Detail uit het boek 'Metaphors' van de Belgische kunstenaar Jozef Wouters, over zijn zoektocht naar visuele metaforen voor de terminologie gebruikt op klimaatconferenties. © Jozef Wouters

In de afgelopen maanden zijn grote delen van The Guardian zette het nieuws over Indonesië onder elkaar. Indonesië in rook opgegaan. Tienduizenden kinderen kregen last van ademhalingsproblemen, ten minste drie kinderen zijn gestikt. De bijtende rook die uit de smeulende turfgrond opsteeg, reikte tot in Thailand, Maleisië en Singapore. Tienduizenden The New York Times over de sterfte onder dieren door de bosbranden in Indonesië. dieren - waaronder orang-oetans, luipaarden en tijgers - zijn gestorven.

Deze Bekijk hier beelden van de branden. branden komen niet uit de lucht vallen. Ze worden ieder jaar door boeren en bedrijven aangestoken om land vrij te maken voor plantages. Maar dit jaar is het door een zeer sterke El Niño is de naam voor een buitengewoon sterke opwarming van zeewater langs de evenaar in de oostelijke Grote Oceaan. Deze opwarming beïnvloedt de luchtcirculatie rond de evenaar tussen Indonesië en het Amerikaanse continent, en heeft zo invloed op het weer in grote delen van de wereld. El Niño doet zich onregelmatig voor, maar gemiddeld eens in de drie tot zeven jaar. Dit jaar doet zich een extreem sterke El Niño voor, wat tot droogte heeft geleid in Indonesië maar ook in Brazilië, waar eveneens bosbranden woeden. De Spaanse benaming ‘El Niño’ betekent ‘De kleine jongen’ en verwijst naar het ‘Kerstkind’, omdat het fenomeen voor het eerst werd waargenomen rond de kerstperiode door vissers voor de kust van Peru. veel droger dan gebruikelijk, waardoor het vuur langer Sinds eind oktober heeft het flink geregend en is het aantal brandhaarden afgenomen. Kijk hier voor actuele gegevens. doorwoekerde.

Slecht nieuws voor de hele wereldbevolking. Op hun hoogtepunt stootten deze Ook in Brazilië woeden grote bosbranden. branden De omvang van de uitstoot wordt beschreven in deze analyse van Global Forest Watch. meer broeikasgassen Hier een analyse van de emissies als gevolg van de bosbranden. uit dan de hele Amerikaanse economie. De bosbranden zijn bovendien precies het soort rampen dat steeds vaker voor zal komen naarmate de aarde verder opwarmt en droge periodes nog droger worden.

En toch: in de media was er George Monbiot heeft in The Guardian een krachtig artikel gewijd aan de gebrekkige verslaggeving - als je vandaag maar voor één artikel tijd hebt, lees dan dat van hem. nauwelijks aandacht voor de ramp die zich in Indonesië voltrok, zoals er nauwelijks aandacht is voor een van de belangrijkste crises in Europa: het enorme verlies van Europa’s grootste crisis? Niet de vluchtelingen, maar het verlies aan biodiversiteit. biodiversiteit. Dat verlies wordt groter naarmate het warmer wordt.

Nog zoiets: vorige week maandag werd bekend dat we dit jaar de wereldhistorische grens van Hier lees je meer over het passeren van de grens van 1 graad Celsius opwarming. 1 graad Celsius opwarming passeren (ten opzichte van pre-industriële temperaturen). Dat betekent dat we al halverwege de 2 graden zijn waarna klimaatverandering officieel als ‘gevaarlijk’ In dit artikel bespreek ik waarom het enigszins bedrieglijk is om te doen alsof klimaatverandering ‘ineens’ gevaarlijk is vanaf de arbitraire grens van 2 graden Celsius. te boek staat.

Maar de wereld draaide gewoon door. Aan de tafel van Matthijs van Nieuwkerk ging het die avond over een vliegtuigcrash (al dan niet door een bom van Islamitische Staat) en over Phil Collins, die toch nog niet met pensioen gaat.

Waarom zwijgen we over het klimaat?

Het is een vraag waar ik me in de afgelopen maanden het hoofd over heb gebroken: waarom praten we zo weinig over klimaatverandering? Hoe kan een van de De branden in Indonesië in 1997 waren nog heftiger, maar in de 21ste eeuw zijn ze niet zo extreem geweest. Een half miljoen mensen zijn ziek geworden van de rook, 140.000 van hen hebben een ziekenhuis bezocht. Volgens de overheid is de economische schade dit jaar meer dan 30 miljard dollar. George Monbiot van The Guardian, die een zeer kritisch stuk schreef over het uitblijven van grootschalige media-aandacht voor de branden (zie de link in de marge van deze tekst), schreef: ‘Fire is raging across the 5,000km length of Indonesia. It is surely, on any objective assessment, more important than anything else taking place today.’ van de eenentwintigste eeuw in Indonesië niet belangrijk genoeg zijn om alle voorpagina’s te halen, politiek Den Haag in rep en roer te brengen en de discussies aan de keukentafel te domineren?

Volgens mij heeft de stilte over een van de grootste uitdagingen van onze tijd alles te maken met de manier waarop we denken dat klimaatverandering ‘werkt.’ Ik doel hier op een hardnekkig idee, dat zeker in milieukringen maar ook bij Uit dit onderzoek naar tv-reportages over IPCC-rapporten in Australië, Brazilië, China, Duitsland, India en Engeland blijkt dat het ‘ramp’-frame in alle landen dominant is. de media gretig aftrek vindt: het idee dat de opwarming onze ondergang wordt.

Veel mensen die klimaatverandering serieus nemen, zien een of ander scenario voor zich waarin de wereld er over tien, twintig of vijftig jaar veel en veel slechter uitziet (of waarin de mensheid het loodje heeft gelegd). De grote vraag is vervolgens altijd of we op tijd zullen ingrijpen. Of we, om een Ik analyseerde dit soort gangbare verhalen ook in dit stuk, het startschot van mijn correspondentschap Klimaat & Energie. versleten metafoor te gebruiken, onze voet van het gaspedaal halen voordat we het ravijn in Deze beschrijving wordt veelvuldig gebezigd, ik trof hem in mooie vorm aan in de proloog van een boek van Thomas Homer-Dixon: ‘Het is alsof we de toekomst tegemoet rijden als in een auto in dichte mist. De koplampen, onze beste voorspellingen, kunnen slechts een klein eindje in de nevelsluiers doordringen. Toch houden het gaspedaal diep ingedrukt, want we zijn vol zelfvertrouwen.’

De afgelopen tijd ben ik me gaan realiseren dat deze manier van praten het probleem eerder in stand houdt dan dat het bijdraagt aan een oplossing. Er ís namelijk geen ravijn. In plaats daarvan zijn er sluipende veranderingen en reële crises die ons ontgaan omdat we er niets van merken of omdat we wachten op de narigheid die voor de toekomst is voorspeld.

De opwarming van de aarde past kortom niet in de mal van onze apocalyptische In dit verhaal beschrijf ik de geschiedenis en herkomst van het apocalyptische gedachtegoed. oerverhalen, maar vraagt om een intelligenter én een hoopgevender verhaal. Dat zou een verhaal kunnen zijn dat draait om menselijke invloed - een verhaal dat de hellevuren van Indonesië en het uitsterven van talloze diersoorten niet neerzet als voorbodes van nog meer ellende, maar als aanleiding om in actie te komen.

Hoe ik tot deze conclusies kwam

Ik begon mijn onderzoek met een Hier lees je het startschot van mijn serie over doemdenken terug. analyse van de beelden en metaforen die we gebruiken om het klimaatprobleem te bespreken. Die onttrekken zich aan iedere menselijke maat. Smeltende gletsjers, verdrinkende ijsberen, verzengende bosbranden - we staan erbij en kijken ernaar.

Zie de foto’s die verschijnen bij verhalen over klimaatverandering in de media. Het zijn steevast beelden die machteloosheid oproepen. Boven een Hier het verhaal in Rolling Stone. verhaal in het Amerikaanse blad Rolling Stone over de ‘negen verschrikkelijke tekenen’ van naderende milieurampen stond een foto van een klein zeilbootje dat op het punt staat getroffen te worden door een reusachtige golf.

Gewichtloos hangt het daar, wachtend op de ondergang. Ik zie dit beeld, weet dat het mij angst moet inboezemen en tegelijkertijd denk ik: dit gaat niet over mij. Mijn schip kapseist niet, ik heb niet eens een schip. En al snel belandt het artikel in mijn mentale mapje ‘waarschuwingen die ik kan negeren,’ samen met al die andere beelden van ‘10 Images Show What Coastal Cities Will Look Like After Sea Levels Rise’ ondergelopen steden en Goed voorbeeld van zo’n brandende planeet? De poster van Naomi Kleins klimaatfilm (onder in dit stuk). brandende planeten. Ik kan er niets mee. Over tot de orde van de dag.

Ik besprak Hier vind je mijn bespreking van twee boeken over klimaatpsychologie: ‘Waarom we zo vaak zwijgen over het klimaat (en hoe we dat kunnen doorbreken).’ twee boeken over klimaatpsychologie en kwam erachter waarom dit zo werkt. Als we bang worden gemaakt, biedt onze psyche altijd wel een uitweg. We negeren het probleem, of vertellen onszelf dat wij er waarschijnlijk niet de dupe van zullen worden. Of we worden bang en passief. Volgens de Zweedse psycholoog Per Espen Stoknes is er geen verhaal dat zo verlammend werkt als dat van klimaatverandering als naderende apocalyps.

Hoe apocalyptisch denken tot behoudzucht leidt

Er waren momenten waarop ik me afvroeg of het wel te verdedigen is om het ‘vertoog’ rond klimaatverandering te onderzoeken, terwijl oliebedrijven ons Oliebedrijf ExxonMobil loog jarenlang over klimaatverandering. bedonderen, The Guardian: ‘World’s oceans facing biggest coral die-off in history, scientists warn’ koralen afsterven en het ijs op de polen Groenland en Antarctica smelten weg. smelt. Maar gaandeweg kwam ik erachter dat juist het apocalyptische verhaal bijdraagt aan verstarring en conservatisme en dus leidt tot het uitblijven van oplossingen en brede betrokkenheid. Het idee dat klimaatverandering een ‘perfect probleem’ is, zorgt ervoor dat we ons machteloos voelen en geen alternatieven meer zien. Als we doemdenken, nemen we de status quo niet alleen als uitgangspunt, we nemen hem ook mee naar de toekomst - bevestigen hem opnieuw, geloven kennelijk dat er nooit iets voor in de plaats zal komen. Als er één projectie tot fatalisme leidt, is dit hem wel.

En ja, dat is een fundamenteel probleem, want we moeten onze uitstoot snel terugbrengen om onze impact op het klimaat zo snel mogelijk te minimaliseren. Auto’s, schepen en treinen, de verwarming van huizen, de industrie en de elektriciteitscentrales draaien in grote delen van de wereld, maar zeker in Nederland nog Cijfers over de Nederlandse energievoorziening vind je bijvoorbeeld hier, in ‘Hernieuwbare energie in Nederland 2014’ van het CBS. bijna volledig op fossiele brandstoffen. En dat moet de komende decennia ‘helemaal anders,’ zei zelfs Henk Kamp, de minister van Economische Zaken Kamp deed zijn revolutionaire uitspraken aan het einde van dit gesprek met Sven Kockelmann (Oog in Oog, oktober 2015). onlangs. Geen nieuws, maar voor een VVD-minister is het toch best een revolutionaire uitspraak. Kamp bevestigt in feite dat we voor een flinke opgave staan die politiek links en rechts overstijgt en die om creativiteit vraagt, niet om angstaanjagende verhalen die zulke creativiteit juist in de Meer over de psychologische werking van angstbeelden in dit verhaal. kiem Mensen die zijn blootgesteld aan angstaanjagende beelden blijken minder vindingrijk als het gaat om het vinden van oplossingen. In The Concise Corsini Encyclopedia of Psychology and Behavioral Science, bijvoorbeeld, staat: ‘Clinical, field, and laboratory findings have demonstrated that defensive motivations like fear and anxiety are likely to lead to behaviors that interfere with effective task performance and creative problem solving.’ (p. 586).

Waarom het zinloos is te vragen of we onszelf nog kunnen redden

Je hoort mij niet zeggen dat klimaatverandering niet angstaanjagend is. Integendeel, het kan zelfs bijdragen aan de ondergang van onze Als we terugkijken tot twee eeuwen voor Christus, zien we telkens dat dezelfde vijf krachten betrokken zijn bij grote ineenstortingen: migratie, ziekte, overheidsfalen, honger en klimaatverandering. Dat stelt de Amerikaanse historicus Ian Morris, die ik eerder in deze serie aanhaalde. Zie de links in de marges. Samenlevingen hebben de neiging om de voorraad aan planten, dieren en brandstoffen uit te putten en het milieu te vervuilen, schrijft Morris. Daardoor worden ze kwetsbaar en kunnen ze imploderen. Er is een onaangenaam grote kans (ongeveer 5 tot 10 procent) dat een In dit verhaal lees je alles over de worstcasescenario’s en de kans dat klimaatverandering tot onze ondergang leidt. worstcasescenario uitkomt dat onze beschaving helpt imploderen. Er is zelfs een zeer kleine kans dat de mens uitsterft als het allemaal echt uit de hand loopt.

Maar hoe nieuw is dat werkelijk? Tijdens de Eerste Wereldoorlog vreesden mensen voor een apocalyps met gifgas, in de Koude Oorlog vreesden anderen een totale atoomoorlog, rond de oliecrisis in 1973 voorzagen we een nieuwe steentijd door het opraken van de energie, zo schreef ik Over al die keren dat de wereld niet ten einde kwam. eerder. Al duizenden jaren fantaseert de mens over zijn einde, maar de voorspellingen van totale catastrofe zijn tot nu toe altijd overtrokken gebleken.

In een Hier bespreek ik het essay van de Canadese schrijfster Margaret Atwood, waarin zij onderzoekt hoe het gesprek over een wereld zonder olie zich ontwikkelt. essay Atwoods essay is vertaald verschenen in De Groene Amsterdammer. over de opwarming van de aarde stelde de Canadese auteur Margaret Atwood de vraag: ‘Kunnen we ons energiesysteem snel genoeg veranderen om te voorkomen dat het ons vernietigt?’ Ik denk dat dit een zinloze vraag is, omdat het antwoord alleen maar ‘ja’ of ‘nee’ kan zijn. De werkelijkheid is veel weerbarstiger. We weten niet precies wat de gevolgen van klimaatverandering zullen zijn. We weten wel dat het voor de meeste mensen die dit lezen gelukkig geen kwestie zal zijn van wel of niet overleven. Dat maakt onze verantwoordelijkheid voor de mensen die altijd al Vooral armen zullen de dupe worden van klimaatverandering, schreef de paus in zijn milieu-encycliek. minder bevoorrecht waren en die ook nu weer ‘De landen die daadwerkelijk zijn overstroomd, waren de landen die altijd al overstroomden,’ schrijft Dirk Vis in dit toekomstvisioen. als eerste de klappen zullen vangen, alleen maar groter.

De wereld zoals we die kennen gaat sowieso eindigen. Dat is al heel vaak gebeurd - klimaatverandering of niet - en dat zal ook nog heel vaak gebeuren. Het is goed om daarbij stil te staan. Iedereen zal wel iets George Marshall, auteur van een boek over klimaatpsychologie, adviseert om ruimte te maken voor het ‘rouwen’ om verlies van het fossiele tijdperk. Zijn andere tips lees je hier. gaan missen als het fossiele tijdperk ten einde komt, of het nu de ronkende motor van een Harley is, of het goedkope vliegticket naar een mooi land aan de andere kant van de oceaan. Maar dat betekent niet dat alles vanaf nu slechter wordt.

Wat dan wel?

We weten inmiddels zeker dat klimaatverandering nog deze eeuw veel erger zal worden en dat we dat proces al niet meer terug kunnen draaien. We weten dat delen van het NRC: ‘Midden-Oosten is straks te heet om te wonen’ Midden-Oosten nog deze eeuw onbewoonbaar zullen worden als we onze uitstoot niet verder terugbrengen, en dat het Amerikaanse leger Hier lees je meer over de overwegingen van het Pentagon inzake klimaatverandering. meer conflicten verwacht op een warmere planeet. Maar we weten óók dat er een groene revolutie In dit verhaal vind je een uitgebreide opsomming van onderstaand nieuws. aan de gang is:

Niemand kan de impact van de groene revolutie voorspellen. Het is niet met zekerheid te zeggen hoeveel klimaatschade we nog weten te voorkomen en of we onderweg een betere wereld zullen bouwen.

Waar het om gaat, is dat we invloed hebben.

We kunnen De klimaatcampagne van de Britse krant The Guardian draait sinds enige tijd ook om hoop. Lees hier waarom. hoop putten uit het feit dat veel mensen - als het ze wordt ‘Ruime meerderheid Nederlanders wil dat kabinet snel meer doet voor het klimaat,’ bleek dit jaar uit een enquête die TNS Nipo uitvoerde in opdracht van Greenpeace en Milieudefensie. gevraagd - aangeven dat ze klimaatactie willen. We kunnen hoop putten uit het feit dat de (morele) redenen om in actie te komen steeds duidelijker worden vertolkt, door de Amerikaanse president Bekijk bijvoorbeeld deze retoriek van Obama over klimaatverandering. Barack Obama, door leiders uit het bedrijfsleven en door de Klimaatactie is een heilige opdracht, zegt de paus tegen 1,2 miljard rooms-katholieken. paus. We kunnen hoop putten uit het feit dat zelfs de baas van Shell ‘I have no hesitation to predict of course in years to come solar will be the dominant backbone of our energy system, certainly of the electricity system,’ aldus de directeur van Shell. zegt dat dit de eeuw van zonne-energie wordt.

Waar gaan we deze eeuw voor vechten?

Dit is, kortom, hét moment om na te denken over de toekomst die Vanuit die gedachte heb ik al enkele projecten in gang gezet. Ik vroeg vier schrijvers om een wereld te beschrijven waarin het klimaatprobleem is opgelost. Ik vroeg jullie op ons Festival der Vooruitgang mee te fantaseren over een duurzame toekomst. Vanuit de overtuiging dat het gezamenlijk bouwen aan hoopvolle verhalen een journalistieke taak is geworden. Ik heb net als velen van jullie geconstateerd dat het anders moet. Ik zie het nu dus niet alleen meer als mijn taak om de urgentie te blijven benadrukken, maar ook om te laten zien welke hoopgevende ontwikkelingen nu al gaande zijn en welke opties we hebben om een mogelijke crisis af te wenden. Om maar een voorbeeld te noemen: als dit inderdaad de Hier een mooi uitgewerkte visie over hoe deze eeuw op zonne-energie eruit kan gaan zien. eeuw van de zon wordt, willen we die zonnepanelen dan zelf in bezit hebben, zodat we invloed hebben op onze eigen energievoorziening, of besteden we de toekomst uit aan het bedrijfsleven? In Duitsland is verder dan Nederland qua duurzame energie, maar dat heeft ook keerzijden. Duitsland is Hoe Duitse burgers betrokken zijn bij de Energiewende, beschreef ik met mijn Energiegroep-collega’s in dit verhaal. bijna de helft van de duurzame energievoorziening in handen van burgers en boeren via coöperaties. Willen wij dat ook? Zo ja, hoe gaan we dat bereiken?

Het gaat hier dus niet alleen om technologie. In het fossiele tijdperk is macht centraal georganiseerd en berokkent onze consumptie altijd schade, ook als we dat niet Om terug te grijpen op de bosbranden: Indonesië is ’s werelds grootste producent van palmolie. De kleine boeren die land afbranden om nieuwe palmolieplantages te bouwen, doen dat dus deels voor de westerse markt. Volgens het Voedingscentrum zit in 60% van onze levensmiddelen palmolie, bijvoorbeeld in margarine, ijs, chocolade en kant-en-klaarmaaltijden. Een duurzaam tijdperk biedt de kans om die negatieve impact te minimaliseren en om macht te decentraliseren, zonnepaneel voor En één energieneutraal huis per keer. Ik wil hier niet suggereren dat zonnepanelen zomaar al onze problemen oplossen, noch dat we ‘alles zelf moeten gaan doen’. Maar wel dat de economie van de toekomst op fundamenteel andere leest geschoeid kan worden, namelijk decentraal in plaats van centraal georganiseerd, met meer zelfbeschikking voor burgers. Dat impliceert een In dit stuk meer over die culturele en morele omwenteling die gepaard gaat met meer duurzaamheid. culturele en morele omwenteling: we kunnen doorgeschoten individualisme vervangen door wederzijdse afhankelijkheid, dominantie vervangen door wederkerigheid en hiërarchie door Deze waarden worden gepropageerd door de Canadese auteur en activist Naomi Klein, die in haat klimaatboek This Changes Everything schrijft: ‘Fundamentally, the task is to articulate not just an alternative set of policy proposals but an alternative worldview to rival the one at the heart of the ecological crisis—this time, embedded in interdependence rather than hyper-individualism, reciprocity rather than dominance, and cooperation rather than hierarchy. This is required not only to create a political context to dramatically lower emissions, but also to help us cope with the disasters we can no longer to avoid. Because in the hot and stormy future we have already made inevitable through our past emissions, an unshakable belief in the equal rights of all people and a capacity for deep compassion will be the only things standing between civilization and barbarism.’ Ik vind dat laatste iets te ronkend, en iets te apocalyptisch, maar verder onderschrijf ik haar analyse.

Klimaatverandering gaat rampen veroorzaken, dat kunnen we al niet meer voorkomen. De vraag is hoe we daarop gaan reageren. Laten we ons leiden door angst, gaan we ons verschansen als de eerste Over het fenomeen ‘klimaatvluchtelingen.’ klimaatvluchtelingen komen? Of laten we ons leiden door hoop, verbroedering en vertrouwen in de vindingrijkheid van de mens?

Het gaat nu (zoals altijd) om de keuzes die we maken

Ik denk dat we ons de toekomst tenminste moeten voorstellen als iets waar we invloed op hebben, niet als iets wat ons overkomt. Die invloed hebben we nu al, alleen kiezen we tot nu steeds weer fossiel. Overheden praten over groen en bouwen ondertussen vrolijk verder aan de fossiele infrastructuur (de ‘Hollands energiebeleid: praten over groen, investeren in fossiel’ Nederlandse Ik schreef mee aan dit opiniestuk in NRC: ‘Het Rijk praat groen maar handelt fossiel’ overheid voorop), terwijl veel burgers zeggen dat ze duurzaamheid willen zonder hun persoonlijke levensstijl daarop aan te passen.

Maar dit hoeft niet altijd zo te blijven. Onze regering wilde bijvoorbeeld naar In dit verhaal meer over het daverende succes van de ‘schaliegasvrij’-beweging. schaliegas gaan boren, maar daar is Hier lees je een reconstructie van het grassroots verzet tegen schaliegas in Nederland. door burgers een stokje voor gestoken. Een kleine groep voortrekkers zet zich al keihard in voor de duurzame economie, en er zijn klimaatactivisten die de fossiele industrie aanpakken en de Hier zo’n overwinning van de fossielvrij-activisten. ene Hier meer recente successen van de klimaatbeweging. na de andere overwinning boeken. Zij zijn met relatief weinig, maar de geschiedenis leert dat ze grote invloed kunnen hebben - denk maar aan de mensen die in opstand kwamen tegen de slavernij, of die hebben gestreden voor het vrouwenkiesrecht. Ook zij waren aanvankelijk in de minderheid.

De toekomst is niet te vangen in een blauwdruk; het is een verhaal dat we samen maken. ‘Wie een rol gaan spelen, wordt nooit van tevoren aangekondigd, en de verhaallijnen zijn vol van afslagen, plotselinge wendingen, verrassende tweesprongen en onbedoelde gevolgen,’ Lees hier het mooie essay van Solnit terug. schrijft de Amerikaanse essayiste ‘Dit is Rebecca Solnit (plus vijf van haar beste essays)’ Rebecca Solnit. Erkennen dat wij invloed hebben en dus verantwoordelijk zijn, is moeilijker dan berusten in een doemscenario. Maar het biedt ook perspectief, zeker als we ons herinneren hoe vaak de samenleving al radicaal veranderd en verbeterd is - niet door de krachten van de natuur, maar door mensen zelf.

Dit is het slot van mijn serie over doemdenken, de komende tijd kun je verhalen verwachten over en vanuit de klimaatconferentie in Parijs, waar massale manifestaties van klimaatactivisten gepland staan. Houd mijn tuin later deze week in de gaten voor een inspirerend groen visioen.

Metaforen Tijdens de klimaatconferentie in Lima in 2014 werd de Belgische kunstenaar Jozef Wouters uitgenodigd een kunstwerk te maken. Gedurende de conferentie liep hij rond en schreef alle metaforen op die werden gebruikt tijdens de onderhandelingen. Vervolgens vroeg hij lokale grafische bedrijfjes die metaforen om te zetten in beeld. Het resultaat is een boekje met veertig beelden, allemaal pogingen tot visuele vertalingen van een thematiek die zo lastig te verwoorden is. Hoe beelden ons een catastrofe in die niet tot de verbeelding spreekt? Hoe kunnen we over dit soort onderwerpen praten, als we geen adequate beelden hebben om ons in uit te drukken? Kijk hier voor dit en andere projecten van Jozef Wouters

Eerdere verhalen in deze serie:

Is er leven na het apocaholisme? Klimaatverandering wordt onze ondergang maar we hebben nog heel eventjes om onszelf te redden. Klopt dat? De komende weken ga ik aandacht besteden aan doemdenken in het klimaatdebat. Jullie tips, ideeën en irritaties zijn van harte welkom. Lees hier de aftrap van mijn serie terug Over al die keren dat de wereld niet ten einde kwam Aan alles komt een einde, beschavingen floreren en ze vergaan. Waar komt die stellige overtuiging vandaan? In deel twee van mijn serie over doemdenken in het klimaatdebat onderzoek ik de oorsprong van het apocalyptische gedachtegoed. Lees het stuk hier terug Wordt klimaatverandering het einde van de wereld? Dit zeggen de feiten Roepen we het einde van de wereld over onszelf af als we het klimaatprobleem laten voortbestaan? Ik zet de feiten op een rij in een poging een antwoord op deze grote vraag te vinden. Lees het verhaal hier. Waarom we zo vaak zwijgen over het klimaat (en hoe we dat kunnen doorbreken) Hoe kan het dat we de dreiging van klimaatverandering in ons dagelijks leven zo vakkundig negeren? De auteurs van twee recente boeken vinden antwoorden in de psychologie. En ze bieden tips voor hoe we er beter mee om kunnen gaan. Lees hier het verhaal over klimaatpsychologie terug.

Lees ook:

De vier alternatieven voor de apocalyps De afgelopen tijd publiceerden we iedere zondag een kort verhaal van schrijvers Hanna Bervoets, Thomas Heerma van Voss, Dirk Vis en Jamal Ouariachi. Ik had ze gevraagd te fantaseren over een duurzame toekomst. Hoe ziet de wereld eruit als het 2075 is en het klimaatprobleem is opgelost? Lees hier de verhalen

Waarom we hoopgevende verhalen over een duurzame wereld nodig hebben In een lezenswaardig nieuw essay onderzoekt de Canadese schrijfster Margaret Atwood hoe het gesprek over een wereld zonder olie zich ontwikkelt. Mijn conclusie: fantasie is een cruciale voedingsstof voor de transitie naar duurzaamheid. Lees de aanbeveling hier Hoe duurzaamheid een duurzame samenleving in de weg staat (en wat eraan te doen) Het hedendaagse energiesysteem moet op de schop als we gevaarlijke klimaatverandering willen voorkomen. Maar hoe ziet een alternatief systeem eruit en hoe komen we daar? Hoogleraar Derk Loorbach onderzoekt de omwenteling van maatschappelijke systemen. Dit zijn zijn belangrijkste inzichten. Lees het verhaal hier.

Klimaatverandering vraagt om een wereldwijde volksbeweging Het dogma van economische groei zit oplossingen voor het klimaatprobleem in de weg, schrijft journalist en activist Naomi Klein in haar nieuwe boek This Changes Everything. Alleen een massale volksbeweging kan het tij keren. Hoe precies? Door deze vijf strategieën te volgen. Lees hier mijn bespreking van Naomi Kleins boek.

Facebook
Twitter
LinkedIn
Whatsapp
E-mail