens zijn betrokkenheid bij de Stratfor-hack. Operaties als deze hebben een schaduwzijde: Anonymous maakt ook soms Anonymous speelt voor eigen rechter en handelt daarbij soms voorbarig. Bij pest- of verkrachtingszaken sporen anons op basis van geruchten de identiteit van vermeende (minderjarige) daders op en nagelen hen vervolgens genadeloos aan de schandpaal. Indien onschuldig is de reputatieschade enorm. Ook slachtoffers zijn niet altijd blij met de grote hoeveelheid aandacht die ze door Anonymous’ campagnes krijgen.

Hoeveel anons er zijn, is Een indicatie: tijdens de WikiLeaks-acties in 2011 waren meer dan tienduizend mensen tegelijk ingelogd op het IRC-platform om mee te doen aan de cyberaanvallen. Maar dat de beweging populair is, staat buiten kijf. In 2012 rekende het Amerikaanse blad Time Anonymous tot de honderd ‘meest invloedrijke personen’ van de wereld.

Anarchisme als bevrijding van de consument

Zoals Occupy liet zien, biedt het nieuwe anarchisme ook alternatieven voor de machtsstructuren om tegen te ageren. Nieuwe technologieën stellen internetgemeenschappen in staat fundamentele commerciële rechten, zoals het patent en copyright, te ondermijnen en zo een nieuwe economische logica te hanteren.

Een belangrijke rol is daarbij weggelegd voor open source. Open source is een productiemodel waarbij de De broncode is de leesbare tekst waarin een softwareprogramma is ‘geschreven’. van software openbaar is en door iedereen gratis kan worden overgenomen en aanpast. Open source-software is daarmee een product voor en door de gemeenschap, los van de belangen van overheden en commerciële partijen. Door de vrije beschikking over de software kent open source geen patent of winstoogmerk, door de transparantie geen Achterdeurtjes zijn geheime ingangen geprogrammeerd in software waarlangs de beveiliging omzeilt kan worden. Omdat de broncode bij open source inzichtelijk is, zou zo’n achterdeurtje in de software niet geheim kunnen blijven.

Open source-software is een product voor en door de gemeenschap, los van de belangen van overheden en commerciële partijen

Dat maakt het een anarchistische trend bij uitstek. Open source verstoort namelijk de traditionele machtsverhouding tussen producent en consument. Gewoonlijk gaat het immers zo: Microsoft, bijvoorbeeld, levert een eindproduct en de klant gebruikt dat zoals het aangeleverd is. Open source geeft de consumentengemeenschap echter inzicht in én invloed op het eindproduct. In plaats van commerciële belangen bepaalt de gezamenlijke inzet van de (computervaardige) gemeenschap de vorm van het product. Daarmee heeft het open source-model een andere economische logica.

Open source wordt niet alleen bij software toegepast, ook fysieke producten kunnen open source zijn. Denk aan de 3D-printer: de consument kan een product ‘uitprinten’ waarvan het digitale ontwerp Bovendien verliezen de autoriteiten bij 3D-printen hun controle over het product. Ze kunnen immers de productie en verkoop ervan niet reguleren, omdat de consument het product zelf print. Dat geldt ook voor vuurwapens.

Het productiemodel van open source slaat aan. Zo surft 10 procent van alle internetgebruikers met de browser Mozilla Firefox. En twee weken terug maakte Elon Musk, CEO van elektrische-autofabrikant Tesla, De verklaring van Musk bekend dat het bedrijf zijn Correspondent Lynn Berger over de relatie tussen innovatie en patenten. patenten niet zal beschermen ‘in de geest van de open source-beweging.’ Musk hoopt daarmee een impuls te geven aan de productie van elektrische auto’s, want ‘Tesla kan onmogelijk snel genoeg elektrische auto’s bouwen om de CO2-crisis op te vangen.’

Een vergelijkbare openheid van informatie die indruist tegen commerciële belangen is file sharing - oftewel, up- en downloaden. Internet heeft het delen van bestanden zo eenvoudig gemaakt dat elke leek het auteursrecht van de filmproducent kan omzeilen. Dat gebeurt ook Uit een onderzoek van het Instituut voor Informatierecht uit 2012 bleek dat meer dan een kwart van de Nederlanders in het afgelopen jaar illegaal films of muziek had gedownload. Voor The Pirate Bay, ’s werelds meest gebruikte torrentsite, is het een ideologische kwestie: de overtuiging dat copyright niet de samenleving maar alleen de grote bedrijven dient. Evenals Anonymous en WikiLeaks werpt The Pirate Bay zich op als een voorvechter van informatievrijheid.

Zoals open source de logica van het patent ondermijnt, lapt file sharing het copyright aan zijn laars. Door illegale downloads verliezen producenten de controle over de distributie van hun product aan de gemeenschap file sharers. Voor bedrijven en de autoriteiten blijkt het zo steeds moeilijker het delen van films, games en muziek te voorkomen. Zo bepaalde het Europees Hof in april dat illegaal downloaden Voorheen was in Nederland het downloaden van bestanden van illegaal distributeurs niet strafbaar, alleen het uploaden en distribueren. maar lijkt het NOS-bericht over de uitspraak van het Hof onwaarschijnlijk dat de overheid dit in praktijk kan handhaven.

Anarchisme als verlossing van de kunstenaar

Open source ondersteunt bovendien veel andere anti-hiërarchische initiatieven. Hackertools zijn vaak ook open source. Een besturingsprogramma ontwikkeld om kwetsbaarheden in computersystemen op te sporen. Kali Linux heeft meer dan driehonderd tools waarmee je vrij eenvoudig kan hacken. bijvoorbeeld, bevat kant-en-klare aanvalssoftware waar ook mensen zonder veel technische kennis mee overweg kunnen.

Het gebruik door hackers ligt voor de hand, maar open source faciliteert ook anarchistische initiatieven uit onverwachte hoek. In een koffiezaak ontmoet ik Radovan Misovic en Zsolt Mesterhazy, twee kunstenaars van de Gerrit Rietveld Academie die Een verzamelnaam voor digitale kunstwerken zoals afbeeldingen en animaties. Vaak zit er een interactief element in. Een expositie van de Duitse kunstenaar Aram Bartholl in Parijs bestond uit witte wanden waaraan slechts routers hingen. Door met je smartphone verbinding te maken met de wifi kreeg je de virtuele kunst op je beeldscherm te zien. maken. Hun De Facebook-groep van BrowserBased projectgroep De projectgroep is eind 2013 opgezet door Zsolt Mesterhazy en Jan Robert Leegte. experimenteert met het exposeren van kunst op alternatieve netwerken.

Misovic laat zien hoe het werkt. Op tafel ligt een router, zo klein dat hij in een kinderhand past. Wanneer een apparaat verbinding maakt met de wifi komt het niet terecht op het reguliere internet, maar op het domein van BrowserBased. Dit is een lokaal, onafhankelijk domein (net als Correspondent Jos de Putter plaatste eerder een video over Occupy.here. Occupy.here) dat ruimte biedt aan een virtuele net art-expositie.

De technologie stelt net artists in staat te exposeren waar en wanneer ze willen, bijvoorbeeld in het Rijksmuseum. De router past immers in een jaszak. ‘Eigenlijk claimen we ruimte,’ vertelt Misovic. ‘Onlangs hebben we bij een tentoonstelling ongevraagd een router meegenomen en daar onze kunst geëxposeerd.’ Er vindt geen selectie plaats door de curator. ‘Het is een open source platform waarop een ieder zijn kunst kan exposeren.’

Het anarchisme van BrowserBased heeft duidelijk een technologische basis: de draagbare router. Veel anarchistische trends worden zo gefaciliteerd door technologie. Ook de Arabische Lente en het Occupy-protest steunden op sociale media. Nu is de kunstscène relatief klein, maar zulke technologieën kunnen ook de hiërarchie binnen veel machtigere systemen ondergraven. De financiële wereld, bijvoorbeeld.

Anarchisme als alternatief voor de bank

Als je het over anarchisme in de financiële sfeer hebt, heb je het in de eerste plaats over de De website van Bitcoin Bitcoin. De Bitcoin verschilt wezenlijk van andere valuta doordat overheid noch centrale bank er toezicht op houdt. Anders dan bij euro’s of dollars, worden Bitcoins niet geschapen door een centrale bank. Er is een eindige hoeveelheid van 21 miljoen Bitcoins, die alleen gebruikers (‘miners’) kunnen ‘delven’ door lastige rekensommen Lees hier een Explainer over de Bitcoin. samen op te lossen.

Ook de controle over transacties ligt niet bij de bank, maar bij de gemeenschap van miners. Dat komt omdat het Bitcoin-systeem een peer-to-peer-netwerk is, wat betekent dat er bij een transactie tussen twee personen géén bemiddelaar (lees: de bank) aan te pas komt. Wanneer een transactie plaatsvindt wordt deze geverifieerd door de gemeenschap miners, een proces dat zo’n tien minuten duurt. Het betaalverkeer is daarmee transparant voor de gemeenschap. Tegelijkertijd biedt het systeem een zekere mate van privacy voor gebruikers, omdat de identiteit van gebruikers moeilijk Maar niet onmogelijk: de autoriteiten slagen er zo nu en dan in om transacties te herleiden tot individuen.

De Bitcoin zet zo de autoriteiten in de financiële wereld - de banken, de overheid en instituties als het IMF - buitenspel. Omdat zij de geldhoeveelheid niet controleren, kunnen ze ook geen monetaire politiek voeren. Om die reden is de Bitcoin ook ontworpen: de burger beschermen tegen het financiële crisisbeleid van de autoriteiten. De munt compliceert bovendien belastingheffing, aangezien het betaalverkeer lastig tot personen te herleiden is. Dat neemt niet weg dat Zo vergt het delven van Bitcoins enige computervaardigheid. De kans bestaat dat kapitaal zich accumuleert in de handen van een technologische elite, of in landen met de snelste computers. Daarnaast wordt Bitcoin veel gebruikt voor betalingen in het criminele circuit, zoals op de beruchte handelswebsite Silk Road. Verder heeft de Bitcoin een sterk fluctuerende koers, wat het aantrekkelijker maakt als speculatieobject dan als duurzaam betaalmiddel.

Anarchist ben je niet, maar doe je

Occupy, Anonymous, open source, file sharing, Bitcoin - op het oog zijn het losstaande fenomenen. Maar allen maken deel uit van hetzelfde nieuwe anarchisme, een beweging die hiërarchieën tracht te vervangen door gemeenschappen met meer gelijkwaardige structuren.

Dat de Occupy’er of de hacker zich niet met het traditionele anarchisme identificeert, doet daar niks aan af. Zoals antropoloog David Graeber stelt: ‘Ik beschouw anarchisme niet zozeer als een identiteit, maar als iets wat je doet.’

Zo moeten we anarchisme gaan zien: als iets wat (heel veel) mensen doen. Ook Proudhon beschouwde anarchisme niet als iets nieuws, iets wat hij had uitgevonden. Integendeel, hij geloofde dat hij slechts onder woorden had gebracht wat in de mens zit ingebakken.

Proudhons notie suggereert dat anarchisme iets universeels is. ‘De meeste mensen komen dagelijks in aanraking met vormen van informele samenwerking waar hiërarchie geen rol speelt,’ constateert de bekende Amerikaanse politicoloog Scott, professor van Yale University, schreef in 1998 het boek ‘Seeing Like A State,’ inmiddels een klassieker in de politieke wetenschap. Hij is een uitgesproken sympathisant van anarchisme. in zijn boek Two Cheers for Anarchism (2012). ‘Anarchistische wederkerigheid is alomtegenwoordig.’

Die universaliteit resoneert ook in de slogan van Occupy: ‘We are the 99 percent.’ Met zijn anti-hiërarchische principes verbindt anarchisme de hacker met de genderactivist, de Occupy’er met de net artist, de Bitcoin-miner met de klokkenluider.

De pluriformiteit van anarchisme wordt vaak gezien als een zwakte - een gebrek aan focus. Maar je kunt het ook andersom zien: anarchisme kan de meest uiteenlopende groepen verenigen in de strijd voor een samenleving waar macht niet vanzelfsprekend is.

Waarom we niet in opstand komen Er is genoeg om de straat voor op te gaan. Maar in Nederland blijven de demonstraties uit. Natuurlijk, op Facebook wordt van alles georganiseerd, maar 'vind-ik-leuk' is niet echt een revolutionaire kreet. Waar blijft de opstand? Lees hier de column

Mini-docu: Met één druk op de knop virtueel iemand anders zijn Er wordt genoeg gewaarschuwd tegen inlichtingendiensten en bedrijven die onze privacy bedreigen. Maar wat ertegen te doen? Whizzkid Rachel Law ontwikkelde een fascinerende tool die mensen in staat stelt van identiteit te wisselen en zo potentiële voyeurs op een dwaalspoor te zetten. Bekijk hier de documentaire

Mini-docu: In Griekenland is er leven na de crisis In Midden-Griekenland heeft een groep mensen een nieuw bestaan opgebouwd. Bij hen is het geen crisis en wordt eigen eten verbouwd en energie opgewekt. Een hoopvol einde voor een turbulent jaar. Bekijk hier de documentaire

Facebook
Twitter
LinkedIn
Whatsapp
E-mail